Đan Mạch và câu chuyện cổ tích giữa đời thường

Đôi khi, cổ tích hiện hữu ngay trên những con đường, những chiếc xe đạp, những bến cảng và trong cách con người ứng xử với nhau, đối xử với thiên nhiên, với chính thành phố, đất nước của mình.

Những ngôi nhà kể chuyện

Điểm đến khiến tôi lưu luyến nhất ở Copenhagen là Nyhavn. Tên gọi ấy trong tiếng Đan Mạch có nghĩa là “Bến cảng mới”. Dù tên gọi như vậy nhưng trên thực tế, bến cảng đã có từ thế kỷ XVII.

Đúng là chuyện của người châu Âu! Cái gì vài trăm tuổi vẫn có thể gọi là mới. Hai bên con kênh là những ngôi nhà cổ sơn đủ sắc vàng, đỏ, xanh, cam, đứng san sát nhau như dãy hộp màu khổng lồ. Những chiếc thuyền gỗ neo mình trên mặt nước. Quán cà phê, nhà hàng trải dài theo bến cảng. Du khách đủ quốc tịch thong thả đi lại, chụp ảnh, chuyện trò. Chúng tôi cũng leo lên thuyền gỗ làm một chuyến chạy dọc theo con kênh.

Tác giả tại Đan Mạch. (Ảnh TGCC)

Chúng tôi dừng chân bên bến cảng, ngắm những con thuyền và dùng bữa tối giữa không khí se lạnh của mùa Thu. Một ly bia Carlsberg, thương hiệu bia nổi tiếng ra đời tại Copenhagen từ năm 1847, bỗng trở thành chi tiết thú vị của chuyến đi. Món ăn kèm đơn giản chỉ là đĩa nhỏ thịt bò sống, phô mai bào, ít muối trắng và hạt tiêu, chút rau rocket, mấy mẩu bánh mì đen.

Người Đan Mạch có tài làm thương hiệu. Một hãng bia có thể đi khắp thế giới. Ở Việt Nam có Halida, Huda, Vida… Tôi nghe nói Halida là Hà Nội liên kết Đan Mạch. Vida là sản phẩm bia Vinh quê tôi công nghệ Đan Mạch. Một câu chuyện cổ tích có thể vượt qua hàng thế kỷ. Một bến cảng từng gắn với hoạt động thương mại, hàng hải có thể trở thành biểu tượng du lịch quốc gia.

Tôi đứng ngắm những ngôi nhà cũ mà tự hỏi: Giá trị của đô thị nằm ở những gì được xây thêm, hay còn ở những gì được giữ lại? Ở không ít thành phố đang phát triển, người ta dễ bị cuốn vào cuộc đua nhà cao tầng, đường rộng, trung tâm thương mại lớn. Những ngôi nhà cũ nhiều khi bị xem là dấu vết của sự lạc hậu. Copenhagen gợi cách nghĩ khác.

Một ngôi nhà cổ, nếu được gìn giữ và đặt trong một không gian sống phù hợp, có thể tiếp tục tạo ra giá trị kinh tế qua nhiều thế hệ. Nó không chỉ là tài sản bất động sản mà còn là tài sản văn hóa, ký ức đô thị và nguồn lực du lịch.

Đi qua những con phố quanh quảng trường Kongens Nytorv, khu phố đi bộ Strøget rồi đến lâu đài Rosenborg, tôi càng cảm nhận rõ điều đó. Rosenborg không chỉ kể câu chuyện về các vị vua Đan Mạch. Những bức tường, khu vườn, hiện vật và kiến trúc nơi đây còn kể câu chuyện về sự tiếp nối giữa quá khứ và hiện tại.

Quốc gia nhỏ và câu chuyện phát triển lớn

Đan Mạch có diện tích phần lãnh thổ châu Âu khoảng 43.000 km², dân số hơn 6 triệu người. GDP năm 2025 đạt khoảng 462,5 tỷ USD, thu nhập bình quân đầu người gần 77.000 USD. Những con số ấy khiến tôi suy nghĩ: Một quốc gia không lớn về diện tích, không đông về dân số, khí hậu khắc nghiệt, tài nguyên thiên nhiên không phải vô tận nhưng lại xây dựng được một nền kinh tế có năng suất cao và nhiều doanh nghiệp có vị thế quốc tế. Năng suất lao động, TFP (Total Factor Productivity), công nghệ, đổi mới sáng tạo, khởi nghiệp kiến quốc, …là những thứ phải nằm lòng.

Đan Mạch có Maersk trong vận tải biển, Novo Nordisk trong dược phẩm, Vestas trong công nghệ điện gió, LEGO trong đồ chơi giáo dục và Carlsberg trong công nghiệp đồ uống. Những thương hiệu ấy thuộc những ngành nghề rất khác nhau nhưng đều là lợi thế cạnh tranh quốc gia không chỉ nằm ở tài nguyên mà ngày càng phụ thuộc vào tri thức, sáng tạo, quản trị và khả năng tham gia chuỗi giá trị toàn cầu.

Một điểm đáng chú ý khác là năng lượng xanh. Năm 2025, Đan Mạch có 92,4% lượng điện sản xuất trong nước đến từ các nguồn năng lượng tái tạo, thuộc nhóm dẫn đầu Liên minh châu Âu. Đằng sau những con số ấy là quá trình đầu tư, lựa chọn chính sách và phát triển công nghệ kéo dài nhiều thập niên. Điều đó nhắc chúng ta rằng chuyển đổi xanh không chỉ là một khẩu hiệu môi trường. Nếu được thực hiện đúng hướng, đó còn là cơ hội hình thành ngành công nghiệp mới, doanh nghiệp mới, việc làm mới và lợi thế cạnh tranh mới.

Dĩ nhiên, Đan Mạch không phải một thiên đường không có vấn đề. Chi phí sinh hoạt cao, gánh nặng thuế, sức ép duy trì hệ thống phúc lợi và những thách thức của chuyển đổi năng lượng vẫn hiện hữu. Không có mô hình phát triển nào có thể sao chép nguyên xi. Nhưng có những nguyên lý đáng tham khảo như coi trọng chất lượng thể chế, đầu tư cho giáo dục và con người, khuyến khích sáng tạo, gìn giữ môi trường, phát triển kinh tế gắn với trách nhiệm xã hội.

Những bức tường, khu vườn, hiện vật và kiến trúc còn kể chuyện về sự tiếp nối giữa quá khứ và hiện tại. (Ảnh TGCC_

Từ bánh xe văn minh đến sức sống di sản

Nếu phải chọn một hình ảnh tiêu biểu cho Copenhagen, có lẽ tôi sẽ chọn xe đạp. Xe đạp ở Copenhagen nhiều đến mức, với một người đến từ Hà Nội như tôi, đôi lúc có cảm giác mình đang chứng kiến cuộc diễu hành không bao giờ kết thúc. Người trẻ, người trung niên, người mặc trang phục công sở hay có người chở con, chở hàng cũng đạp xe. Những chiếc xe nối nhau đi qua các ngã tư, cầu và đại lộ, trật tự đến ngạc nhiên.

Điều đáng nói, xe đạp ở đây không phải biểu tượng của sự nghèo khó mà là lựa chọn văn minh. Copenhagen có hàng trăm kilômét đường dành cho xe đạp, với tỷ lệ người sử dụng xe đạp đi làm và đi học thuộc nhóm cao trên thế giới. Họ không đợi đến khi tắc đường, ô nhiễm mới nghĩ đến xe đạp. Họ dành không gian ngay từ đầu, xây dựng hạ tầng, thiết kế giao thông để chiếc xe hai bánh trở thành phương tiện thuận tiện và an toàn.

Nếu những vòng bánh xe đạp cho thấy Copenhagen đã kiến tạo đô thị văn minh từ những điều bình dị thì Tivoli lại hé mở chiều sâu khác của thành phố: Khả năng gìn giữ ký ức và nuôi dưỡng sức sống văn hóa qua nhiều thế hệ. Tivoli ra đời từ năm 1843, một trong những công viên giải trí lâu đời nhất thế giới còn hoạt động. Chính Andersen từng đến đây và tìm thấy cảm hứng sáng tác truyện “Chim họa mi”.

Hơn 180 năm đã trôi qua, công viên ấy vẫn hiện diện giữa trung tâm Copenhagen, vẫn đón những thế hệ du khách mới. Các khu vui chơi của Vingroup, Vinpearl, VinWonder, Sun World,… ở Việt Nam đâu thiếu những trò chơi này, thậm chí ta còn rộng lớn hơn, hiện đại hơn, có sự đắc địa của vùng nhiệt đới, ven biển. Tuy nhiên, điều thú vị là Tivoli không chỉ bán vé vào cửa hay những trò chơi cảm giác mạnh mà nơi đây bán cả ký ức, cảm xúc và một phần bản sắc văn hóa Đan Mạch.

Từ niềm tự hào Việt đến khát vọng hạnh phúc

Trong những ngày ở Copenhagen, có một hình ảnh khiến tôi bất ngờ và xúc động. Giữa dòng xe trên đường phố thủ đô Đan Mạch, chúng tôi bắt gặp những chiếc taxi điện màu xanh mang thương hiệu Green SM, sử dụng xe điện VinFast của Việt Nam. Một chiếc rồi lại thêm những chiếc khác. Nhiều lắm. Cả nhóm chúng tôi thích thú ghi lại những hình ảnh ấy. Chụp ảnh, quay video, hào hứng hỏi thăm lái xe người bản địa.

Có lẽ chỉ những người Việt đi xa mới hiểu hết cảm giác này. Giữa thành phố Bắc Âu hiện đại, bất chợt bắt gặp thương hiệu của đất nước mình như gặp người quen giữa xứ lạ. Cảm giác cay cay nơi sống mũi, có chút thân quen, có chút gần gũi, pha lẫn tự hào. Người Việt đã cắm cờ trên xứ người, cắm cả vào xứ Bắc Âu.

Điều khiến tôi suy nghĩ không chỉ là việc một doanh nghiệp Việt đưa sản phẩm, dịch vụ đến Đan Mạch. Quan trọng hơn, Copenhagen là thị trường có những tiêu chuẩn cao về môi trường, chất lượng dịch vụ và phát triển bền vững. Bước vào thị trường ấy không đơn giản chỉ là đưa được xe sang châu Âu. Doanh nghiệp còn phải đáp ứng các quy định, chinh phục người tiêu dùng, xây dựng uy tín và duy trì chất lượng. Đó là thử thách không hề nhỏ.

Điểm đến khiến lưu luyến nhất ở Copenhagen là Nyhavn. Tên gọi ấy trong tiếng Đan Mạch có nghĩa là Bến cảng mới. (Ảnh TGCC)

Tạm biệt Copenhagen, tôi chợt nghĩ đến kết thúc quen thuộc trong những câu chuyện cổ tích; người tốt được hưởng hạnh phúc, những điều tử tế cuối cùng sẽ chiến thắng.

Nhưng ngoài đời, hạnh phúc của một quốc gia được làm nên bằng lao động, tri thức, sự đổi mới sáng tạo, những chính sách đúng đắn và nỗ lực bền bỉ của nhiều thế hệ. Và có lẽ, điều kỳ diệu nhất ở Đan Mạch chính là ở chỗ, người ta không chỉ kể những câu chuyện cổ tích cho trẻ em mà còn kiên trì kiến tạo cuộc sống tốt đẹp hơn cho con người giữa đời thường.

Trên hành trình rời Copenhagen, tôi mang theo suy nghĩ miên man, cổ tích đẹp nhất không phải là cổ tích được kể lại mà là cổ tích được con người viết tiếp bằng chính cuộc sống của mình.

Bút ký từ Copenhagen, tháng 10/2026