Dân chủ số thực chất

Không để công nghệ trở thành rào cản thực hiện quyền dân chủ

Một trong những vấn đề được nhiều ĐBQH quan tâm là bảo đảm quyền tham gia dân chủ bình đẳng trong điều kiện khả năng tiếp cận công nghệ giữa các nhóm dân cư, vùng miền còn khác nhau.

ĐBQH Chamaléa Thị Thủy (Khánh Hòa). Ảnh: Hồ Long

ĐBQH Chamaléa Thị Thủy (Khánh Hòa) cho rằng, dự thảo Luật đã có bước tiến lớn khi bổ sung nguyên tắc tại khoản 2 Điều 3: người khuyết tật, người dân tộc thiểu số, người sinh sống ở khu vực biên giới, hải đảo, miền núi được Nhà nước hỗ trợ, tạo điều kiện thuận lợi để thực hiện dân chủ ở cơ sở, đồng thời mở rộng hình thức thực hiện dân chủ trên nền tảng số tại khoản 5 Điều 3 và khoản 4 Điều 7. Tuy nhiên, "việc mở rộng dân chủ số nếu không gắn liền với giải pháp hạ tầng và điều kiện tiếp cận thực tế sẽ dễ tạo ra khoảng cách về quyền giữa các vùng, miền", đại biểu lưu ý.

Thực tế tại nhiều thôn, xã vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi, khu vực hải đảo, hạ tầng viễn thông chưa đồng đều; tỷ lệ người dân có thiết bị thông minh và kỹ năng sử dụng công nghệ còn hạn chế. Một bộ phận đồng bào dân tộc thiểu số, nhất là người cao tuổi, phụ nữ, chưa thành thạo tiếng phổ thông. Vì vậy, nếu chính quyền cơ sở chỉ công khai thông tin hoặc tổ chức lấy ý kiến qua cổng thông tin điện tử, ứng dụng số, một bộ phận người dân có thể không tiếp cận được đầy đủ quyền của mình.

Từ thực tế đó, đại biểu Chamaléa Thị Thủy đề nghị dự thảo Luật cần quy định rõ việc ứng dụng nền tảng số phải đi đôi với duy trì ổn định, hiệu quả các phương thức dân chủ trực tiếp như họp thôn, họp tổ dân phố khi chưa đủ điều kiện tiếp cận công nghệ. Cùng với đó, cần quy định rõ trách nhiệm của chính quyền địa phương trong việc ưu tiên bố trí nguồn lực đầu tư hạ tầng số vùng khó khăn, xây dựng các cổng thông tin ứng dụng số cơ sở có giao diện đơn giản, thân thiện, có tích hợp hỗ trợ âm thanh và song ngữ cả tiếng Việt và tiếng dân tộc thiểu số phổ biến ở địa phương.

Cùng quan điểm, ĐBQH Cil Bri (Lâm Đồng) nhấn mạnh, chuyển đổi số phải mở rộng quyền dân chủ, không được thu hẹp quyền của những người chưa sử dụng được công nghệ. Qua thực tế công tác tại các vùng đồng bào dân tộc thiểu số, đại biểu cho biết, có nơi người dân chưa có điện lưới, không có điện thoại thông minh, thậm chí chưa thạo tiếng Việt. Do đó, đại biểu đề nghị cần làm rõ tại Điều 7 và Điều 18 trách nhiệm của chính quyền cấp xã trong duy trì hình thức tham gia trực tiếp, thông báo thông tin dễ hiểu và hỗ trợ người dân thực hiện quyền của mình. "Không được coi việc đăng tải trên nền tảng số là đã đảm bảo mọi người dân được tiếp cận", đại biểu nhấn mạnh.

ĐBQH Cil Bri (Lâm Đồng) phát biểu. Ảnh Hồ Long

ĐBQH Thạch Phước Bình (Vĩnh Long) cũng đề nghị bổ sung ngay trong luật nguyên tắc: thực hiện dân chủ trên nền tảng số nhằm mở thêm cách thức tham gia, không thay thế hoàn toàn các hình thức dân chủ trực tiếp; không làm mất hoặc hạn chế quyền lựa chọn hình thức tham gia khác của người dân theo quy định pháp luật. Theo đại biểu, nguyên tắc này cần được thể hiện rõ tại khoản 4 Điều 7 để bảo đảm thống nhất trong quá trình tổ chức thực hiện.

ĐBQH Thạch Phước Bình (Vĩnh Long) phát biểu. Ảnh Hồ Long

Dân chủ số phải đi đến cùng trách nhiệm tiếp thu, giải trình và giải quyết kiến nghị

Nếu công nghệ giúp người dân tham gia thuận lợi hơn thì yêu cầu tiếp theo là phải bảo đảm tiếng nói của người dân được ghi nhận, xem xét và phản hồi thực chất. Đây cũng là vấn đề được ĐBQH Võ Ngọc Thanh Trúc (TP. Hồ Chí Minh) nhấn mạnh khi góp ý các quy định về công khai thông tin, lấy ý kiến và giám sát của Nhân dân. Trên cơ sở các điểm a, b khoản 1 Điều 24, đại biểu đề nghị cụ thể hóa cơ chế theo dõi, kiến nghị trên các hệ thống số hiện có, trong đó mỗi kiến nghị cần có mã để tra cứu, xác nhận; cập nhật cơ quan tiếp nhận, cơ quan xử lý, thời hạn, tiến độ và kết quả thực hiện.

ĐBQH Võ Ngọc Thanh Trúc (TP. Hồ Chí Minh) phát biểu. Ảnh: Khánh Duy

"Khi chuyển kiến nghị hoặc chậm xử lý phải thông báo nơi tiếp nhận lý do và trách nhiệm theo dõi. Cần phân biệt trạng thái đã chuyển, đã trả lời với kết quả giải quyết và việc thực hiện kết quả đó, bảo vệ dữ liệu cá nhân, đồng thời tạo điều kiện để Mặt trận Tổ quốc, Ban Thanh tra nhân dân, Ban Giám sát đầu tư của cộng đồng giám sát theo chức năng", đại biểu Võ Ngọc Thanh Trúc đề nghị.

Ở góc độ tổ chức thực hiện, ĐBQH Triệu Thị Ngọc Diễm (TP. Cần Thơ) đề nghị hoàn thiện dự thảo Luật theo hướng hình thành quy trình dân chủ số thống nhất, bao gồm các khâu: công khai thông tin, lấy ý kiến, đối thoại, tiếp nhận, phân loại, chuyển xử lý, cập nhật tiến độ, phản hồi, lưu trữ và tra cứu kết quả. Quy trình này cần bảo đảm liên thông dữ liệu phù hợp, an toàn thông tin, bảo vệ dữ liệu cá nhân và quyền riêng tư.

ĐBQH Triệu Thị Ngọc Diễm (TP. Cần Thơ) phát biểu. Ảnh Hồ Long

Đây là yêu cầu quan trọng bởi hiệu quả của dân chủ số không thể chỉ được đo bằng số lượng nền tảng được xây dựng hay số lượt ý kiến được tiếp nhận. Điều cốt yếu là ý kiến của người dân có được chuyển đến đúng cơ quan có thẩm quyền, được xử lý đúng thời hạn và có kết quả cụ thể hay không.

Đại biểu Võ Ngọc Thanh Trúc cũng đề nghị tiếp tục hoàn thiện dự thảo Luật theo hướng hình thành quy trình dân chủ số thống nhất gồm: công khai thông tin, lấy ý kiến, đối thoại, tiếp nhận, phân loại, chuyển xử lý, cập nhật tiến độ, phản hồi, lưu trữ và tra cứu kết quả, bảo đảm liên thông dữ liệu phù hợp, an toàn thông tin, bảo vệ dữ liệu cá nhân và quyền riêng tư.

Bộ trưởng Bộ Nội vụ Nguyễn Tiến Hải phát biểu giải trình, làm rõ một số vấn đề đại biểu Quốc hội nêu. Ảnh: Hồ Long

Giải trình về nội dung này, Bộ trưởng Bộ Nội vụ Nguyễn Tiến Hải khẳng định "cơ quan chủ trì soạn thảo sẽ tiếp tục rà soát kỹ lưỡng, quy định chặt chẽ để việc thực hiện dân chủ trên nền tảng số, bảo đảm an toàn, bảo mật thông tin, không tạo ra khoảng trống pháp lý, khoảng cách tăng chi phí và làm hạn chế quyền của người dân".

Các ý kiến tại nghị trường cho thấy, hoàn thiện quy định về dân chủ số không chỉ là bổ sung thêm một phương thức thực hiện quyền dân chủ mà còn phải thiết lập những bảo đảm pháp lý tương ứng. Từ quyền tiếp cận thông tin, quyền tham gia ý kiến đến biểu quyết, giám sát và thụ hưởng, mỗi khâu đều cần có quy trình, trách nhiệm và cơ chế kiểm chứng rõ ràng. Khi người dân có thể tham gia bằng nhiều hình thức, biết ý kiến của mình được xử lý đến đâu và giám sát được kết quả thực hiện, chuyển đổi số mới thực sự trở thành công cụ mở rộng quyền làm chủ của Nhân dân ở cơ sở.