Đậm đà hương vị tết

Thành viên Hợp tác xã Mai Sao Lạng Sơn, xã Nhân Lý sản xuất lạp sườn

Từ bao đời nay, ẩm thực truyền thống không chỉ phục vụ đời sống sinh hoạt của người dân Xứ Lạng mà còn là một phần không thể thiếu trong đời sống văn hóa tinh thần. Mỗi món ăn là kết tinh của điều kiện tự nhiên, tập quán sinh hoạt và sự khéo léo của người dân. Trước kia, những món ăn ấy chủ yếu gắn với căn bếp gia đình, với mâm cơm ngày tết, ngày lễ, ít khi vượt ra khỏi “lũy tre làng”. Nhưng cùng với sự đổi thay của nhịp sống và tư duy làm kinh tế, đặc sản truyền thống Xứ Lạng đã bước ra thị trường, khoác lên mình diện mạo mới - chất lượng hơn, tiện lợi hơn song vẫn giữ trọn hồn cốt quê hương.

Giữ hồn tết trong từng món ăn

Trong đời sống của đồng bào các dân tộc trên địa bàn tỉnh, Tết Nguyên đán là dịp thiêng liêng nhất trong năm. Đó không chỉ là thời khắc chuyển giao của đất trời mà còn là lúc con cháu hướng về tổ tiên, sum họp gia đình. Và trong dòng chảy văn hóa ấy, gian bếp - nơi đỏ lửa suốt những ngày giáp tết chính là “linh hồn” của mùa xuân nơi bản làng.

Bánh chưng là một trong những món ăn đặc trưng trong mẫm cỗ ngày tết. Vì vậy, cận kề ngày tết, các cơ sở sản xuất lại tất bật gói bánh. Bánh chưng ở Lạng Sơn có nhiều hương vị, màu sắc và hình dáng mang đậm bản sắc. Trong đó, bánh chưng đen là một trong những loại bánh thơm ngon, độc đáo ở Lạng Sơn. Theo người dân, bánh chưng đen được tạo màu từ tro rơm nếp tạo nên sắc đen óng đặc trưng. Gạo nếp cái hoa vàng được trộn đều với nước tro, gói cùng nhân đỗ xanh, thịt lợn bản. Bánh chín, bóc lớp lá dong ra, mùi thơm của nếp quyện với vị bùi của đỗ, vị béo của thịt tạo nên hương vị khó quên.

Các sản phẩm đặc sản được Hợp tác xã Mai Sao Lạng Sơn, xã Nhân Lý đóng hộp làm quà tặng dịp tết

Bà Lưu Thị Nguyệt, xã Bắc Sơn cho biết: Bánh chưng đen là món ăn truyền thống không thể thiếu trong dịp tết của người dân tộc Tày ở Bắc Sơn nói riêng và của Lạng Sơn nói chung. Do vậy, từ khâu chọn gạo nếp, đốt tro rơm đến gói bánh đều được làm kỹ lưỡng. Tro rơm phải là rơm nếp sạch, đốt âm ỉ rồi rây kỹ để tạo màu đen tự nhiên cho gạo, vừa đẹp mắt vừa dẻo thơm. Mỗi dịp tết, gia đình tôi gói hàng nghìn chiếc bánh không chỉ để cúng tổ tiên mà còn bán cho khách ở nhiều địa phương trong và ngoài tỉnh. Nhiều người đặt bánh từ sớm để làm quà biếu, bởi họ thích hương vị mộc mạc, lạ mà quen của bánh chưng đen Bắc Sơn, gắn với câu chuyện văn hóa của đồng bào nơi đây.

Cùng với bánh chưng đen, lạp sườn cũng là món ăn đặc trưng của người dân Xứ Lạng. Lạp sườn được làm từ thịt lợn tươi chọn lọc kỹ lưỡng, thái hoặc xay vừa phải, ướp cùng rượu trắng, gừng núi, gia vị truyền thống... Thịt sau khi ngấm đều được nhồi thủ công vào lòng non, buộc thành từng đoạn nhỏ. Những dải lạp sườn đỏ au được đem phơi nắng nhẹ hoặc treo gác bếp, hong khói bếp suốt nhiều ngày. Qua bàn tay khéo léo của người dân, món ăn không chỉ giữ được vị ngọt đậm của thịt mà còn thấm đượm hương tết, trở thành đặc sản không thể thiếu mỗi độ xuân về.

Không chỉ có bánh chưng đen, lạp sườn, trên địa bàn tỉnh còn có nhiều sản phẩm đặc trưng, mang đậm bản sắc văn hóa các dân tộc. Từ bánh truyền thống, thịt chế biến, nông sản đặc hữu đến các sản phẩm OCOP (chương trình mỗi xã một sản phẩm) tiêu biểu như: khau nhục, lợn quay, nem nướng, thịt sấy gác bếp... mỗi món ăn là kết tinh của sản vật quê hương, của bàn tay khéo léo và kinh nghiệm được truyền qua nhiều thế hệ. Việc giữ những món ăn truyền thống trong dịp tết không chỉ là thói quen ẩm thực mà còn là cách người dân Xứ Lạng gìn giữ hồn tết, giữ sợi dây kết nối giữa quá khứ và hiện tại.

Bà Nông Thị Lèn, người cao tuổi ở xã Vân Nham chia sẻ: Ngày nay cuộc sống đủ đầy hơn, nhiều thứ có thể mua sẵn, nhưng vào mỗi dịp Tết Nguyên đán, gia đình tôi vẫn quây quần tự tay gói bánh chưng, làm vài mẻ lạp sườn. Qua đó, để con cháu nhớ về cội nguồn, nhớ tết của ông bà, cha mẹ ngày xưa.

Trong dòng chảy của cuộc sống hôm nay, khi nhiều giá trị truyền thống đứng trước nguy cơ mai một, việc người dân vẫn gìn giữ, trao truyền những món ăn truyền thống ngày tết từ thế hệ này sang thế hệ khác chính là cách bền bỉ để văn hóa ẩm thực các dân tộc trên địa bàn tỉnh tiếp tục được nuôi dưỡng, lan tỏa.

Khi đặc sản thành quà tết

Nếu như trước đây, đặc sản truyền thống chủ yếu xuất hiện trong mâm cơm sum họp ngày tết, thì nay, những món ăn ấy đã hiện diện trang trọng trong các giỏ quà xuân. Những ngày giáp tết, đi về các xã như: Nhân Lý, Hữu Lũng, Tràng Định, Văn Lãng... không khí sản xuất tại các hộ kinh doanh, cơ sở chế biến đặc sản, sản phẩm OCOP trở nên rộn ràng hơn bao giờ hết. Trong các xưởng sản xuất, tiếng máy hút chân không chạy đều, từng mẻ lạp sườn đỏ au được xếp ngay ngắn, những hũ măng ớt được lau sạch, dán nhãn cẩn thận trước khi đóng hộp... Tất cả đều tất bật, khẩn trương, nhưng vẫn giữ sự cẩn trọng, tỉ mỉ, bởi đó là sản phẩm mang theo hương vị tết.

Sau khi chế biến, các sản phẩm được đóng gói đẹp mắt. Những hộp quà phối hợp hài hòa giữa nhiều sản phẩm được đóng gói chỉn chu, mẫu mã tinh tế, phù hợp để biếu tặng người thân, bạn bè, đối tác. Bà Nguyễn Thị Vân Nga, Giám đốc Hợp tác xã Mai Sao Lạng Sơn, xã Nhân Lý cho biết: Hợp tác xã được thành lập 8/2023 chuyên sản xuất các sản phẩm đặc sản quê nhà. Dịp tết, nhu cầu chọn đặc sản quê hương làm quà biếu ngày càng nhiều, bởi trong mỗi món quà không chỉ có hương vị mà còn có tình cảm gửi gắm. Từ thực tế đó, hợp tác xã đã đầu tư nâng cấp bao bì, mẫu mã sản phẩm theo hướng trang trọng, tinh tế hơn nhưng vẫn giữ được nét đặc trưng của ẩm thực Xứ Lạng. Các sản phẩm như khau nhục, lạp sườn, măng ớt được đóng gói thành những hộp quà đồng bộ, nhãn mác đầy đủ, có thông tin truy xuất nguồn gốc rõ ràng, thuận tiện cho người tiêu dùng lựa chọn làm quà tết. Khi hình thức được chăm chút, giá trị của sản phẩm cũng được nâng lên, góp phần đưa hương vị truyền thống của Lạng Sơn theo những món quà xuân đến với khách hàng ở nhiều vùng miền.

Tương tự, nhiều cơ sở sản xuất chế biến đặc sản, sản phẩm OCOP trên địa bàn tỉnh cũng chú trọng đổi mới bao bì, phù hợp làm quà dịp tết như: Công ty Cổ phần chè Thái Bình Lạng Sơn, hộ kinh doanh Nhà hàng Hồng Xiêm, hộ sản xuất kinh doanh Đổng Tất Liên... Thực tế cho thấy, sự thay đổi về hình thức bao bì đã góp phần quan trọng trong việc nâng tầm đặc sản Xứ Lạng, thu hút khách hàng, tăng hiệu quả kinh tế. Những hộp giấy, túi hút chân không không chỉ giúp bảo quản sản phẩm tốt hơn, mà còn khiến món quà trở nên trang nhã, phù hợp với không khí tết cổ truyền. Quan trọng hơn, khi những giỏ quà đặc sản theo chân người đi khắp mọi miền, giá trị văn hóa ẩm thực Lạng Sơn cũng theo đó lan tỏa. Người thưởng thức không chỉ cảm nhận được vị ngon, mà còn thấy được sự chân chất, mộc mạc, nghĩa tình của người dân nơi miền biên cương.

Chị Nguyễn Thị Quỳnh, thành phố Hà Nội cho biết: Mỗi dịp tết, tôi thường chọn đặc sản địa phương để làm quà. Đặc sản Lạng Sơn có hương vị rất riêng, lại được đóng gói đẹp, lịch sự. Do vậy, tôi thường mua theo từng set quà như lạp sườn, khau nhục, bánh khẩu sli, bánh khảo, hạt mắc ca và hồng treo gió. Khi biếu quà, mình không chỉ tặng món ăn, mà còn tặng cả câu chuyện về văn hóa vùng miền. Bên cạnh đó, các sản phẩm được ghi rõ nguồn gốc, thành phần, hạn sử dụng giúp người tiêu dùng yên tâm hơn khi lựa chọn. Đó cũng là lý do tôi ưa chuộng mua đặc sản truyền thống.

Tết đến, xuân về, giữa nhịp sống hiện đại hối hả, những món ăn truyền thống vẫn âm thầm giữ lửa trong mỗi gian bếp, mỗi mâm cơm và cả trong những hộp quà xuân được trao tay. Từ bánh chưng, lạp sườn đến khau nhục, măng ớt… mỗi sản phẩm không chỉ là hương vị đặc trưng của núi rừng Xứ Lạng mà còn là kết tinh của văn hóa và nghĩa tình quê hương. Khi đặc sản trở thành quà tết cũng là lúc hồn cốt ẩm thực Lạng Sơn theo bước chân người đi xa, lan tỏa đến muôn nơi, góp phần làm nên một mùa xuân đậm đà, ấm áp và trọn vẹn hơn.

CÁT TIÊN