Dẫn dắt tăng trưởng – Tài khóa thay tiền tệ?

Ngày 26-3-2026, Ngân hàng Nhà nước quyết định bán ngoại tệ kỳ hạn 180 ngày có hủy ngang cho các tổ chức tín dụng với giá 26.850 đồng/đô la Mỹ nhằm giảm sức ép lên cầu ngoại tệ trong thời điểm hiện nay, từ đó kỳ vọng sẽ giúp hạ nhiệt tỷ giá.

Khi dư địa chính sách tiền tệ thu hẹp

Ngày 26-3-2026, Ngân hàng Nhà nước (NHNN) quyết định bán ngoại tệ kỳ hạn 180 ngày có hủy ngang cho các tổ chức tín dụng với giá 26.850 đồng/đô la Mỹ, cao hơn khoảng 2% mức giá bán giao ngay niêm yết tại Cục Quản lý ngoại hối cùng thời điểm.

Động thái của NHNN diễn ra trong bối cảnh đô la Mỹ trên thị trường quốc tế tăng mạnh và thị trường ngoại hối trong nước đối mặt với áp lực lớn, thể hiện qua giá bán đô la Mỹ trên thị trường không chính thức có lúc vượt mốc 28.000 đồng/đô la, còn giá bán tại các ngân hàng sát mức trần tỷ giá trung tâm.

Lựa chọn chính sách bán kỳ hạn có hủy ngang nhằm giảm sức ép lên cầu ngoại tệ trong thời điểm hiện nay, từ đó kỳ vọng sẽ giúp hạ nhiệt tỷ giá. Cần biết rằng mỗi khi tỷ giá leo thang, các tổ chức càng có xu hướng tích trữ ngoại tệ ngay tại thời điểm đó do lo ngại rủi ro tỷ giá trong tương lai, nhưng nếu một nguồn cung ngoại tệ kỳ hạn trong những tháng tới đã được đảm bảo tại một mức giá xác định trước, các ngân hàng sẽ yên tâm hơn và không còn gom mua bằng mọi giá.

Là quốc gia nhập khẩu ròng xăng dầu thành phẩm, việc giá dầu tăng mạnh thời gian qua đã góp phần gây sức ép lên cầu ngoại tệ và rồi tỷ giá tăng lại tác động lên giá xăng dầu nhập khẩu. Do đó, kiểm soát tỷ giá cũng chính là cách giải tỏa bớt áp lực lên giá năng lượng nói riêng và lạm phát nói chung.

Thống kê sơ bộ của Cục Hải quan cho thấy, chỉ 15 ngày đầu tháng 3, các doanh nghiệp đã chi gần 492 triệu đô la Mỹ để nhập hơn 533.000 tấn xăng dầu các loại, tăng mạnh 41,4% về lượng và 89,2% về giá trị. Còn tính từ đầu năm đến hết ngày 15-3, nước ta đã nhập khẩu gần 2,71 triệu tấn xăng dầu các loại, kim ngạch đạt hơn 1,94 tỉ đô la Mỹ, tăng 42,6% so với cùng kỳ.

Bên cạnh chính sách can thiệp trên thị trường ngoại hối, nhà điều hành cũng tìm cách thu hẹp thanh khoản để hỗ trợ giá trị tiền đồng.

Liên tiếp trong hai tuần từ ngày 9 đến 13-3 và từ ngày 16 đến 20-3, NHNN đã hút ròng lần lượt 81.000 tỉ đồng và 84.000 tỉ đồng, còn tuần từ ngày 23 đến 27-3, tuy có bơm ròng trở lại nhưng giá trị chỉ hơn 1.600 tỉ đồng. Theo đó, lãi suất vay mượn qua đêm trên thị trường liên ngân hàng có những thời điểm tăng nhanh trở lại lên mốc 8% là điều dễ hiểu.

Không chỉ vậy, lãi suất huy động của các ngân hàng cũng ngày càng nóng lên với cuộc đua lãi suất đang diễn ra quyết liệt. Khung lãi suất tiền gửi tại một số ngân hàng đã chạm mốc 9%/năm, cao nhất kể từ cuối năm 2022.

Cùng với lạm phát kỳ vọng và thanh khoản thu hẹp, xu hướng mất cân đối giữa tăng trưởng tín dụng và huy động đã tác động kéo lãi suất gia tăng. Trong hai tháng đầu năm 2026, tăng trưởng tín dụng đạt 1,4%, trong khi huy động vốn tăng khoảng 0,36%.

Có thể thấy các chính sách gần đây của nhà điều hành dường như đang ưu tiên kiểm soát tỷ giá hơn là lãi suất. Đây có lẽ là lựa chọn hợp lý trong giai đoạn hiện nay, khi giữ được mặt trận tỷ giá đồng thời chấp nhận một mặt bằng lãi suất cao hơn đều có tác động kiềm chế lạm phát. Dù vậy, hệ quả không mong muốn là có thể ảnh hưởng đến tăng trưởng kinh tế năm nay.

Tài khóa sẽ dẫn dắt tăng trưởng?

Dù cuộc xung đột quân sự tại Trung Đông kéo theo cú sốc giá năng lượng và chuỗi cung ứng toàn cầu một lần nữa có nguy cơ đứt gãy, khi các tuyến đường vận tải biển huyết mạch bị gián đoạn nghiêm trọng, đẩy kinh tế toàn cầu đối mặt rủi ro lạm phát đình trệ, Việt Nam vẫn giữ nguyên mục tiêu tăng trưởng hai chữ số trong năm nay.

Đây là một thách thức không hề đơn giản, khi các động lực tăng trưởng quan trọng trước đây đã không còn mạnh mẽ. Đầu tiên, dư địa chính sách tiền tệ thu hẹp như đã nói, kế tiếp là hoạt động xuất khẩu khó tránh khỏi tác động tiêu cực khi thương mại quốc tế đang bị kìm hãm bởi giá vận tải, logistics leo thang, đứt gãy, trong khi dòng vốn đầu tư nước ngoài cũng chịu ảnh hưởng từ việc điều chỉnh chiến lược của các tập đoàn đa quốc gia giữa các bàn cờ thế địa chính trị.

Trước tình thế này, chính sách tài khóa đang được lựa chọn như là động lực dẫn dắt chính cho mục tiêu tăng trưởng trong năm nay. Theo kế hoạch được Thủ tướng Chính phủ giao, tổng vốn đầu tư công nguồn ngân sách nhà nước năm 2026 lên tới 995.348 tỉ đồng, trong đó vốn ngân sách trung ương chiếm 345.121 tỉ đồng, còn lại 650.226 tỉ đồng là vốn ngân sách địa phương. Nếu tính cả phần vốn ngân sách địa phương giao tăng và vốn kéo dài từ các năm trước, tổng quy mô vốn thực tế vượt ngưỡng 1.008.611 tỉ đồng.

Theo tính toán của Cục Thống kê, cứ mỗi 1% vốn đầu tư công được giải ngân thêm có thể giúp GDP tăng khoảng 0,06 điểm phần trăm. Như vậy, để đạt mục tiêu tăng trưởng ít nhất 10% trong năm nay, rõ ràng cần phải đảm bảo giải ngân hết 100% vốn đầu tư công.

Tuy nhiên, bài toán này không hề dễ dàng, khi số liệu cho thấy giải ngân vốn đầu tư công của cả nước trong hai tháng đầu năm nay mới đạt 55.740 tỉ đồng, bằng 5,6% kế hoạch Thủ tướng Chính phủ giao.

Đáng báo động hơn, có tới 25 bộ và cơ quan trung ương giải ngân dưới mức 1%. Giải ngân vốn đầu tư công chậm do nhiều nguyên nhân, từ vướng mắc giải phóng mặt bằng đến biến động giá nguyên vật liệu. Còn theo Bộ Tài chính, năm 2026 là năm chuyển tiếp về thể chế, nhiều văn bản pháp luật mới có hiệu lực từ ngày 1-1 nên dẫn tới việc triển khai các cơ chế, chính sách mới có thể phát sinh những khó khăn, vướng mắc nhất định, làm ảnh hưởng tới tiến độ giải ngân chung.

Bên cạnh thúc đẩy đầu tư, Chính phủ cũng mở rộng chính sách tài khóa thông qua việc miễn giảm thuế, phí. Sau khi sử dụng Quỹ bình ổn giá xăng dầu để kìm hãm đà tăng giá xăng dầu, mới đây nhất, ngày 27-3-2026, Chính phủ đã ra Nghị quyết 69/NQ-CP quyết định tạm ứng 8.000 tỉ đồng vào dự toán chi ngân sách năm 2026 cho Bộ Công Thương nhằm phục vụ công tác điều hành, bình ổn thị trường xăng dầu.

Song song đó, Thủ tướng Chính phủ cũng quyết định giảm thuế bảo vệ môi trường, thuế tiêu thụ đặc biệt và thuế giá trị gia tăng về 0% đến hết ngày 15-4-2026 đối với xăng, dầu và nhiên liệu bay nhằm ổn định thị trường và bảo đảm an ninh năng lượng.

Dù quyết định giảm thuế nói trên sẽ làm giảm thu ngân sách nhà nước khoảng 7.200 tỉ đồng mỗi tháng, nhưng việc chấp nhận hy sinh ngân sách để kiểm soát lạm phát kỳ vọng là điều cần thiết. Nếu để giá xăng tăng vọt, chi phí vận tải tăng, giá hàng hóa thiết yếu cũng sẽ tăng theo, khi đó lạm phát sẽ ăn mòn mọi nỗ lực tăng trưởng.

Chính sách này cũng được kỳ vọng không chỉ góp phần hỗ trợ người dân, mà còn giúp giảm chi phí đầu vào cho doanh nghiệp, qua đó thúc đẩy sản xuất kinh doanh để hỗ trợ tăng trưởng.

Tuệ Nhiên