Đằng sau thương vụ 'bút bi quốc dân' Thiên Long về tay người Nhật

Đằng sau quyết định 'bán mình' của Thiên Long là bài toán sáp nhập để tồn tại, giấc mơ toàn cầu hóa và nút thắt chuyển giao thế hệ tại một công ty gia đình điển hình.

Ngày 6/11/2026, Công ty CP Tập đoàn Thiên Long (HoSE: TLG) công bố thông tin bất thường về việc các cổ đông của Công ty CP Đầu tư Thiên Long An Thịnh (TLAT) đã hoàn tất chuyển nhượng toàn bộ cổ phần tại doanh nghiệp này cho Tập đoàn Kokuyo (Nhật Bản).

Theo thông báo của Thiên Long, giao dịch chuyển nhượng 100% cổ phần TLAT được hoàn tất sau khi các bên nhận đầy đủ chấp thuận cần thiết từ cơ quan quản lý có thẩm quyền của Việt Nam, đánh dấu bước thay đổi đáng chú ý trong cơ cấu sở hữu liên quan đến Tập đoàn Thiên Long.

Cột mốc lịch sử của thương hiệu 'bút bi quốc dân'

Trước thương vụ, TLAT là cổ đông lớn nhất của Thiên Long, nắm hơn 45,19 triệu cổ phiếu, tương đương 46,82% vốn điều lệ. Việc Kokuyo thâu tóm toàn bộ pháp nhân này đồng nghĩa tập đoàn văn phòng phẩm hơn 120 năm tuổi của Nhật Bản gián tiếp nắm giữ gần 47% vốn tại Thiên Long.

Phía Thiên Long khẳng định giao dịch không làm thay đổi số lượng cổ phiếu đang lưu hành hay quy mô vốn điều lệ của doanh nghiệp. Về mặt pháp lý, TLAT vẫn là cổ đông trực tiếp sở hữu 46,82% cổ phần TLG, chỉ thay đổi chủ sở hữu ở cấp công ty mẹ.

Tuy nhiên, đây mới chỉ là bước đầu trong kế hoạch thâu tóm của Kokuyo. Theo lộ trình các bên từng công bố từ cuối năm 2025, tập đoàn Nhật Bản dự kiến tiếp tục chào mua công khai tối đa 18,19% vốn TLG trên thị trường chứng khoán. Nếu hoàn tất, tỷ lệ sở hữu trực tiếp và gián tiếp của Kokuyo tại Thiên Long sẽ nâng lên 65,01%, đưa tập đoàn này trở thành công ty mẹ và nắm quyền chi phối doanh nghiệp.

Đại diện Thiên Long cho biết Kokuyo sẽ thực hiện các thủ tục chào mua công khai cổ phiếu TLG theo đúng quy định của pháp luật chứng khoán Việt Nam.

Ông Cô Gia Thọ, Chủ tịch HĐQT kiêm nhà sáng lập Thiên Long vừa có đơn từ nhiệm. Ảnh: TLG

Ông Cô Gia Thọ, Chủ tịch HĐQT kiêm nhà sáng lập Thiên Long vừa có đơn từ nhiệm. Ảnh: TLG

Cùng với sự thay đổi về cơ cấu sở hữu, Thiên Long cũng chuẩn bị bước vào một cuộc chuyển giao đáng chú ý ở thượng tầng quản trị.

Theo đó, doanh nghiệp đã tiếp nhận đơn từ nhiệm của năm trong tổng số chín thành viên HĐQT nhiệm kỳ 2025-2028. Danh sách từ nhiệm gồm ông Cô Gia Thọ, Chủ tịch HĐQT kiêm nhà sáng lập Thiên Long; bà Cô Cẩm Nguyệt, em gái ông Thọ; ông Cô Trần Cơ Nguyên và bà Cô Trần Dinh Dinh, hai người con của ông Thọ; cùng ông Nguyễn Đình Tâm, cựu tổng giám đốc doanh nghiệp.

Việc miễn nhiệm dự kiến được trình cổ đông thông qua tại đại hội đồng cổ đông bất thường ngày 7/12, với hiệu lực từ ngày 1/1/2027. Thiên Long cũng dự kiến bầu bổ sung năm thành viên HĐQT mới cho thời gian còn lại của nhiệm kỳ.

Sau khi rời HĐQT, ông Cô Gia Thọ sẽ đảm nhiệm vai trò chủ tịch danh dự theo hợp đồng tư vấn có thời hạn ba năm. Ở vị trí này, ông tiếp tục hỗ trợ doanh nghiệp tại các sự kiện, duy trì quan hệ với cổ đông và đối tác, nhưng không tham gia điều hành hay có quyền biểu quyết tại HĐQT.

Theo hợp đồng, thù lao tư vấn cố định dành cho ông Thọ là 120 triệu đồng mỗi năm, tương đương 10 triệu đồng mỗi tháng.

Việc nhà sáng lập cùng các thành viên gia đình rời HĐQT không chỉ là thay đổi nhân sự thông thường, mà còn đánh dấu bước chuyển đáng kể trong quá trình chuyển giao quyền quản trị tại doanh nghiệp sau thương vụ với Kokuyo.

Trước những băn khoăn về khả năng xáo trộn hoạt động sau thay đổi cơ cấu sở hữu và nhân sự cấp cao, bà Trần Phương Nga, Tổng giám đốc Thiên Long, khẳng định những diễn biến ở thượng tầng hiện chưa tác động trực tiếp đến hoạt động sản xuất, kinh doanh hằng ngày của doanh nghiệp.

“Tập đoàn vẫn duy trì cam kết chất lượng sản phẩm, hiệu quả chuỗi cung ứng và hệ thống phân phối, những giá trị cốt lõi làm nên vị thế suốt 45 năm qua của Thiên Long”, bà Nga nói.

"Cỗ máy in tiền" chưa từng thua lỗ

Một trong những vấn đề được cổ đông Thiên Long quan tâm là mức giá Kokuyo sẽ đưa ra trong đợt chào mua công khai sắp tới.

Ước tính của Chứng khoán Vietcap, tổng giá trị thương vụ 27,6 tỷ yen tương ứng khoảng 82.000 đồng/cổ phiếu TLG. Mức giá này đang cao hơn gần 30% so với thị giá 64.200 đồng/cổ phiếu tại phiên đóng cửa ngày 4/12/2025, thời điểm Kokuyo công bố kế hoạch thâu tóm Thiên Long.

Nhưng, điều khiến thương trường chú ý không nằm ở mức định giá có phần hậu hĩnh, mà ở nghịch lý cốt lõi: Tại sao một doanh nghiệp đang ở thời điểm kinh doanh rực rỡ, tiền mặt dồi dào và chưa từng nếm mùi thua lỗ lại chọn cách nhượng lại quyền kiểm soát cho đối tác ngoại?

Được sáng lập từ năm 1981 từ một cơ sở sản xuất bút bi nhỏ lẻ, Thiên Long đã đi qua chặng đường hơn 4 thập kỷ để xác lập vị thế thống lĩnh ngành văn phòng phẩm Việt Nam. Hiện, Thiên Long đang sở hữu hệ sinh thái hơn 1.000 sản phẩm với các nhãn hàng quen thuộc như FlexOffice, Colokit, Flexio và xuất khẩu tới hơn 75 quốc gia, vùng lãnh thổ.

Điều hiếm thấy ở một doanh nghiệp sản xuất trong nước là Thiên Long sở hữu nền tảng tài chính cực kỳ lành mạnh khi liên tục ghi nhận doanh thu vượt quy mô tổng tài sản nhiều năm liền.

Năm 2025, công ty chạm mốc doanh thu kỷ lục 4.173 tỷ đồng, trong khi tổng tài sản chỉ dừng ở mức 3.568 tỷ đồng.

Bước sang năm 2026, đà tăng trưởng tiếp tục được duy trì. Số liệu tài chính chín tháng đầu năm 2026 cho thấy Thiên Long hoàn toàn không có áp lực phải "bán mình vì nợ". Ngược lại, tập đoàn vẫn vận hành như một cỗ máy in tiền chuẩn mực.

Cụ thể, theo báo cáo tài chính hợp nhất, doanh thu thuần của Thiên Long đạt hơn 3.621 tỷ đồng, tăng 12,3% so với cùng kỳ năm trước. Lợi nhuận sau thuế đạt 423 tỷ đồng, tăng 12,5%. Riêng quý III, giai đoạn cao điểm mùa tựu trường, doanh nghiệp ghi nhận doanh thu hơn 1.267 tỷ đồng và lợi nhuận sau thuế 108 tỷ đồng, tăng 42,6% so với cùng kỳ.

Điểm sáng đáng chú ý nằm ở hoạt động xuất khẩu. Trong chín tháng, doanh thu từ thị trường nước ngoài đạt hơn 1.055 tỷ đồng, tăng 18,8%, gần gấp đôi tốc độ tăng trưởng của thị trường nội địa (9,8%). Với kết quả này, xuất khẩu đóng góp khoảng 29% tổng doanh thu, tiếp tục khẳng định vai trò ngày càng quan trọng trong cơ cấu kinh doanh của Thiên Long.

Ở thị trường trong nước, doanh thu đạt gần 2.566 tỷ đồng. Dù tốc độ tăng trưởng thấp hơn xuất khẩu, đây vẫn là thị trường chủ lực, chiếm khoảng 71% tổng doanh thu của doanh nghiệp.

Thiên Long đang sở hữu hệ sinh thái hơn 1.000 sản phẩm. Ảnh: TLG.

Thiên Long đang sở hữu hệ sinh thái hơn 1.000 sản phẩm. Ảnh: TLG.

Không chỉ tăng trưởng về quy mô, Thiên Long còn duy trì được hiệu quả kinh doanh. Lợi nhuận gộp chín tháng đạt gần 1.799 tỷ đồng, tăng 12,5%. Biên lợi nhuận gộp đạt 49,67%, nhích nhẹ so với mức 49,57% cùng kỳ. Lợi nhuận trước thuế đạt hơn 535 tỷ đồng, tăng 12,1%.

Việc duy trì biên lợi nhuận gộp gần 50% cho thấy doanh nghiệp vẫn kiểm soát tương đối tốt giá vốn, đồng thời giữ được hiệu quả trong hoạt động sản xuất, kinh doanh. Đây là yếu tố đáng chú ý trong bối cảnh chi phí nguyên liệu đầu vào có thể biến động và sức ép cạnh tranh trên thị trường văn phòng phẩm ngày càng lớn.

Bên cạnh kết quả kinh doanh, bức tranh tài chính của Thiên Long cũng cho thấy doanh nghiệp đang duy trì cơ cấu vốn khá an toàn.

Tính đến ngày 30/9/2026, tổng tài sản của Thiên Long đạt hơn 3.832 tỷ đồng. Trong đó, vốn chủ sở hữu chiếm 67,2%, tương đương hơn 2.576 tỷ đồng. Lượng tiền và tiền gửi ngân hàng đạt 880 tỷ đồng, cao hơn đáng kể so với dư nợ vay ngắn hạn gần 560 tỷ đồng.

Bên cạnh đó, doanh nghiệp duy trì truyền thống chi trả cổ tức bằng tiền mặt đều đặn ở mức 20 - 35% mỗi năm. Trong chín tháng, Thiên Long cũng đã chi gần 338 tỷ đồng để trả cổ tức bằng tiền mặt cho cổ đông. Những kết quả này cho thấy Thiên Long vẫn duy trì được đà tăng trưởng, khả năng tạo tiền và nền tảng tài chính tương đối vững trong nhóm các doanh nghiệp Việt tên tuổi trên thị trường.

Nhưng vì sao Thiên Long lại 'bán mình'?

Trên thực tế, đằng sau bức tranh tài chính lành mạnh của Thiên Long thời gian qua là áp lực bảo vệ sân nhà, nút thắt chuyển giao thế hệ có thể là nguyên nhân chính tác động đến quyết định "rời cuộc chơi" của gia đình nhà sáng lập Cô Gia Thọ trước lời đề nghị 180 triệu USD từ Kokuyo.

Giống như nhiều doanh nghiệp Việt khác, việc giữ đà tăng trưởng tại thị trường nội địa đang trở thành bài toán không dễ với Thiên Long, khi doanh nghiệp phải cạnh tranh ngày càng gay gắt với văn phòng phẩm giá rẻ từ Trung Quốc, đặc biệt qua các sàn thương mại điện tử.

Để duy trì sức cạnh tranh và giữ chân hệ thống phân phối truyền thống, Thiên Long phải chi khoản ngân sách đáng kể.

Cụ thể, trong chín tháng đầu năm 2026, chi phí bán hàng và quản lý doanh nghiệp lên tới hơn 1.260 tỷ đồng, tương đương khoảng 70% lợi nhuận gộp tạo ra. Trong đó, riêng chi phí tiếp thị, hội chợ đạt gần 614 tỷ đồng, tăng 13,1% so với cùng kỳ.

Áp lực với Thiên Long còn thể hiện ở nhu cầu vốn lưu động. Đến cuối tháng 9/2026, các khoản phải thu ngắn hạn tăng 29,5%, lên gần 999 tỷ đồng, trong đó có hơn 468 tỷ đồng nợ quá hạn. Hàng tồn kho cũng tăng 37,6%, lên hơn 1.194 tỷ đồng.

Ở thị trường quốc tế, Thiên Long đã đưa sản phẩm đến hàng chục quốc gia và từng bước mở rộng hiện diện bằng các thương vụ đầu tư, trong đó có việc mua 70% cổ phần Flexoffice Philippines với giá trị 2,8 triệu USD. Tuy nhiên, mở rộng thị trường không đơn thuần là đưa sản phẩm vượt biên giới.

Với một sản phẩm như bút bi, giá bán và biên lợi nhuận trên mỗi đơn vị đều không lớn. Muốn cạnh tranh ở quy mô toàn cầu, doanh nghiệp cần có mạng lưới phân phối rộng, năng lực nghiên cứu và phát triển (R&D), chuỗi cung ứng hiệu quả cùng hệ thống logistics đủ lớn để kéo giảm chi phí.

Nếu phải tự xây dựng tất cả những nền tảng này, chi phí mở rộng thị trường có thể trở thành gánh nặng.

Đây cũng là lý do thương vụ với Kokuyo được kỳ vọng mở ra một hướng đi mới cho Thiên Long. Thay vì đơn độc xây dựng mạng lưới ở từng thị trường, doanh nghiệp Việt có thể tận dụng hệ thống phân phối, kinh nghiệm quốc tế và năng lực R&D của tập đoàn Nhật Bản để mở rộng đầu ra.

Ở chiều ngược lại, Kokuyo có thể khai thác năng lực sản xuất và hệ thống thị trường sẵn có của Thiên Long tại Việt Nam.

Bên cạnh áp lực kinh doanh, cuộc đổi chủ tại Thiên Long còn xuất phát từ một bài toán khó của doanh nghiệp gia đình: ai sẽ là người tiếp quản cơ nghiệp sau hơn 40 năm gây dựng?.

Nhà sáng lập Thiên Long nay đã bước sang tuổi 68. Từ năm 2021, vị trí tổng giám đốc điều hành đã được trao cho bà Trần Phương Nga, một nhân sự chuyên nghiệp ngoài gia đình. Tuy nhiên, tìm được người điều hành doanh nghiệp và tìm được thế hệ kế nghiệp để tiếp tục dẫn dắt cả cơ nghiệp là hai câu chuyện khác nhau.

Hai người con của ông Thọ là Cô Trần Cơ Nguyên (sinh năm 1998) và Cô Trần Dinh Dinh (sinh năm 1999) đã tham gia HĐQT từ năm 2025 với vai trò thành viên không điều hành. Dù vậy, để tiếp quản một doanh nghiệp quy mô hàng nghìn tỷ đồng, đang phải cạnh tranh ngày càng quyết liệt, khoảng cách về tuổi đời và kinh nghiệm thương trường vẫn là thách thức không nhỏ.

Cùng với kế hoạch rút khỏi bộ máy quản trị, gia đình sáng lập cũng thu gọn các khoản đầu tư ngoài ngành như Pega Holdings và Văn hóa Phương Nam (PNC).

Những chuyển động này cho thấy Thiên Long đang dần thu gọn bộ máy, tập trung vào lĩnh vực kinh doanh cốt lõi. Thay vì đặt tương lai doanh nghiệp vào bài toán kế nghiệp trong gia đình, rõ ràng sự tham gia của Kokuyo mở ra một hướng đi khác cho thương hiệu 'bút bi quốc dân' là tìm kiếm nguồn lực và không gian phát triển mới từ một đối tác quốc tế.

Quốc Hải

Nguồn Nhà Quản Trị: https://theleader.vn/dang-sau-thuong-vu-but-bi-quoc-dan-thien-long-ve-tay-nguoi-nhat-d48455.html