Đàm phán COC ở Biển Đông ghi nhận bước tiến đáng kể

Tại cuộc họp lần thứ 26 về thực thi Tuyên bố về ứng xử của các bên ở Biển Đông (DOC) giữa ASEAN và Trung Quốc tháng 5/2026, các bên đã thảo luận các phương thức nhằm thúc đẩy đàm phán hướng tới việc hoàn tất Bộ Quy tắc ứng xử ở Biển Đông (COC). Ảnh: Bộ Ngoại giao Malaysia

Hãng AP đưa tin, ba nhà ngoại giao Đông Nam Á am hiểu tiến trình đàm phán Bộ Quy tắc ứng xử ở Biển Đông (COC) cho biết, sau vòng thương lượng cuối cùng trong tháng 10, Trung Quốc và Hiệp hội các quốc gia Đông Nam Á (ASEAN) đã tạm thời thống nhất khoảng 80% số điều khoản dự kiến đưa vào COC. Dù vậy, các bên vẫn cần thêm thời gian để xử lý những vấn đề còn khác biệt trước khi có thể đi đến một văn bản hoàn chỉnh.

Các nhà ngoại giao không tiết lộ thêm chi tiết do không được phép thảo luận công khai về nội dung đàm phán. Dù mục tiêu hoàn tất COC trong năm 2026 mà Trung Quốc và ASEAN thống nhất năm 2023 chưa đạt được, các bên dự kiến sẽ tiếp tục tiến trình thương lượng trong năm tới, khi Singapore đảm nhiệm cương vị Chủ tịch ASEAN.

Nỗ lực đưa đàm phán COC về đích

COC được Trung Quốc và ASEAN khởi động đàm phán từ khoảng năm 2005, với mục tiêu xây dựng khuôn khổ nhằm thúc đẩy kiềm chế, giảm nguy cơ xảy ra va chạm và ngăn ngừa những sự cố trên Biển Đông leo thang thành xung đột. Đây là vùng biển có vị trí chiến lược đối với thương mại quốc tế, đồng thời tồn tại những tranh chấp chủ quyền phức tạp giữa các bên liên quan.

COC được kỳ vọng sẽ kế thừa và cụ thể hóa Tuyên bố về ứng xử của các bên ở Biển Đông (DOC) được ASEAN và Trung Quốc ký năm 2002. DOC đặt ra các nguyên tắc như kiềm chế, giải quyết tranh chấp bằng biện pháp hòa bình và tăng cường xây dựng lòng tin, nhưng không có tính ràng buộc pháp lý.

Sau nhiều năm tham vấn và thương lượng, năm 2023, Trung Quốc và ASEAN nhất trí đẩy nhanh tiến trình, hướng tới hoàn tất COC trong năm 2026. Theo AP, Philippines - nước giữ cương vị Chủ tịch ASEAN năm 2026, đã thúc đẩy tăng tần suất các cuộc họp, ít nhất mỗi tháng một lần, nhằm tạo thêm thời gian để các bên trao đổi và thu hẹp bất đồng. Trong khi đó, Trung Quốc và Malaysia, quốc gia hiện điều phối quan hệ ASEAN - Trung Quốc, đã cùng chủ trì ít nhất 10 vòng đàm phán quan trọng trong năm nay.

Việc khoảng 80% nội dung được tạm thời thống nhất cho thấy tiến trình đã đạt được những bước tiến nhất định.

COC trong chương trình nghị sự của ASEAN

Theo Đại sứ Việt Nam tại Philippines Lại Thái Bình, những vấn đề như tình hình Biển Đông, thúc đẩy xây dựng COC thực chất, hiệu quả và phù hợp với luật pháp quốc tế, dự kiến sẽ là một trong những nội dung quan trọng tại Hội nghị Cấp cao ASEAN tổ chức ở Manila cuối tuần này.

Ông Julio Amador III, nhà phân tích địa chính trị tại Manila, cho rằng COC - nếu được kết hợp với các biện pháp ngoại giao và những nỗ lực tăng cường năng lực quốc phòng - có thể góp phần hạn chế nguy cơ xảy ra các hành động đối đầu trên biển.

Những nội dung đã đạt được đồng thuận là cơ sở để ASEAN và Trung Quốc tiếp tục thương lượng. Việc duy trì đối thoại, thu hẹp bất đồng và sớm xây dựng một COC thực chất, phù hợp với luật pháp quốc tế, đặc biệt là Công ước của Liên Hợp Quốc về Luật Biển (UNCLOS) năm 1982, tiếp tục là yêu cầu quan trọng đối với ASEAN và Trung Quốc nhằm củng cố lòng tin, duy trì hòa bình và ổn định khu vực.