Đánh giá kỹ nguồn lực tài chính khi mở rộng phạm vi trách nhiệm bồi thường của Nhà nước

Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Khắc Định điều hành Phiên họp. Ảnh: VPQH

Chiều 14/7, tiếp tục chương trình Phiên họp thứ 4, Ủy ban Thường vụ Quốc hội (UBTVQH) cho ý kiến đối với Dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Trách nhiệm bồi thường của Nhà nước.

Mở rộng phạm vi trách nhiệm bồi thường của Nhà nước trong phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực và quản lý thuế

Báo cáo tại Phiên họp, Bộ trưởng Bộ Tư pháp Hoàng Thanh Tùng cho biết, Dự thảo luật gồm có 2 điều, trong đó sửa đổi 33/78 điều, bãi bỏ 2 điều của Luật hiện hành.

Trong đó, Dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số quy định về phạm vi trách nhiệm bồi thường của Nhà nước trong hoạt động quản lý hành chính để thống nhất, đồng bộ với các luật có liên quan và thể chế hóa Quy định số 231-QĐ/TW.

Đáng chú ý, Dự thảo luật bổ sung quyền được bồi thường của người đấu tranh chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực và người thân của họ.

Dự thảo Luật quy định rõ: “Người đấu tranh chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực là cá nhân thực hiện việc phản ánh, tố cáo, tố giác hành vi tham nhũng, lãng phí, tiêu cực của cơ quan, tổ chức, cá nhân trong thực hiện nhiệm vụ, công vụ được giao, trong quản lý, sử dụng tài chính, tài sản công”.

“Người thân của người tố cáo, người đấu tranh chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực (sau đây gọi là người thân) gồm: Vợ, chồng, cha đẻ, mẹ đẻ, cha nuôi, mẹ nuôi, con đẻ, con nuôi.”.

Trong hoạt động quản lý hành chính, Dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung mở rộng phạm vi trách nhiệm bồi thường của Nhà nước đối với trường hợp “thực hiện hành vi trái pháp luật trong hoạt động quản lý thuế và các khoản thu khác theo Luật Quản lý thuế”.

Thẩm tra sơ bộ Dự án Luật, Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp Phan Chí Hiếu nêu rõ, Thường trực Ủy ban đánh giá các quy định trong Dự thảo Luật phù hợp với chủ trương của Đảng về bảo vệ quyền con người, quyền công dân và công tác bồi thường nhà nước; đồng thời phù hợp với Hiến pháp, cơ bản bảo đảm tính thống nhất của hệ thống pháp luật.

Tuy nhiên, Cơ quan thẩm tra đề nghị Cơ quan chủ trì soạn thảo đánh giá kỹ nguồn lực tài chính khi mở rộng phạm vi trách nhiệm bồi thường của Nhà nước trong các lĩnh vực phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực và quản lý thuế, nhằm bảo đảm tính khả thi.

Đồng thời, đánh giá kỹ khả năng đáp ứng về nhân lực để bảo đảm chất lượng, hiệu quả công tác bồi thường nhà nước của UBND cấp xã sau sắp xếp tổ chức bộ máy.

Cần thận trọng khi mở rộng phạm vi trách nhiệm bồi thường của Nhà nước

Thảo luận tại Phiên họp, Chủ nhiệm Ủy ban Dân nguyện và Giám sát Lê Thị Nga cho rằng Luật Trách nhiệm bồi thường của Nhà nước là đạo luật phức tạp, nhạy cảm.

Quá trình xác định phạm vi trách nhiệm bồi thường của Nhà nước được thực hiện từng bước, bắt đầu từ Nghị quyết số 388 về bồi thường thiệt hại cho người bị oan trong hoạt động tố tụng hình sự, sau đó mới dần mở rộng sang các lĩnh vực khác. Mỗi lần mở rộng, Quốc hội đều xem xét rất thận trọng nhằm bảo đảm các quy định có thể thực hiện được trong thực tế.

Chủ nhiệm Ủy ban Dân nguyện và Giám sát Lê Thị Nga phát biểu tại Phiên họp. Ảnh: VPQH

Chủ nhiệm Ủy ban Dân nguyện và Giám sát Lê Thị Nga chỉ rõ, thực tiễn thi hành thời gian qua cho thấy công tác bồi thường nhà nước còn nhiều khó khăn, vướng mắc.

Qua theo dõi và xem xét các đơn khiếu nại, có ba vấn đề nổi lên gồm: việc xác định số tiền và các khoản thiệt hại được bồi thường; tình trạng chậm thanh toán tiền bồi thường; khó khăn trong quyết toán kinh phí.

Vì vậy, việc mở rộng các trường hợp được Nhà nước bồi thường cần được cân nhắc kỹ lưỡng, có đầy đủ căn cứ pháp lý, thực tiễn và bảo đảm tính khả thi.

Đối với quy định về trách nhiệm bồi thường của Nhà nước trong hoạt động quản lý thuế, bà Lê Thị Nga đồng tình quan điểm của Bộ Tài chính là giữ nguyên quy định như Luật hiện hành, không mở rộng thêm các trường hợp được bồi thường trong hoạt động quản lý thuế.

Bên cạnh đó, Dự thảo Luật xác định người đấu tranh chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực là cá nhân phản ánh, tố cáo, tố giác hành vi tham nhũng, tiêu cực, lãng phí của cơ quan, tổ chức, cá nhân trong thực hiện nhiệm vụ công vụ được giao, trong quản lý sử dụng tài chính, tài sản công. Bà Lê Thị Nga đề nghị bổ sung đối tượng là "tổ chức", bởi Luật Phòng, chống tham nhũng đã quy định tổ chức có quyền phản ánh, tố cáo và báo cáo về hành vi tham nhũng.

Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường Nguyễn Thanh Hải phân tích, Dự thảo Luật bổ sung khoản 4a vào Điều 65, quy định miễn trách nhiệm hoàn trả đối với người thi hành công vụ gây thiệt hại do lỗi vô ý trong trường hợp thực hiện đề xuất về đổi mới sáng tạo và đáp ứng các điều kiện theo quy định.

Nội dung này đã thể chế hóa chủ trương tại Nghị quyết số 57-NQ/TW về chính sách miễn trừ trách nhiệm trong hoạt động thử nghiệm công nghệ và mô hình kinh doanh mới, cũng như các cơ chế bảo vệ được quy định trong Luật Khoa học, Công nghệ và Đổi mới sáng tạo.

Tuy nhiên, bà Nguyễn Thanh Hải cho rằng, quy định của Dự thảo Luật mới chỉ giải quyết phần ngọn, tức là giải quyết mối quan hệ hoàn trả giữa người thi hành công vụ và cơ quan nhà nước, mà chưa giải quyết vấn đề cốt lõi là phạm vi trách nhiệm bồi thường của Nhà nước.

Theo quy định của pháp luật, những rủi ro phát sinh trong hoạt động nghiên cứu, thử nghiệm có kiểm soát hoặc đầu tư mạo hiểm, nếu đã tuân thủ đúng quy trình và quy định của pháp luật, có thể được loại trừ trách nhiệm hành chính, dân sự hoặc hình sự.

Khi một hành vi đã được pháp luật chuyên ngành xác định là rủi ro được chấp nhận và được loại trừ trách nhiệm pháp lý thì cần làm rõ thiệt hại kinh tế khách quan phát sinh từ hoạt động đó có được xem là thiệt hại do hành vi trái pháp luật của người thi hành công vụ gây ra hay không.

Do đó, bà Hải đề nghị Cơ quan chủ trì soạn thảo nghiên cứu, đề xuất sửa đổi, bổ sung các quy định có liên quan nhằm làm rõ phạm vi trách nhiệm bồi thường của Nhà nước trong trường hợp phát sinh rủi ro từ hoạt động đổi mới sáng tạo, bảo đảm sự đồng bộ, thống nhất giữa Dự thảo Luật với pháp luật chuyên ngành.

Kết luận nội dung thảo luận, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Khắc Định cho biết, UBTVQH nhất trí với sự cần thiết sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Trách nhiệm bồi thường của Nhà nước và tán thành phạm vi sửa đổi, bổ sung như Dự thảo Chính phủ trình.

Sau khi được tiếp thu, hoàn thiện, Hồ sơ Dự án Luật đủ điều kiện trình Quốc hội xem xét, thông qua tại Kỳ họp không thường lệ vào tháng 8/2026.

UBTVQH đề nghị Chính phủ chỉ đạo tiếp tục rà soát các chủ trương của Đảng và một số quy định cụ thể của pháp luật có liên quan để bảo đảm tính thống nhất, đồng bộ. Đối với những nội dung mở rộng phạm vi trách nhiệm bồi thường của Nhà nước, cần đánh giá kỹ tác động nhằm bảo đảm tính khả thi của Luật và báo cáo rõ để Quốc hội xem xét, quyết định.