ĐBQH Trần Văn Đăng (Bắc Ninh): Bảo đảm tính thống nhất, khả thi về trách nhiệm bồi thường của Nhà nước

Theo đại biểu, mặc dù Luật TNBTCNN hiện hành quy định “Việc bồi thường của Nhà nước được thực hiện theo quy định của Luật này” nhưng hiện nay đã đang có một số luật quy định khác về phạm vi TNBTCNN so với Luật TNBTCNN. Do đó, việc sửa đổi, bổ sung quy định về phạm vi này vừa bảo đảm tính khả thi, dễ áp dụng, vừa sẽ khắc phục được sự mâu thuẫn, chồng chéo, thiếu thống nhất giữa Luật này và một số luật khác về phạm vi TNBTCNN.

ĐBQH Trần Văn Đăng (Bắc Ninh) phát biểu tại phiên họp. Ảnh: H.Nga

Việc bổ sung này là hết sức cần thiết sẽ tạo cơ chế để Quốc hội thực hiện quyền lập pháp bảo đảm phù hợp với yêu cầu thực tiễn, kịp thời phản ứng chính sách, không tạo ra khoảng trống pháp lý, nhất là trong các lĩnh vực có tính đặc thù, chuyên biệt như quốc phòng, an ninh, đầu tư, đất đai, thuế... Mặt khác, nhằm bảo đảm tính ổn định của hệ thống pháp luật nói chung, trong đó có Luật này, tránh tình trạng nhiều luật sửa đổi một luật.

Cùng với đó, phạm vi TNBTCNN là nội dung rất quan trọng và khi quyết định vấn đề này, Quốc hội phải đánh giá, xem xét kỹ lưỡng về việc xác định phạm vi TNBTCNN của Nhà nước như thế nào, tại luật nào, là vấn đề về kỹ thuật lập pháp do Quốc hội quyết định căn cứ vào yêu cầu thực tiễn đang đặt ra. Vì vậy, việc bổ sung quy định như Dự thảo Luật không làm mở rộng nội dung phạm vi TNBTCNN tại các luật khác mà là tạo cơ chế mang tính kỹ thuật lập pháp để Quốc hội linh hoạt quyết định vấn đề này theo thẩm quyền.

Về phạm vi TNBTCNN trong lĩnh vực thuế, Dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung khoản 9 Điều 17 theo hướng Nhà nước có TNBTTH trong trường hợp “Thực hiện hành vi trái pháp luật trong hoạt động quản lý thuế và các khoản thu khác theo Luật Quản lý thuế”. Đại biểu cho rằng phương án Chính phủ trình là phù hợp, đảm bảo tính công khai, minh bạch, rõ ràng, cụ thể bởi tại khoản 9 Điều 18 Luật Quản lý thuế năm 2019 (được sửa đổi, bổ sung bởi Luật năm 2024) đã quy định cơ quan quản lý thuế có trách nhiệm: “Bồi thường thiệt hại cho người nộp thuế theo quy định của pháp luật về trách nhiệm bồi thường của Nhà nước”.

Theo đó, từ căn cứ xác định phạm vi TNBTCNN đến quá trình giải quyết, thực hiện TNBTCNN trong lĩnh vực quản lý thuế đều được áp dụng theo Luật TNBTCNN, theo đó khoản 9 Điều 17 Luật này đã quy định phạm vi TNBTCNN bao gồm các hành vi: “Áp dụng thuế, phí, lệ phí trái pháp luật; thu thuế, phí, lệ phí trái pháp luật; truy thu thuế, hoàn thuế trái pháp luật; thu tiền sử dụng đất trái pháp luật”.

Tuy nhiên, Luật Quản lý thuế năm 2025 đã xác định rõ: (i) trường hợp gây thiệt hại trái pháp luật trong quản lý thuế (nội dung quản lý thuế do Luật này quy định) thì cơ quan, công chức quản lý thuế phải bồi thường thiệt hại; (ii) việc giải quyết bồi thường thiệt hại được thực hiện theo quy định của Luật TNBTCNN. Theo đó đã mở rộng phạm vi TNBTCNN so với Luật năm 2019 (được sửa đổi, bổ sung năm 2024) và Luật TNBTCNN năm 2017 theo hướng “gây thiệt hại trái pháp luật đến đâu thì bồi thường đến đó”, không giới hạn trong một nhóm hành vi cụ thể nào.

Do đó, để bảo đảm tính đồng bộ, thống nhất với Luật Quản lý thuế năm 2025 về phạm vi TNBTCNN trong lĩnh vực thuế, dự thảo Luật lần này sửa đổi khoản 9 Điều 17 theo hướng chỉ dẫn chiếu đến Luật Quản lý thuế năm 2025 là phù hợp.

Quy định về phạm vi TNBTCNN tại Luật Quản lý thuế năm 2025 như hiện nay đang theo đúng tinh thần của Hiến pháp, đó là cơ quan nhà nước, công chức khi thực thi công vụ trái pháp luật gây thiệt hại cho người dân, doanh nghiệp thì phải bồi thường, đặc biệt trong bối cảnh xây dựng Nhà nước pháp quyền XHCN (trừ trường hợp có quy định miễn trừ trách nhiệm bồi thường).

Vì vậy, việc quy định về phạm vi này luôn được xem xét một cách đầy đủ, toàn diện trong tổng thể các chính sách của Đảng, pháp luật của Nhà nước về cán bộ, công chức nhằm bảo đảm sự công bằng, không chỉ cho người dân, doanh nghiệp, mà còn phải có cơ chế bảo vệ quyền, lợi ích chính đáng của cán bộ, công chức trong thực thi công vụ, không tạo ra tâm lý e ngại, sợ trách nhiệm.

Qua rà soát cho thấy mặc dù khoản 9 Điều 17 Luật TNBTCNN năm 2017 chỉ quy định 4 nhóm hành vi trong lĩnh vực quản lý thuế nhưng riêng nhóm hành vi “áp dụng thuế, phí, lệ phí” lại không được quy định cụ thể là một hành vi trong Luật Quản lý thuế mà được hiểu bao gồm toàn bộ các hành vi của cơ quan quản lý thuế, công chức quản lý thuế trong việc quản lý các loại thuế, phí, lệ phí.

Thực tiễn 8 năm thi hành Luật TNBTNN cho thấy chỉ có 3 vụ việc trong lĩnh vực thuế phải bồi thường (với 3 hành vi trái pháp luật là không khấu trừ thuế; thu tiền chậm nộp thuế, không tính tiền chậm nộp thuế) thì cả 3 hành vi này đều không được quy định cụ thể trong Luật TNBTNN mà xác định hành vi căn cứ vào Luật Quản lý thuế và được xác định thuộc nhóm hành vi “Áp dụng thuế, phí, lệ, phí trái pháp luật”.

Về việc bổ sung quyền được bồi thường của người đấu tranh chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực và người thân của người đấu tranh chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực như dự thảo Luật, đại biểu cho rằng quy định này phù hợp nhằm thể chế hóa đầy đủ các nội dung của Quy định số 231-QĐ/TW, đồng thời bảo đảm tính thống nhất, đồng bộ, chặt chẽ, khả thi của hệ thống pháp luật.