Dâng sao giải hạn và quan niệm '49 chưa qua, 53 đã tới'

Trong một thế giới nhiều bất định, nghi thức ấy là cách để con người đối diện với nỗi lo. Nhưng nếu vượt quá giới hạn tỉnh táo, nghi thức dễ biến thành vòng xoáy mê muội.

Dâng sao giải hạn dễ biến thành vòng xoáy mê muội

Trong tín ngưỡng dân gian Á Đông nói chung và Việt Nam nói riêng, mỗi tuổi trong một năm đều chịu ảnh hưởng của một sao. Có tất cả 9 sao luân phiên ảnh hưởng đến cuộc sống của con người trong từng năm.

Nhiều người Việt tin rằng, vào một số tuổi nhất định, con người thường gặp vận hạn, như “Thái Bạch quét sạch cửa nhà”, “nam La Hầu, nữ Kế Đô”, “49 chưa qua, 53 đã đến”. Quan niệm này khiến không ít người lo lắng, bất an. Muốn làm giảm nhẹ điều này, người dân thường cúng giải sao, hay còn gọi là dâng sao giải hạn.

Vài năm trước, một ngôi chùa trên địa bàn TP Hà Nội đông nghịt người đến dâng sao giải hạn, ngồi tràn cả ra đường, lên cả cầu vượt.

Nhà nghiên cứu Quách Trọng Trà cho biết nghi thức cúng sao giải hạn thường bắt đầu từ mùng 8 tháng Giêng và kéo dài đến hết tháng. Tục cúng sao không xuất phát từ Phật giáo mà chịu ảnh hưởng từ Đạo giáo dân gian Trung Quốc. Hệ thống Cửu Diệu gồm chín ngôi sao: Thái Dương, Thái Âm, Mộc Đức, Thái Bạch, La Hầu, Kế Đô, Vân Hán, Thủy Diệu, Thổ Tú… được tin là chiếu mệnh luân phiên theo từng năm.

Từ xa xưa, việc dâng sao giải hạn hay dâng sao đón phúc chủ yếu diễn ra ở các đền và tư gia. Các chùa không có tục này mà chỉ làm lễ cầu an, tức cầu bình yên, sức khỏe cho cá nhân, gia đình.

Do nhiều nguyên nhân, việc dâng sao giải hạn được đưa vào chùa. Vào đầu năm mới, nhà chùa làm lễ cầu cho quốc thái dân an, nhân thể viết sớ cầu xin giảm nhẹ tai ách cho người gặp sao xấu. Một số chùa làm lễ cúng sao khi có một số gia đình có yêu cầu (làm lễ tại chùa hoặc tại nhà), không chỉ làm vào đầu năm mà tiến hành hàng tháng. Dần dần, vào tháng Giêng, nhiều người tìm đến các chùa để tính sao, đoán hạn, tìm cách giải vận hạn sao chiếu mệnh trong năm.

Cúng sao giải hạn nên xem như một liệu pháp tâm lý đem lại sự bình an, không phải nghi thức giải hạn theo nghĩa xin đổi vận số.

Chuyên gia cho rằng dâng sao giải hạn góp phần trấn an tinh thần của con người. Trước những thay đổi của xã hội hiện đại và nhu cầu của người dân, dâng sao giải hạn nên được điều chỉnh theo hướng văn minh, tiết chế. Trong một thế giới nhiều bất định, nghi thức ấy là cách để con người đối diện với nỗi lo bằng một hành vi biểu tượng: thắp lên ánh sáng giữa đêm tối, gửi gắm ước nguyện bình an. Nhưng nếu vượt quá giới hạn tỉnh táo, nghi thức ấy dễ biến thành vòng xoáy mê muội.

Có người vì quá mê muội, nghe hướng dẫn khắp nơi để cúng sao, cúng tam tai, cúng thái tuế các ngày khác nhau. Việc cúng lần lượt 3 lễ gây tốn kém, phiền phức, tâm lý lại mệt mỏi gấp 3 lần.

Chuyên gia chia sẻ với PV Tiền Phong: “Cúng một thứ đã mệt, cúng cả ba thứ sẽ thành mê muội. Đừng cố đi tìm trăng nơi đáy nước. Tưởng là cái gì cũng rành mạch, rõ ràng. Rốt lại chỉ là bóng trăng, không phải mặt trăng. Cúng sao giải hạn nên xem đó như một liệu pháp tâm lý đem lại sự bình an chứ không phải nghi thức giải hạn theo nghĩa xin đổi vận số, cũng không phải để trốn tránh nhân quả. Mà là dịp để mỗi người ngồi lại, soi vào chính lòng mình. Biết năm nay có thể gặp thử thách khi có sao xấu chiếu mệnh cần cẩn trọng hơn, biết đời vốn thăng trầm để giữ lòng khiêm cung, biết vận hạn có thể đến nhà mình bất cứ lúc nào để tăng thêm việc thiện nguyện, gieo bòn phước đức”.

Cách giải sao tốt nhất

Nhiều người đặt câu hỏi: dâng sao giải hạn có phải là tín ngưỡng bắt buộc?

Thực chất, đây không phải giáo lý cốt lõi của bất kỳ tôn giáo chính thống nào, mà là một hình thức văn hóa dân gian. Nếu biến nó thành chiếc phao để trốn tránh trách nhiệm, thì nghi thức ấy đã bị hiểu sai. Bởi vậy, không có gì giải hạn hiệu quả hơn là tự tu thân.

Không nhất thiết phải tới chùa dâng lễ cầu kỳ, nhà nghiên cứu Quách Trọng Trà cho biết cúng sao tại nhà, trong khuôn khổ gia đình chính là nét sinh hoạt văn hóa tốt đẹp của mỗi gia đình. Điều cần bàn không phải là đi đâu cúng, mà là cúng với tâm thế ra sao. Trước những biến chuyển của xã hội hiện đại, nghi thức này càng cần được điều chỉnh theo hướng văn minh, tiết chế và sáng suốt.

Mâm cúng tại gia đơn giản, tiết kiệm.

Khung thời gian cúng thường rơi vào buổi tối, trong khoảng từ mùng 8 đến Rằm tháng Giêng, nhiều nhà chọn đúng ngày Rằm. Gia đình có thể lập danh sách các thành viên, tra cứu năm sinh và giới tính để biết sao chiếu mệnh tương ứng.

“Tự cúng tại nhà vừa tiết kiệm, vừa tránh gây ảnh hưởng khi tập trung quá đông vào một nơi”, nhà nghiên cứu nói.

Lễ cúng sao đơn giản là một cơ chế tự nhắc nhở và quản trị rủi ro trong đời sống. Đó là nơi để lòng người cùng hướng thiện, quan tâm, động viên nhau, thắt chặt thêm tình thân ngay trong dịp đầu năm. Lễ cúng sao cũng nhắc nhở mỗi người phải tự chịu trách nhiệm với đời mình, với gia đình, với cộng đồng.

Theo chuyên gia, khi cúng tại nhà, gia chủ nên tìm hiểu và thực hiện việc cúng sao cho đúng mực, tránh phô trương hình thức.Có thể cúng vào buổi tối (khoảng 19h-21h) khi không gian yên tĩnh, tăng sự trang nghiêm. Theo cổ truyền, mỗi sao có “ngày giáng trần” riêng, song trong sinh hoạt gia đình hiện nay, thường gom lại làm một lần đầu năm cho gọn gàng, tránh rườm rà.

"Bàn cúng có thể đặt ngoài sân hoặc nơi sạch sẽ, thoáng đãng. Hướng đặt tùy theo sao chiếu mệnh (như Thái Dương hướng Đông, Thái Âm hướng Tây, Thủy Diệu hướng Bắc…). Tuy nhiên, điều cốt lõi vẫn là sự chỉnh tề và thành tâm, không nên quá câu nệ chi tiết đến mức sinh lo lắng", nhà nghiên cứu Quách Trọng Trà chia sẻ.

Cúng sao dễ biến thành vòng xoáy mê muội.

Về lễ vật, mâm cúng chỉ cần hương, hoa tươi, đèn nến, ngũ quả, trầu cau, xôi chè, chén nước, chén trà hoặc rượu, không nên đốt quá nhiều vàng mã gây lãng phí và phản cảm.

Không nên cúng sao liên tiếp nhiều lần trong năm, càng không nên gộp đủ tam tai, thái tuế, sao hạn thành một chuỗi nghi lễ nặng nề. Sau lễ, hóa vàng theo tục lệ, giữ vệ sinh và đúng quy định pháp luật. Văn minh trong nghi thức chính là giữ được sự thanh sạch cho cả tâm và cảnh.

Thu An/Tiền Phong