Dàn cảm biến không cứu được tiêm kích hiện đại F-15SA khỏi tên lửa Houthi

Nhóm vũ trang Houthi ngày 15/9 tuyên bố sử dụng tên lửa phòng không nội địa để bắn hạ một tiêm kích F-15 của Arab Saudi khi máy bay hoạt động trên tỉnh Marib, Yemen.

Hình ảnh được công bố cho thấy phi cơ lao xuống đất và cháy rụi. Cánh đuôi đứng mang quốc kỳ Arab Saudi cùng số hiệu 5539, được cho là thuộc biến thể F-15SA của Phi đoàn 55 đóng tại căn cứ King Khalid.

Houthi cũng tuyên bố phóng tên lửa nhằm vào 2 đội hình tiêm kích F-15 và Typhoon đang tìm kiếm xác máy bay, buộc các phi cơ này rút lui. Số phận tổ lái chiếc F-15SA chưa được công bố.

Nếu được xác nhận, đây sẽ là trường hợp hiếm hoi Houthi trực tiếp bắn hạ một tiêm kích F-15 Arab Saudi.

F-15SA là biến thể phát triển từ F-15E Strike Eagle, được Boeing tích hợp hàng loạt nâng cấp về điện tử, cảm biến, tác chiến điện tử và điều khiển bay.

Arab Saudi đã tiếp nhận hơn 220 tiêm kích F-15 từ đầu những năm 1980, gồm F-15C/D, F-15S và F-15SA.

Tháng 12/2011, Mỹ ký hợp đồng trị giá 29,4 tỷ USD với Arab Saudi để chế tạo 84 chiếc F-15SA mới và nâng cấp 68 F-15S lên cấu hình này.

Chiếc đầu tiên xuất xưởng năm 2013 và máy bay cuối cùng được bàn giao vào tháng 12/2020.

F-15SA được trang bị radar mảng pha quét điện tử chủ động AN/APG-63(V)3, có khả năng phát hiện và theo dõi mục tiêu ở khoảng cách lớn.

Máy bay còn có hệ thống tác chiến điện tử kỹ thuật số AN/ALQ-239 và tổ hợp cảnh báo tên lửa AN/AAR-57.

AN/AAR-57 sử dụng các cảm biến quang - điện tử để phát hiện bức xạ từ tên lửa đang tiếp cận, kể cả những loại sử dụng đầu dò hồng ngoại mà hệ thống cảnh báo radar chiếu xạ không nhất thiết phát hiện được.

Hệ thống có thể cung cấp cảnh báo cho phi công và kết nối với các thiết bị phóng mồi bẫy để hỗ trợ đối phó tên lửa.

Ngoài ra, F-15SA còn có hệ thống trinh sát và theo dõi hồng ngoại AN/AAS-42, kính ngắm trên mũ bay, đường truyền dữ liệu Link 16, tổ hợp chỉ thị mục tiêu AN/AAQ-33 và hệ thống dẫn đường, nhắm mục tiêu AN/AAQ-13.

Video được cho là ghi lại vụ việc cho thấy phi công tăng lực động cơ và liên tục cơ động khi tên lửa tiếp cận.

Máy bay cũng phóng một số vật thể, nhiều khả năng là mồi bẫy. Tuy nhiên, quả đạn cuối cùng vẫn phát nổ ở khoảng cách gần và chiếc F-15SA bốc cháy.

Houthi chưa công bố loại tên lửa cụ thể được sử dụng. Một khả năng được các chuyên gia đề cập là lực lượng này sử dụng cảm biến hồng ngoại thụ động để phát hiện và theo dõi mục tiêu, sau đó cung cấp tham số cho tên lửa.

Khác với radar chủ động, cảm biến thụ động không phát sóng vô tuyến nên không tạo ra cảnh báo chiếu xạ cho máy bay mục tiêu.

Biên tập viên Thomas Newdick của chuyên trang The War Zone nhận định khả năng cơ động cùng các phương thức phát hiện thụ động có thể tạo ra thách thức ngay cả đối với những chiến đấu cơ hiện đại.

Houthi trước đây từng tuyên bố bắn hạ nhiều UAV, trực thăng và máy bay chiến đấu của Arab Saudi trong giai đoạn xung đột 2015-2022.

Lực lượng này cũng từng tấn công các máy bay Mỹ trong chiến dịch Rough Rider năm 2025, trong đó một số quan chức quốc phòng Mỹ cho biết tên lửa Houthi từng áp sát các tiêm kích F-16 và F-35A.

Vụ việc cho thấy hệ thống cảm biến và tác chiến điện tử hiện đại không đồng nghĩa máy bay có thể miễn nhiễm trước tên lửa phòng không.

Khả năng phát hiện sớm, nhận dạng mối đe dọa và phản ứng của tổ lái vẫn phải kết hợp với chiến thuật bay, gây nhiễu và các biện pháp phòng vệ để tăng khả năng sống sót trong môi trường tác chiến có phòng không đối phương.