Đánh thức giá trị cây chè cổ giữa đại ngàn

Nhóm nhà khoa học của Trường Đại học Nông lâm (Đại học Thái Nguyên) bên giống chè cổ đang nghiên cứu.

GS.TS Hà Duy Trường, Giám đốc Trung tâm, cho biết: Nhóm nghiên cứu được thành lập với sự tham gia của các nhà khoa học có nhiều năm kinh nghiệm. Tiến sĩ Đào Thị Thanh Huyền, cán bộ Trung tâm Đào tạo, Nghiên cứu giống cây trồng và vật nuôi, kiêm Phó Giám đốc Trung tâm Nghiên cứu địa tin học, Trường Đại học Nông lâm (Đại học Thái Nguyên), làm Chủ nhiệm đề tài. Nghiên cứu tập trung vào 4 nội dung chính, gồm: Điều tra, đánh giá thực trạng quần thể; đánh giá đặc điểm nông sinh học, sinh trưởng, phát triển, năng suất, chất lượng và giá trị sử dụng; đánh giá đa dạng di truyền; bảo tồn nguồn gen bằng cả hình thức tại chỗ và chuyển chỗ.

Để thu thập dữ liệu về quần thể chè cổ núi Bóng, nhóm nghiên cứu đã nhiều lần khảo sát thực địa trong điều kiện địa hình phức tạp. Các cây chè cổ không phân bố thành quần thể tập trung mà nằm rải rác trên núi cao, xen giữa rừng vầu và các loài cây gỗ khác. Nhiều cây có chiều cao lớn, tán tương đối hẹp, mọc tại khe núi hoặc những vị trí có độ dốc lớn.

“Đến thời điểm này sơ bộ đã xác định quần thể cây chè cổ trên núi Bóng là giống chè Shan, có đặc điểm hình thái và kiểu gen tương đồng với một số giống chè Shan phân bố ở các tỉnh miền núi phía Bắc. Cây có tuổi đời cao nhất khoảng trên 200 tuổi”, Tiến sĩ Đào Thị Thanh Huyền chia sẻ.

Việc xác định đặc điểm nguồn gen và tuổi cây mới là kết quả bước đầu. Các nhà khoa học đang tiếp tục đánh giá đặc điểm thực vật học, phân tích nguồn gen, đồng thời chuẩn bị vườn ươm để nhân giống và thực hiện bảo tồn chuyển chỗ đối với những cá thể có giá trị.

Cây chè cổ được phát hiện trên núi Tam Đảo thuộc địa phận xã La Bằng (Thái Nguyên) có độ cao khoảng 250-300 m so với mực nước biển.

Cùng với nghiên cứu tại núi Bóng, những dấu tích chè cổ trên dãy Tam Đảo thuộc địa phận xã La Bằng cũng đang được khảo sát, nhận diện và từng bước bảo tồn. Theo ông Dương Văn Vượng, Phó Chủ tịch UBND xã La Bằng, sau khi nắm được thông tin về quần thể chè cổ, địa phương đã phối hợp với các đơn vị liên quan kiểm tra thực tế, xác định vị trí và đánh giá hiện trạng. Khu vực có quần thể chè cổ nằm trên sườn Đông Tam Đảo, ở độ cao khoảng 1.350m so với mực nước biển. Địa phương đã phối hợp với lực lượng kiểm lâm, đồng thời báo cáo, đề xuất UBND tỉnh và Sở Khoa học và Công nghệ xây dựng chương trình, kế hoạch bảo tồn, phát huy giá trị cây chè cổ tại La Bằng.

Cùng với tìm kiếm và bảo tồn, những người gắn bó với cây chè đang tìm cách tiếp cận mới để nhận diện đầy đủ hơn giá trị của chè cổ. Nghệ nhân trà Nguyễn Thị Hải, Chủ tịch HĐQT Hợp tác xã chè La Bằng, cho biết: Chúng tôi đã chế biến sản phẩm từ chè cổ để gửi các nhà khoa học phân tích thành phần, hoạt chất và giá trị dinh dưỡng. Những kết quả này sẽ góp thêm cơ sở khoa học để hiểu rõ giá trị nguồn gen, phục vụ công tác bảo tồn và phát huy giá trị cây chè cổ.

Ở vùng đất cây chè gắn bó sâu sắc với đời sống và văn hóa, những cây chè cổ là nguồn gen quý, lưu giữ dấu tích lịch sử cây chè Thái Nguyên. Từ núi Bóng đến sườn Đông Tam Đảo, các phát hiện mới đang bổ sung dữ liệu về chè cổ, đồng thời đặt ra yêu cầu tiếp tục khảo sát, nghiên cứu để xác định đầy đủ giá trị khoa học, sinh học, văn hóa và có giải pháp bảo tồn, phát huy phù hợp.