Dân ca bước tiếp trên hành trình sáng tạo đương đại

“Thương câu dân ca” được sáng tạo hoàn toàn bằng công nghệ AI, dựa trên tinh thần tranh dân gian Đông Hồ và không gian văn hóa Quan họ Bắc Ninh

Dân ca, trong dòng chảy văn hóa hôm nay, không còn là miền ký ức để trở về, mà là nguồn mạch sống động có thể tiếp tục được sáng tạo, đối thoại và lan tỏa bằng ngôn ngữ của thời đại. Khi người nghệ sĩ đủ hiểu, đủ yêu và đủ tôn trọng giá trị truyền thống, dân ca có thể bước ra khỏi không gian hoài niệm, hòa vào đời sống một cách tự nhiên, bền bỉ và truyền cảm hứng - như một hành trình tiếp nối, chứ không phải sự lặp lại quá khứ.

Khi dân ca bước vào không gian công nghệ AI

Album Thương câu dân ca gồm 5 tác phẩm do nhạc sĩ Nguyễn Quang Long sáng tác, được thể hiện bởi ca sĩ trẻ AnhHi Thanh Cường, vừa chính thức ra mắt công chúng. Ở đó, dân ca không xuất hiện như ký ức được trưng bày, mà hiện diện như một dòng chảy đang tiếp diễn. Những làn điệu Quan họ, những luyến láy, nhịp ngân quen thuộc được chắt lọc, tiết chế, đặt vào một không gian âm nhạc mới - trẻ trung, hiện đại nhưng vẫn giữ trọn chiều sâu văn hóa.

Với nhạc sĩ Nguyễn Quang Long, sáng tác dân ca đương đại không phải là hành trình “trở về”, mà là sự “đi tiếp”. Theo anh, dân ca không nên bị đóng khung trong những không gian trình diễn mang tính nghi lễ hay minh họa, mà cần được sống cùng đời sống hôm nay - tự nhiên, gần gũi và có khả năng chạm tới cảm xúc của khán giả.

Điểm nhấn đặc biệt của Thương câu dân ca chính là cách tinh thần dân gian Bắc Bộ được kể lại bằng một ngôn ngữ thị giác hoàn toàn mới: Công nghệ AI, trên nền cảm hứng từ tranh dân gian Đông Hồ và không khí Quan họ Kinh Bắc. Sự giao thoa giữa truyền thống và công nghệ không nhằm phô diễn kỹ thuật, mà để mở rộng không gian cảm thụ cho dân ca trong bối cảnh thời đại số.

Đạo diễn hình ảnh kiêm AI Artist Xuân Mạnh chia sẻ, ngay từ khi nhận lời tham gia dự án, anh đã xác định đây là một thử thách đặc biệt. Lần đầu tiên anh có cơ hội thử nghiệm một hướng đi mà bản thân tâm đắc: Lấy chất liệu dân gian, dân ca làm gốc, rồi kể lại bằng ngôn ngữ hình ảnh hiện đại thông qua AI animation - hoạt hình được tạo dựng với sự hỗ trợ của trí tuệ nhân tạo. Xuân Mạnh đã lựa chọn phong cách thị giác mang hơi hướng tranh Đông Hồ làm chủ đạo, nhằm giữ lại sự mộc mạc, tính biểu tượng, bố cục và không khí truyền thống vốn có.

Tuy nhiên, dự án không dừng ở việc phục dựng nguyên bản. Trên nền tảng ấy, Xuân Mạnh kết hợp thêm nét vẽ, nhịp chuyển động và bảng màu hiện đại - những yếu tố mà công nghệ AI hỗ trợ hiệu quả - để tạo nên một lớp hình ảnh mới, mềm mại và giàu hiệu ứng hơn.

Nhờ vậy, thế giới hình ảnh trong Thương câu dân ca dù được tạo hình và chuyển động bằng công nghệ mới, vẫn giữ được nét dân gian đặc trưng của tranh Đông Hồ xưa. Không gian Hội Lim, hình ảnh liền anh liền chị, thuyền trăng, ánh nguyệt… hiện lên vừa quen thuộc vừa mới mẻ, như một cuộc “xuyên không” về miền Kinh Bắc cổ xưa, nhưng được nhìn bằng con mắt của thời đại công nghệ.

Xuân Mạnh cũng nhấn mạnh, AI không phải là con đường “đi tắt” dễ dàng như nhiều người lầm tưởng. Để tạo ra một sản phẩm chỉn chu, ê kíp sáng tạo vẫn phải trải qua đầy đủ các công đoạn vẽ, xây dựng chuyển động và tinh chỉnh hình ảnh. Đổi lại, công nghệ giúp rút ngắn thời gian sản xuất và mở rộng khả năng chuyển tải câu chuyện.

“Với tôi, AI là một công cụ để mở rộng cách kể chuyện, chứ không thay thế văn hóa truyền thống. Điều quan trọng là làm sao người xem vẫn cảm nhận được hồn cốt dân ca, đồng thời nhìn thấy một góc nhìn thị giác mới, để dân ca có thể đến gần hơn với khán giả hôm nay”, Xuân Mạnh chia sẻ.

Giữ hồn cốt để dân ca đi tiếp

Tinh thần xuyên suốt của Thương câu dân ca không chỉ nằm ở hình thức thể hiện, mà còn được bồi đắp bởi chiều sâu cảm xúc trong từng sáng tác. Mỗi ca khúc của nhạc sĩ Nguyễn Quang Long là một trạng thái tâm hồn khác nhau, nhưng đều quy tụ quanh trục cảm xúc rất “dân gian”: Giao duyên, yêu thương, chia xa và những rung động đời thường mộc mạc...

Trong ca khúc chủ đề Thương câu dân ca, những câu hát gợi mở một triết lý giản dị mà thấm thía: Trên hành trình sống, có những người đến rồi đi, có những cuộc vui hợp rồi tan, nhưng tất cả đều để lại dấu ấn, góp phần làm giàu đời sống tinh thần của con người. Những niềm vui hội hè, những cuộc hát giao duyên của trai gái ngày hội không chỉ là ký ức văn hóa, mà còn là miền cảm xúc mà nhạc sĩ đã “tắm mình” từ thuở ấu thơ - một nguồn mạch nuôi dưỡng sáng tác suốt đời.

Góp giọng cho toàn bộ album là ca sĩ trẻ AnhHi Thanh Cường - sự lựa chọn của nhạc sĩ Nguyễn Quang Long không chỉ bởi kỹ thuật thanh nhạc, mà còn bởi sự đồng cảm sâu sắc với tinh thần dân gian. Với nam ca sĩ, Thương câu dân ca chính là một cột mốc chuyển hướng đầy dũng cảm trên hành trình nghệ thuật của mình.

AnhHi Thanh Cường chia sẻ, chỉ khi thực sự hiểu, biết và yêu âm nhạc dân gian, anh mới dám “đặt hàng” nhạc sĩ Nguyễn Quang Long viết cho mình những ca khúc mang màu sắc truyền thống - nơi yếu tố dân tộc hòa quyện với tính bác học, đồng thời có khả năng chạm đến khán giả trong nhiều không gian văn hóa khác nhau.

Hành trình ấy không hề dễ dàng. Bước vào dân ca, Thanh Cường phải dành nhiều tháng để làm quen lại với cách luyến, rung, tiết chế cảm xúc; phải tự chiêm nghiệm về tình yêu, cuộc sống và những rung động rất đời để tìm ra “cái tôi” trong từng câu hát. Áp lực là không nhỏ, bởi với nhạc sĩ Nguyễn Quang Long, âm nhạc dân gian đòi hỏi sự chính xác và tinh tế tuyệt đối: Đúng giai điệu, đúng tinh thần và trên hết là phải “ra chất”.

Từ âm nhạc đến hình ảnh, từ sáng tác đến trình diễn, Thương câu dân ca cho thấy một quan điểm rõ ràng: Gìn giữ di sản không đồng nghĩa với việc đóng băng di sản. Khi người nghệ sĩ đủ hiểu, đủ yêu và đủ tôn trọng truyền thống, họ hoàn toàn có thể làm cho những giá trị ấy tiếp tục vang lên trong một bối cảnh mới.

Dân ca Bắc Bộ trong dự án của nhạc sĩ Nguyễn Quang Long không mang cảm giác “nghe lại” hay “tìm về”. Đó là dân ca của hôm nay - được viết từ chất liệu truyền thống, kể bằng ngôn ngữ đương đại, với sự đồng hành của công nghệ AI, nhưng vẫn giữ nguyên hồn cốt văn hóa. Một cách làm lặng lẽ, không ồn ào, nhưng đủ sức gợi mở rằng: Dân ca hoàn toàn có thể tiếp tục sống, tiếp tục được sáng tạo và có một vị trí tự nhiên trong đời sống tinh thần của người Việt.

QUỲNH ANH