Đảm bảo an ninh, an toàn trong môi trường số

Thanh toán số trở thành hạ tầng của nền kinh tế số

Tại buổi làm việc với ông Jon Meade Huntsman Jr., Phó Chủ tịch phụ trách Tăng trưởng Chiến lược cùng Đoàn công tác Tập đoàn Mastercard (Mỹ) ngày 14-9, Đại tướng Lương Tam Quang, Ủy viên Bộ Chính trị, Bộ trưởng Bộ Công an đánh giá cao vai trò của

Đại tướng Lương Tam Quang, Ủy viên Bộ Chính trị, Bộ trưởng Bộ Công an làm việc với ông Jon Meade Huntsman Jr., Phó Chủ tịch phụ trách Tăng trưởng Chiến lược cùng Đoàn công tác Tập đoàn Mastercard (Mỹ) ngày 14-9

Mastercard trong thúc đẩy đổi mới, chuyển đổi số lĩnh vực thanh toán trên phạm vi toàn cầu và khu vực châu Á - Thái Bình Dương. Bộ trưởng nhấn mạnh, sự phát triển nhanh chóng của các nền tảng số, thanh toán điện tử và công nghệ mới vừa mở ra cơ hội lớn, vừa đặt ra yêu cầu ngày càng cao về bảo đảm an ninh, an toàn và bảo vệ quyền lợi người dân.

Sự khẳng định của Bộ trưởng Bộ Công an cho thấy, khi dòng tiền ngày càng dịch chuyển lên môi trường số, bảo vệ an toàn cho các giao dịch số cũng chính là bảo vệ nền tảng vận hành của nền kinh tế. Thương mại điện tử phát triển, du lịch quốc tế mở rộng, dòng vốn đầu tư xuyên biên giới gia tăng, kéo theo nhu cầu thanh toán nhanh, thuận tiện, liên thông và hoạt động liên tục. Đằng sau một giao dịch hoàn tất trong vài giây là sự kết nối của ngân hàng, tổ chức trung gian thanh toán, hạ tầng công nghệ, mạng viễn thông và hệ thống thanh toán của nhiều quốc gia.

Trong những năm qua, thanh toán không dùng tiền mặt đã chuyển từ một dịch vụ hỗ trợ ngân hàng thành một bộ phận quan trọng của hạ tầng kinh tế số. Người dân có thể thanh toán điện, nước, học phí, viện phí, mua sắm, đặt vé máy bay, sử dụng dịch vụ công hay thực hiện nhiều giao dịch tài chính chỉ bằng một thiết bị di động.

Theo Ngân hàng Nhà nước, năm 2025, Hệ thống thanh toán điện tử liên ngân hàng xử lý hơn 151 triệu món với tổng giá trị trên 419 triệu tỷ đồng. Hệ thống chuyển mạch tài chính và bù trừ điện tử xử lý khoảng 11 tỷ giao dịch, tổng giá trị khoảng 66 triệu tỷ đồng. Đà tăng trưởng tiếp tục mạnh trong quý I-2026. Thanh toán không dùng tiền mặt tăng 37,98% về số lượng và 14,22% về giá trị; thanh toán qua Internet tăng 65,68% về số lượng, qua điện thoại di động tăng 33,22%, trong khi thanh toán bằng QR Code tăng hơn 52,4% về giá trị. Những con số này cho thấy thanh toán điện tử đã vượt xa phạm vi một dịch vụ của ngành ngân hàng, trở thành một phần của hạ tầng vận hành nền kinh tế số.

Cùng với cơ hội là những rủi ro mới. Tội phạm công nghệ cao ngày càng chuyển từ tấn công trực tiếp hệ thống kỹ thuật sang khai thác yếu tố con người. Giả danh công an, tòa án, cơ quan thuế; giả mạo ứng dụng dịch vụ công; lừa đảo đầu tư; tuyển cộng tác viên trực tuyến; chiếm quyền tài khoản mạng xã hội; giả danh người thân hay sử dụng AI, deepfake để tạo hình ảnh, giọng nói giả là những thủ đoạn ngày càng phổ biến. Đây là thách thức lớn đối với an ninh thanh toán. Bảo vệ giao dịch vì thế không thể chỉ dừng ở bảo mật đường truyền, máy chủ hay dữ liệu, mà phải bao gồm cả bảo vệ danh tính, tài khoản và người sử dụng. Nền kinh tế càng số hóa, rủi ro càng có khả năng lan truyền nhanh. Một vụ lừa đảo có thể bắt đầu từ mạng xã hội, qua điện thoại, tiếp tục bằng một đường link giả mạo và kết thúc bằng giao dịch ngân hàng. Nếu không được phát hiện, cảnh báo và ngăn chặn kịp thời, thiệt hại có thể vượt khỏi phạm vi một cá nhân.

Bảo vệ niềm tin và an toàn trong môi trường số

Khi tội phạm sử dụng công nghệ để giả mạo danh tính, thao túng tâm lý, đánh cắp dữ liệu và tạo dựng nội dung giả, bảo vệ hệ thống thôi chưa đủ. Một hệ thống có thể được bảo vệ chặt chẽ nhưng người sử dụng vẫn có thể bị lừa để cung cấp mã xác thực, cài phần mềm độc hại hoặc tự chuyển tiền. Vì vậy, trọng tâm an ninh thanh toán phải chuyển từ “bảo vệ hệ thống” sang “bảo vệ khách hàng”.

Một trong những giải pháp quan trọng là xác thực chính xác danh tính và làm sạch dữ liệu. Việc triển khai Đề án 06, khai thác Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư, Căn cước công dân và VNeID trong xác thực khách hàng tạo thêm một lớp bảo vệ cho hệ thống tài chính số. Đến tháng 5-2026, Việt Nam đã có hơn 160,9 triệu hồ sơ khách hàng cá nhân và hơn 2,13 triệu hồ sơ khách hàng tổ chức được đối chiếu sinh trắc học qua Căn cước công dân gắn chíp hoặc VNeID. Đây không đơn thuần là yêu cầu kỹ thuật. Trong môi trường số, dữ liệu là nền móng của niềm tin. Xác định chính xác khách hàng là ai, giao dịch do ai thực hiện và thiết bị nào được sử dụng giúp thu hẹp không gian hoạt động của tội phạm.

Ngày 23-6-2026, Bộ Công an và Ngân hàng Nhà nước Việt Nam ký Quy chế phối hợp trong công tác phòng, chống lừa đảo trực tuyến, tạo thêm cơ sở để tăng cường phối hợp trong nhận diện, phòng ngừa và xử lý tội phạm trên môi trường số. Cách tiếp cận này cho thấy cuộc chiến chống tội phạm mạng đang chuyển mạnh từ xử lý sau khi xảy ra vụ việc sang phòng ngừa, phát hiện và ngăn chặn sớm.

Tội phạm công nghệ cao không hoạt động theo ranh giới của từng ngành. Một vụ lừa đảo có thể bắt đầu trên mạng xã hội, khai thác dữ liệu viễn thông, sử dụng công nghệ giả mạo rồi kết thúc bằng giao dịch ngân hàng. Vì vậy, nếu mỗi hệ thống chỉ bảo vệ “phần việc” của mình, khoảng trống giữa các hệ thống có thể trở thành nơi tội phạm lợi dụng.

Phối hợp liên ngành, chia sẻ dữ liệu và cảnh báo theo thời gian thực vì thế ngày càng quan trọng. Bộ Công an đang tăng cường phối hợp với các cơ quan, tổ chức, doanh nghiệp để phòng ngừa, đấu tranh với tội phạm trên không gian mạng. Đây cũng là hướng đi phù hợp với tính chất xuyên quốc gia ngày càng rõ của tội phạm mạng.

Việc Việt Nam chủ động tham gia và triển khai Công ước của Liên hợp quốc về chống tội phạm mạng càng cho thấy yêu cầu tăng cường hợp tác quốc tế trong lĩnh vực này. Khi đối tượng phạm tội, máy chủ, tài khoản và dòng tiền có thể nằm ở nhiều quốc gia, không một hệ thống đơn lẻ nào có thể xử lý hiệu quả nếu thiếu phối hợp xuyên biên giới.

Trong nền kinh tế số, niềm tin là nhân tố quan trọng quyết định việc người dân có dám mua hàng trực tuyến, doanh nghiệp có sẵn sàng đầu tư vào nền tảng số và nhà đầu tư nước ngoài có yên tâm thực hiện giao dịch xuyên biên giới hay không. Nếu người dân thường xuyên lo ngại bị lừa đảo, giao dịch trực tuyến sẽ bị hạn chế. Nếu doanh nghiệp phải dành quá nhiều nguồn lực xử lý gian lận và sự cố an ninh mạng, chi phí kinh doanh sẽ tăng. Nếu dữ liệu và hệ thống thanh toán không được bảo vệ, rủi ro có thể lan từ một giao dịch cá nhân sang cả hệ sinh thái tài chính.

Vì vậy, an toàn thanh toán không còn là “lớp bảo vệ phía sau” của kinh tế số, mà đã trở thành một thành tố của năng lực cạnh tranh. Đó cũng là ý nghĩa quan trọng trong định hướng hợp tác mà Bộ Công an đặt ra với Mastercard - tập đoàn hàng đầu của Mỹ cũng như thế giới về thanh toán điện tử xuyên biên giới, để vừa tạo điều kiện cho đổi mới, chuyển đổi số và hợp tác đầu tư, vừa đặt yêu cầu bảo đảm an ninh, an toàn và bảo vệ quyền lợi người dân tương xứng với tốc độ phát triển công nghệ.

Khi thanh toán số trở thành hạ tầng của nền kinh tế số, bảo vệ an toàn thanh toán chính là bảo vệ dòng chảy của nền kinh tế. Khi người dân yên tâm giao dịch, doanh nghiệp yên tâm đầu tư và nhà đầu tư yên tâm hoạt động, chuyển đổi số mới có thể phát triển bền vững. Cuộc chiến chống tội phạm mạng vì thế không chỉ nhằm ngăn chặn những vụ lừa đảo riêng lẻ. Quan trọng hơn, đó là cuộc chiến bảo vệ niềm tin vào môi trường số, bảo vệ quyền lợi của người dân và doanh nghiệp, đồng thời bảo vệ một nền tảng quan trọng của tăng trưởng trong kỷ nguyên số.