NATO 3.0: Vai trò châu Âu thay đổi ra sao?

Ủy ban Quân sự NATO họp tại Brussels. Ảnh: NATO/RT

Ủy ban Quân sự NATO nhóm họp tại Copenhagen trong bối cảnh các thành viên châu Âu đang phải tăng đáng kể chi tiêu quốc phòng và đảm nhận nhiều trách nhiệm hơn trong an ninh của khu vực.

NATO 3.0 là gì?

Theo đài RT, Ủy ban Quân sự NATO, cơ quan quân sự cấp cao nhất của liên minh, họp tại Copenhagen ngày 18-19/9. Chủ trì cuộc họp là Chủ tịch Ủy ban Quân sự, Đô đốc Italy Giuseppe Cavo Dragone. Nội dung thảo luận tập trung vào việc triển khai các quyết định từ Hội nghị Thượng đỉnh NATO tại Ankara, trong đó có củng cố năng lực răn đe và phòng thủ, đổi mới công nghệ và tiếp tục hỗ trợ Ukraine.

Cuộc họp diễn ra trong bối cảnh NATO đang điều chỉnh cách phân bổ trách nhiệm giữa Mỹ và các đồng minh châu Âu. Khái niệm “NATO 3.0” được giới chức NATO sử dụng để mô tả giai đoạn liên minh tập trung hơn vào năng lực răn đe và phòng thủ, với châu Âu đóng vai trò lớn hơn trong việc bảo đảm an ninh của chính khu vực này.

Tại Hội nghị Thượng đỉnh La Haye năm 2025, các nước thành viên cam kết nâng tổng chi tiêu cho quốc phòng và các lĩnh vực liên quan lên 5% GDP mỗi năm vào năm 2035. Trong đó, ít nhất 3,5% GDP dành cho các nhu cầu quốc phòng cốt lõi và tối đa 1,5% cho các lĩnh vực như bảo vệ hạ tầng quan trọng, an ninh mạng, khả năng chống chịu và công nghiệp quốc phòng.

Tại Hội nghị Thượng đỉnh Ankara năm 2026, các nước NATO tiếp tục thúc đẩy những cam kết này. Theo NATO, các đồng minh châu Âu và Canada đã tăng chi tiêu cho các nhu cầu quốc phòng cốt lõi gần 20% trong năm 2025 so với năm trước.

Châu Âu tăng chi tiêu quốc phòng

Sự thay đổi đang thể hiện rõ ở ngân sách và năng lực quân sự của các nước châu Âu. Đức đặt mục tiêu xây dựng lực lượng vũ trang thông thường mạnh nhất châu Âu và tăng đáng kể ngân sách quốc phòng. Một số nước khác cũng điều chỉnh ngân sách để đáp ứng các cam kết mới của NATO.

Việc tăng chi tiêu diễn ra trong lúc nhiều chính phủ châu Âu phải cân đối giữa yêu cầu quốc phòng với các khoản chi cho an sinh xã hội, y tế, giáo dục và hạ tầng. Đây là một trong những vấn đề chính trị - kinh tế đáng chú ý khi các nước từng bước tiến tới mục tiêu 5% GDP.

NATO cho rằng việc tăng đầu tư là cần thiết để bảo đảm lực lượng, trang thiết bị, cơ sở hạ tầng và khả năng sẵn sàng chiến đấu của liên minh. Theo tổ chức này, mục tiêu 5% không chỉ bao gồm mua sắm vũ khí mà còn dành một phần cho hạ tầng, khả năng chống chịu, công nghệ và công nghiệp quốc phòng.

Trách nhiệm quân sự được phân bổ lại

Một trong những thay đổi đáng chú ý là vai trò ngày càng lớn của các nước châu Âu trong việc bảo đảm an ninh của khu vực. NATO đang thúc đẩy khả năng cơ động quân sự, tăng năng lực phòng không - phòng thủ tên lửa, vũ khí tầm xa, hậu cần và các đội hình tác chiến quy mô lớn.

Trong khi đó, Mỹ vẫn giữ vai trò quan trọng trong cấu trúc quân sự của NATO. Washington tiếp tục đảm nhiệm các vị trí chỉ huy cấp cao và duy trì năng lực quân sự, trong đó có năng lực hạt nhân của liên minh.

Điều này khiến quá trình điều chỉnh vai trò trong NATO không đơn thuần là việc Mỹ giảm hiện diện và châu Âu thay thế. Thay vào đó, liên minh đang tìm cách phân bổ lại trách nhiệm, nguồn lực và năng lực quân sự giữa hai bờ Đại Tây Dương.

Chuẩn bị cho những kịch bản an ninh mới

Một nội dung ngày càng được chú ý là khả năng các nước châu Âu phải chuẩn bị tốt hơn cho những tình huống khẩn cấp quy mô lớn.

Một số quốc gia đã bắt đầu đánh giá khả năng của hệ thống y tế dân sự trong trường hợp xảy ra xung đột quân sự nghiêm trọng. Đức tiến hành các cuộc diễn tập vận chuyển thương binh từ khu vực Baltic về nước; Na Uy chuẩn bị năng lực điều trị thương tích chiến đấu; trong khi một số nước khác tăng dự trữ máu và năng lực y tế.

Những bước chuẩn bị này phản ánh cách các nước NATO đang mở rộng khái niệm “sẵn sàng quốc phòng”, không chỉ tập trung vào quân đội mà còn bao gồm cơ sở hạ tầng, y tế, hậu cần và khả năng chống chịu của xã hội.

Trong bối cảnh xung đột Nga-Ukraine tiếp tục kéo dài, việc tăng năng lực quốc phòng của châu Âu cũng đặt ra câu hỏi về cách NATO quản lý nguy cơ leo thang và duy trì các kênh kiểm soát khủng hoảng.

Cuộc họp tại Copenhagen vì thế không chỉ là một cuộc họp thường kỳ của các tướng lĩnh NATO. Đây là một phần trong quá trình triển khai mô hình liên minh mới, trong đó các nước châu Âu được kỳ vọng đóng vai trò lớn hơn về nguồn lực, năng lực quân sự và trách nhiệm đối với an ninh của chính khu vực mình.