Lãnh đạo EU tranh luận về đại diện tham gia đàm phán hòa bình Nga - Ukraine

Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky. (Ảnh: Reuters)

Các nhà lãnh đạo châu Âu đang chịu sức ép phải đề cử một đại diện tham gia đàm phán hòa bình về Ukraine, sau khi đặc phái viên Mỹ Steve Witkoff nói với báo giới rằng châu Âu sẽ có mặt tại các cuộc gặp tiếp theo.

Khi phóng viên DW hỏi tại Hội nghị Cộng đồng Chính trị châu Âu ở Dublin vì sao châu Âu chỉ có một ghế tại bàn đàm phán trong khi Mỹ có hai ghế, Đại diện cấp cao EU phụ trách chính sách đối ngoại và an ninh Kaja Kallas tỏ rõ sự thất vọng trước việc họ bị gạt ra ngoài tiến trình từ trước đến nay.

Hội nghị quy tụ 47 lãnh đạo châu Âu tại Dublin diễn ra sau chuyến công du ngoại giao của hai cố vấn trong chính quyền Tổng thống Donald Trump là con rể ông, Jared Kushner, và đặc phái viên Steve Witkoff. Hai người đã tham gia các cuộc đàm phán tại Abu Dhabi, sau đó gặp Tổng thống Nga Vladimir Putin ở Moskva.

Sau đó, hai đặc phái viên nhanh chóng tới Dublin để gặp Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelenskyy.

Ông Zelenskyy và ông Kushner cũng cho biết hôm thứ Năm rằng các đại diện châu Âu sẽ tham gia vòng đàm phán tiếp theo với Nga về việc chấm dứt chiến sự.

Đại diện cấp cao phụ trách chính sách đối ngoại và an ninh của EU Kaja Kallas là một trong những gương mặt được cho là có khả năng đại diện cho khối trong các cuộc đàm phán nhằm chấm dứt cuộc chiến của Nga tại Ukraine, cùng với Chủ tịch Hội đồng châu Âu Antonio Costa.

Đến nay, EU vẫn chưa thống nhất được một nhân vật duy nhất; nhiều lãnh đạo các nước thành viên muốn trực tiếp tham gia.

Thủ tướng Đức Friedrich Merz khẳng định châu Âu sẽ có mặt tại bàn đàm phán.

“Ukraine phải có mặt, châu Âu phải có mặt, Mỹ phải có mặt và đương nhiên Nga cũng phải có mặt”, ông nói với các phóng viên tại Dublin.

Tuy nhiên, giống nhiều lãnh đạo khác, ông tỏ ý không ủng hộ việc bổ nhiệm một đặc phái viên cho các cuộc đàm phán.

Đại diện cấp cao EU phụ trách chính sách đối ngoại và an ninh Kaja Kallas là một trong những người có thể đại diện cho khối tại các cuộc đàm phán. (Ảnh: Simon Wohlfahrt/AFP)

Châu Âu chia rẽ

Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelenskyy kiên quyết yêu cầu châu Âu tham gia đàm phán hòa bình.

“Hiện chưa trực tiếp, và cũng chưa phải lúc người Nga có mặt tại bàn đàm phán”, ông nói với các lãnh đạo khác trong cuộc gặp ở Dublin. “Nhưng châu Âu đã tham gia. Chúng ta cần bảo đảm châu Âu trở thành một bên thường xuyên trong các cuộc đàm phán này.”

Bất đồng trong nội bộ châu Âu về thành phần tham dự đã làm bùng lên tranh luận công khai. Tuần trước, Thủ tướng Italy Giorgia Meloni gửi thư chỉ trích gay gắt Chủ tịch Hội đồng châu Âu Antonio Costa, bày tỏ thất vọng trước tình trạng thiếu đoàn kết.

“Việc tạo ra hình ảnh một châu Âu rối ren chỉ phục vụ lợi ích của những bên muốn cuộc chiến này tiếp diễn”, bà Meloni viết.

Các lãnh đạo châu Âu dường như còn bất đồng về mức độ thất vọng trước tình hình. Thủ tướng Slovenia Janez Jansa nói tại Dublin rằng vấn đề này đang khiến các lãnh đạo “không vui”, nhưng Thủ tướng Latvia Andris Kulbergs bác bỏ nhận định đó, nói: “Tôi không cảm thấy như vậy.”

An ninh châu Âu bị đặt cược

Các lãnh đạo tại Dublin lo ngại Mỹ có thể chấp nhận những yêu cầu của Nga, theo đó châu Âu phải thay đổi cách tổ chức an ninh, chủ yếu thông qua NATO, để đổi lấy một ghế tại bàn đàm phán.

Ông Putin cho biết các yêu cầu của Nga có thể bao gồm cam kết Ukraine sẽ không bao giờ gia nhập NATO, thậm chí xem xét thu hẹp liên minh để loại Phần Lan và Thụy Điển, hai nước mới gia nhập.

Đặc phái viên Mỹ Steve Witkoff (giữa) và Jared Kushner (phải) được Tổng thống Nga đón tiếp nồng hậu tại Moskva.

“Chúng tôi nghe gì từ phía họ (châu Âu)?” ông Putin đặt câu hỏi trong cuộc gặp với ông Jared Kushner và đặc phái viên Mỹ Steve Witkoff tại Moskva. “Rằng ngay khi thỏa thuận hòa bình được ký kết, họ sẽ lập tức triển khai quân tại Ukraine. Đó là mục tiêu hợp pháp để chúng tôi tấn công, vì vậy chiến tranh sẽ lập tức tái diễn".

Đây chính là kiểu tuyên bố mà các lãnh đạo châu Âu nói họ lo ngại nhất, đặc biệt là những nước láng giềng trực tiếp của Nga.

“Hiện chúng ta đang rơi vào cái bẫy của Nga”, Thủ tướng Estonia Kristen Michal nói. “Nếu một bên là mối đe dọa đối với bạn, liệu bạn có bàn chuyện phòng thủ với chính bên đó không?”

Tổng thống Mỹ Donald Trump công khai bày tỏ hy vọng đạt được một “thỏa thuận lớn, tuyệt vời”, có thể “bao gồm toàn bộ châu Âu”.

Tuy nhiên, Tổng thống Ukraine Zelenskyy cho rằng cách tiếp cận của Mỹ khiến ông thấy “hơi kỳ lạ”.

Nhiều lãnh đạo châu Âu phát biểu tại Dublin nhắc đến những thỏa thuận trước đây với Nga mà họ cho rằng Moskva đã vi phạm. Trong số đó có Định ước Helsinki năm 1975, Hiến chương Paris năm 1990, Văn kiện sáng lập NATO - Nga năm 1997 và văn kiện được họ xem là quan trọng nhất: Bản ghi nhớ Budapest năm 1994, trong đó Nga cam kết không sử dụng vũ lực chống Ukraine, trừ trường hợp tự vệ.

Hỗ trợ tài chính cho Ukraine

Tranh cãi về đại diện tại bàn đàm phán đang làm lu mờ cuộc đấu quan trọng hơn có thể đang diễn ra trong EU: tìm nguồn tài chính cho Ukraine khi chiến sự tiếp diễn.

Hồi tháng 10, Ủy ban châu Âu xác định khoản thiếu hụt 70 tỷ euro trong nguồn tài chính EU đã cam kết dành cho nền kinh tế Ukraine.

Thủ tướng Slovakia Robert Fico phản đối việc tiếp tục hỗ trợ tài chính và quân sự cho Ukraine.

Trong khi đó, Thủ tướng Đức Merz cảnh báo có thể ngăn thông qua ngân sách 7 năm tiếp theo của EU, trừ khi các nước thành viên nhất trí đóng góp tài chính cho Ukraine.