Khoảng trống sau làn sóng FDI công nghệ cao

Theo Kinh tế trưởng VinaCapital Michael Kokalari, nâng cao năng suất tổng hợp (TFP) và đẩy mạnh đào tạo kỹ sư là chìa khóa để doanh nghiệp nội địa thực sự hưởng lợi từ làn sóng FDI.

Trong nhiều năm qua, dòng vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) đã mang theo hệ thống nhà máy, công nghệ và những đơn hàng xuất khẩu tỷ USD, góp phần mở rộng nhanh chóng quy mô nền kinh tế Việt Nam. Tuy nhiên, phần lớn giá trị gia tăng của hoạt động sản xuất vẫn nằm gọn trong khu vực FDI, trong khi sức thẩm thấu sang khối doanh nghiệp nội địa còn nhiều hạn chế.

Theo ông Michael Kokalari, Chuyên gia Kinh tế trưởng VinaCapital, việc thu hẹp khoảng cách này chính là một trong những dư địa quan trọng nhất để Việt Nam cải thiện triển vọng tăng trưởng dài hạn.

Tăng cường liên kết giữa khối FDI và doanh nghiệp trong nước, kết hợp với nâng cấp chất lượng nhân lực và năng suất lao động, sẽ quyết định khả năng chuyển hóa nguồn lực bên ngoài thành sức mạnh nội sinh của nền kinh tế.

Cơ hội từ khoảng trống nhập siêu của khối nội

Sự đứt gãy giữa hai khu vực kinh tế thể hiện rõ nét nhất trên cán cân thương mại. Trong khi khối FDI liên tục ghi nhận xuất siêu kỷ lục nhờ các mặt hàng máy tính, điện tử và linh kiện, thì khu vực doanh nghiệp trong nước lại rơi vào trạng thái thâm hụt thương mại kéo dài.

Chia sẻ trên Vietnam Innovators Digest mới đây, ông Michael Kokalari chỉ ra rằng bên cạnh việc phải nhập khẩu năng lượng phục vụ sản xuất, Việt Nam vẫn đang phụ thuộc lớn vào nguồn hàng tiêu dùng cũng như nguyên phụ liệu đầu vào từ nước ngoài. Trong khi các tập đoàn FDI đã thiết lập được mạng lưới sản xuất và xuất khẩu quy mô lớn, doanh nghiệp nội địa vẫn để ngỏ nhiều khoảng trống ngay trên sân nhà.

Theo ông Kokalari, Việt Nam cần tập trung mạnh hơn vào đào tạo kỹ sư để tận dụng dòng vốn và công nghệ cao đang hiện diện trong nền kinh tế. Ảnh: VinaCapital

Theo ông Kokalari, Việt Nam cần tập trung mạnh hơn vào đào tạo kỹ sư để tận dụng dòng vốn và công nghệ cao đang hiện diện trong nền kinh tế. Ảnh: VinaCapital

Ông Kokalari nhìn nhận khoảng trống đó như một cơ hội kinh doanh. Những sản phẩm hiện được nhập khẩu hoàn toàn có thể trở thành đối tượng để doanh nghiệp trong nước nghiên cứu và tổ chức sản xuất. Khi năng lực cung ứng nội địa được cải thiện, doanh nghiệp Việt có thêm cơ hội tham gia vào chuỗi sản xuất, đáp ứng nhu cầu của thị trường và kết nối với các tập đoàn quốc tế.

Cùng với cơ hội thay thế một phần hàng nhập khẩu, việc tăng liên kết giữa doanh nghiệp FDI và doanh nghiệp trong nước còn có ý nghĩa đối với năng suất của toàn nền kinh tế.

Nhiều nghiên cứu chỉ ra hiệu ứng lan tỏa từ khu vực FDI sang phần còn lại của nền kinh tế Việt Nam hiện vẫn khá nhỏ. Điều đó có nghĩa là lợi ích từ dòng vốn nước ngoài chưa được chuyển hóa đầy đủ thành năng lực sản xuất, công nghệ và hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp nội địa.

Theo ông Kokalari, chỉ cần cải thiện thêm hiệu ứng lan tỏa này, tác động đối với tăng trưởng GDP cũng có thể rất lớn. Đây là dư địa mà Việt Nam có thể khai thác khi tiếp tục thu hút đầu tư nước ngoài, đồng thời nâng cao khả năng tham gia của doanh nghiệp trong nước.

Năng suất quyết định bước tiến

Để doanh nghiệp nội địa đón được dòng chảy công nghệ từ khối ngoại, điều kiện tiên quyết là năng lực hấp thụ của lực lượng lao động. Dòng vốn FDI có thể mang dây chuyền hiện đại vào Việt Nam, nhưng khả năng làm chủ công nghệ lại phụ thuộc hoàn toàn vào nội lực của nhân sự trong nước.

Dẫn dữ liệu từ Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) và các tổ chức nghiên cứu, ông Kokalari lưu ý rằng tốc độ tăng trưởng năng suất các nhân tố tổng hợp (TFP — chỉ số đo lường hiệu quả sử dụng vốn, lao động và công nghệ) của Việt Nam hiện gần như đi ngang.

Khi TFP dẫm chân tại chỗ, việc đơn thuần bơm thêm vốn đầu tư hoặc bổ sung lao động giá rẻ sẽ không thể tạo ra bước nhảy vọt về hiệu quả kinh tế.

Đặt lên bàn cân so sánh, trong giai đoạn cất cánh trước đây, tăng trưởng TFP của Nhật Bản từng duy trì ở mức khoảng 4% mỗi năm. Khoảng cách này phản ánh dư địa cải thiện năng suất rất lớn mà Việt Nam chưa khai phá hết.

Để phá vỡ trạng thái đi ngang của TFP, Kinh tế trưởng VinaCapital đặc biệt nhấn mạnh vai trò của giáo dục đại học, trọng tâm là đào tạo đội ngũ kỹ sư và chuyên gia kỹ thuật.

Thực tế, Việt Nam sở hữu nền tảng tư duy tự nhiên rất tốt, thể hiện qua thứ hạng cao tại các kỳ Olympic Toán học quốc tế. Tuy nhiên, năng lực học thuật đó cần được chuyển hóa mạnh mẽ hơn thành kỹ năng kỹ thuật ứng dụng trong môi trường nhà máy và các trung tâm nghiên cứu và phát triển (R&D).

Khi có một đội ngũ kỹ sư đủ dày và giỏi chuyên môn, doanh nghiệp Việt mới có thể tiếp nhận chuyển giao công nghệ từ các tập đoàn FDI, qua đó nâng cấp quy trình sản xuất và tiến lên những công đoạn có hàm lượng chất xám cao hơn.

Hóa giải áp lực chi phí trong chu kỳ đầu tư hạ tầng mới

Triển vọng tăng trưởng của Việt Nam trong những năm tới được ông Kokalari gắn với dòng vốn đầu tư, hoạt động xây dựng hạ tầng và khả năng mở rộng sản xuất. Tuy nhiên, theo ông, kết quả trong giai đoạn sau sẽ phụ thuộc nhiều vào cách nền kinh tế sử dụng nguồn lực trong những năm đầu của chu kỳ tăng trưởng.

Kinh nghiệm Hàn Quốc được vị lãnh đạo VinaCapital nhắc đến như một ví dụ về cách sử dụng dòng vốn quốc tế để xây dựng năng lực công nghiệp. Trong giai đoạn phát triển, nước này đã tận dụng nguồn vốn đầu tư để xây dựng nhà máy và mở rộng năng lực sản xuất.

Với Việt Nam, đầu tư hạ tầng có thể tạo điều kiện thuận lợi hơn cho hoạt động kinh doanh, kết nối các khu vực sản xuất và hỗ trợ doanh nghiệp mở rộng quy mô. Tuy nhiên, hiệu quả của quá trình này còn phụ thuộc vào khả năng triển khai dự án và sử dụng vốn.

Đầu tư hạ tầng có thể tạo điều kiện thuận lợi hơn cho hoạt động kinh doanh. Ảnh: Hoàng Anh

Đầu tư hạ tầng có thể tạo điều kiện thuận lợi hơn cho hoạt động kinh doanh. Ảnh: Hoàng Anh

Ông Kokalari nhấn mạnh đến định hướng nâng đầu tư hạ tầng lên khoảng 10% GDP, từ mức khoảng 6% GDP hiện nay. Cùng với tham vọng đó là những áp lực về nguồn lực triển khai. Ông cho biết lương công nhân xây dựng gần như đã tăng gấp đôi trong khi giá vật liệu xây dựng tăng hơn 30%.

Những diễn biến này đặt ra yêu cầu nâng cao năng lực hấp thụ vốn, bảo đảm nguồn cung lao động và vật liệu để các dự án được triển khai hiệu quả. Đầu tư hạ tầng cần tạo ra năng lực sản xuất thực tế, qua đó hỗ trợ hoạt động của doanh nghiệp và nâng cao hiệu quả của nền kinh tế.

Theo vị kinh tế trưởng VinaCapital, giai đoạn 5-10 năm tới sẽ phụ thuộc đáng kể vào việc Việt Nam sử dụng dòng vốn đầu tư hiện tại như thế nào. Nguồn lực được phân bổ vào hạ tầng, năng lực công nghiệp và giáo dục có thể tạo nền tảng cho một giai đoạn tăng trưởng tiếp theo.

Trong bức tranh đó, doanh nghiệp nội địa giữ vai trò quan trọng trong việc chuyển hóa cơ hội từ FDI thành giá trị kinh tế trong nước. Việc tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng, tiếp nhận công nghệ và nâng cao năng suất sẽ quyết định mức độ doanh nghiệp Việt hưởng lợi từ làn sóng đầu tư nước ngoài.

Việt Nam đã có dòng vốn, công nghệ và thị trường để thúc đẩy sản xuất. Bước tiến tiếp theo nằm ở khả năng biến những nguồn lực ấy thành năng lực của chính doanh nghiệp trong nước.

Nam Hải

Nguồn Nhà Quản Trị: https://theleader.vn/khoang-trong-sau-lan-song-fdi-cong-nghe-cao-d48607.html