Đằng sau cuộc đua tỷ USD trên thị trường thương mại điện tử

Cuộc đua doanh số 

Thương mại điện tử Việt Nam đang bước vào giai đoạn phát triển mạnh mẽ, với quy mô thị trường liên tục mở rộng, số lượng người mua sắm trực tuyến gia tăng và cuộc cạnh tranh giữa các nền tảng ngày càng quyết liệt. Tuy nhiên, phía sau cuộc đua doanh số tỷ USD là những vấn đề chưa được giải quyết triệt để, từ hàng giả, hàng nhái, quảng cáo sai sự thật đến tình trạng gian hàng ảo và khó khăn trong truy xuất trách nhiệm khi xảy ra vi phạm.

Theo dự thảo Đề án Phát triển hệ sinh thái thương mại điện tử Việt Nam đến năm 2035, tầm nhìn đến năm 2045 của Bộ Công Thương, quy mô thương mại điện tử Việt Nam năm 2025 đạt khoảng 31 tỷ USD, tăng trưởng 25% so với năm trước và chiếm khoảng 11% tổng mức bán lẻ hàng hóa, dịch vụ.

Thương mại điện tử tại Việt Nam đang trở thành động lực quan trọng của nền kinh tế số, với tốc độ tăng trưởng thuộc nhóm cao trong khu vực. Ảnh: Minh Trang

Với khoảng 60% dân số tham gia mua sắm trực tuyến, Việt Nam hiện nằm trong nhóm 3 thị trường thương mại điện tử lớn nhất ASEAN và nhóm 10 quốc gia có tốc độ tăng trưởng cao trên thế giới. Đáng chú ý, doanh số thị trường đang tập trung chủ yếu vào một số nền tảng lớn. Năm 2025, tổng doanh số của 4 sàn Shopee, TikTok Shop, Lazada và Tiki đạt 429.700 tỷ đồng, chiếm khoảng 68% doanh số nội địa. Trong đó, Shopee chiếm 51,15%, TikTok Shop chiếm 46,46% tổng doanh số của nhóm 4 nền tảng này.

Những con số trên cho thấy sức hút ngày càng lớn của thị trường mua sắm trực tuyến. Tuy nhiên, cùng với tốc độ tăng trưởng là áp lực bảo đảm chất lượng hàng hóa, minh bạch thông tin và bảo vệ quyền lợi người mua.

Số liệu từ Ủy ban Cạnh tranh quốc gia (Bộ Công Thương) cho thấy, năm 2025, cơ quan này tiếp nhận 896 đơn, thư phản ánh, khiếu nại của người tiêu dùng. Trong đó, lĩnh vực thương mại điện tử chiếm tới 191 vụ, tương đương 21,3%, đứng đầu trong các nhóm hàng hóa, dịch vụ được phản ánh. Cũng trong năm này, lực lượng chức năng đã yêu cầu gỡ bỏ gần 50.000 sản phẩm vi phạm và ngăn chặn khoảng 13.000 gian hàng sai phạm.

Thực tế, người mua hàng trực tuyến vẫn phải đối mặt với nhiều rủi ro như sản phẩm nhận được khác xa hình ảnh quảng cáo, hàng hóa giả mạo thương hiệu, không rõ nguồn gốc, xuất xứ. Không ít trường hợp, khi phát hiện vi phạm, người tiêu dùng còn gặp khó khăn trong việc liên hệ người bán, yêu cầu đổi trả hoặc hoàn tiền.

Siết định danh, minh bạch thị trường

Theo Bộ Công Thương, những bất cập trong thương mại điện tử xuất phát từ cả đặc điểm của phương thức kinh doanh trực tuyến và những hạn chế trong công tác quản lý. Trước hết, người mua không được trực tiếp kiểm tra hàng hóa trước khi giao dịch. Trong khi đó, các hình thức bán hàng mới như phát trực tiếp, kinh doanh qua mạng xã hội khiến hoạt động mua bán diễn ra nhanh chóng, liên tục và khó kiểm soát hơn. Một giao dịch trực tuyến có thể liên quan đến người bán, nền tảng trung gian, đơn vị vận chuyển và thanh toán. Mỗi khâu lại có quy trình quản lý riêng, khiến việc phối hợp xác minh thông tin, giải quyết khiếu nại, đổi trả và hoàn tiền dễ bị gián đoạn khi phát sinh tranh chấp.

Đáng lo ngại hơn, khả năng định danh người bán, kiểm chứng thông tin và truy xuất nguồn gốc hàng hóa vẫn còn những khoảng trống. Một cá nhân hoặc tổ chức có thể sử dụng nhiều tài khoản, lập các gian hàng tạm thời trên nhiều nền tảng, thậm chí thay đổi thông tin sau khi phát sinh vi phạm. Điều này gây khó khăn cho việc xác định chính xác chủ thể kinh doanh và truy cứu trách nhiệm.

Niềm tin của người tiêu dùng là yếu tố quan trọng quyết định sự phát triển bền vững của thị trường thương mại điện tử.

Bên cạnh đó, chất lượng nguồn hàng đưa lên các sàn chưa đồng đều. Theo số liệu Bộ Công Thương nêu trong dự thảo đề án, tính đến tháng 12/2025, cả nước có 18.234 sản phẩm OCOP đạt từ 3 sao trở lên, nhưng chỉ 48,3% chủ thể xây dựng được vùng nguyên liệu ổn định theo chuỗi giá trị. Nhiều cơ sở sản xuất, kinh doanh còn manh mún, hạn chế về bao bì, bảo quản và tiêu chuẩn hóa sản phẩm. Những hạn chế này khiến việc kiểm soát chất lượng hàng hóa trên môi trường trực tuyến gặp nhiều khó khăn. Khi trách nhiệm giữa người bán, sàn giao dịch, đơn vị vận chuyển và thanh toán chưa được liên kết chặt chẽ, người tiêu dùng thường là bên chịu nhiều rủi ro nhất.

Trước những thách thức trên, dự thảo Đề án Phát triển hệ sinh thái thương mại điện tử Việt Nam đến năm 2035, tầm nhìn đến năm 2045 xác định củng cố niềm tin người tiêu dùng là một trong những nhiệm vụ trọng tâm. Trong đó, nâng cao hiệu quả định danh và truy vết trách nhiệm được xem là giải pháp quan trọng. Bộ Công an sẽ chủ trì phối hợp triển khai đồng bộ các quy định về định danh, xác thực chủ thể kinh doanh, kết nối dữ liệu phát sinh trong giao dịch nhằm bảo đảm khả năng truy vết khi xảy ra vi phạm.

Về phía Bộ Công Thương, nhiệm vụ trọng tâm là kết nối thông tin về chủ thể kinh doanh, nguồn gốc hàng hóa và lịch sử giao dịch để phục vụ cảnh báo, phát hiện và xử lý các hành vi vi phạm quyền sở hữu trí tuệ, kinh doanh hàng hóa không rõ nguồn gốc, xuất xứ. Đồng thời, trách nhiệm kiểm soát của các nền tảng thương mại điện tử cần được ràng buộc chặt chẽ hơn.

Một giải pháp khác là thiết lập cơ chế liên thông trách nhiệm giữa người bán, sàn giao dịch, đơn vị thanh toán và vận chuyển trong quá trình đổi trả, hoàn tiền, bảo hành và giải quyết tranh chấp. Các quy trình cần được quy định rõ ràng, minh bạch, tránh tình trạng các bên đùn đẩy trách nhiệm khi quyền lợi người mua bị xâm phạm. Cùng với đó, chất lượng nguồn hàng cần được chuẩn hóa, thông tin sản phẩm, tem nhãn và dữ liệu truy xuất nguồn gốc phải được minh bạch hóa. Đề án cũng đặt mục tiêu đẩy mạnh thanh toán số, từng bước giảm tỷ lệ thanh toán khi nhận hàng để tăng khả năng kiểm soát rủi ro giao dịch.