Đánh thức không gian văn hóa giữa lòng chợ truyền thống
Từ một khu vực vốn ít người biết đến, sân mái chợ Đồng Xuân lần đầu mở cửa đón công chúng, trở thành không gian đọc sách, thưởng thức âm nhạc, chiếu phim và trải nghiệm nghệ thuật. Những hoạt động mới không chỉ mang đến một diện mạo khác cho khu chợ truyền thống mà còn gợi mở cách khai thác những không gian công cộng phục vụ đời sống văn hóa đô thị.
Sức sống mới trên mái chợ
Nhắc đến chợ Đồng Xuân, nhiều người thường nghĩ ngay đến những dãy sạp hàng san sát, tiếng người mua bán và không khí giao thương nhộn nhịp giữa lòng phố cổ Hà Nội. Thế nhưng, ít ai biết rằng phía trên khu chợ lâu đời này còn có một không gian sân mái thoáng đãng, nơi có thể ngắm nhìn những mái nhà phố cổ từ một góc nhìn khác.
Trong khuôn khổ Lễ hội Thiết kế Sáng tạo Hà Nội 2026 (diễn ra từ ngày 13 đến 28-11), khu vực sân mái chợ Đồng Xuân lần đầu tiên được mở cửa đón công chúng. Không còn chỉ là phần không gian ít được chú ý phía trên khu chợ, nơi đây được làm mới với cây xanh, không gian đọc sách ngoài trời, các mẫu thiết kế, sắp đặt nghệ thuật và hoạt động trải nghiệm dành cho người dân, du khách.

Khán giả thưởng thức nghệ thuật trên sân mái chợ Đồng Xuân. Ảnh: HP
Sự thay đổi ấy tạo nên một tương phản thú vị. Phía dưới vẫn là nhịp giao thương tất bật, tiếng gọi nhau của tiểu thương và dòng người mua sắm. Phía trên lại mở ra một khoảng xanh yên tĩnh, thoáng đãng, nơi mọi người có thể dừng chân đọc sách, thư giãn và ngắm nhìn thành phố. Một địa điểm vốn quen thuộc bỗng trở nên mới mẻ, không chỉ với du khách mà ngay cả với những người đã gắn bó lâu năm với khu chợ.
Đặc biệt, không gian này không chỉ được khai thác để trưng bày, tham quan mà còn trở thành nơi diễn ra những hoạt động văn hóa gần gũi. Trong chuỗi chương trình “Đồng Xuân Vui Vui Vui”, các buổi chiếu phim cộng đồng, biểu diễn âm nhạc và trải nghiệm nghệ thuật đã đưa thêm những sắc màu mới vào đời sống của khu chợ.
Tại đây, không có sự ngăn cách thường thấy giữa sân khấu chuyên nghiệp và khán giả, người biểu diễn và người nghe cùng chia sẻ những giai điệu trong không gian gần gũi, với tầm nhìn hướng ra những mái nhà phố cổ. Âm nhạc vì thế trở nên thân thuộc, như một cuộc gặp gỡ, sẻ chia giữa những người yêu nghệ thuật.

Chương trình chiếu phim cộng đồng trên sân mái chợ Đồng Xuân. Ảnh: BTC
Vũ Yến Trang, sinh viên Học viện Âm nhạc Quốc gia Việt Nam, một trong những nghệ sĩ tham gia chương trình, cho biết đây là lần đầu tiên cô trải nghiệm hình thức biểu diễn âm nhạc trong không gian cộng đồng.
“Trước đây, em luôn mong muốn được một lần hát mộc trong không gian gần gũi, nơi mọi người có thể cùng nghe nhạc, trò chuyện. Vì thế, trước khi biểu diễn, em khá hồi hộp. Khi được thể hiện những ca khúc của mình và có mọi người cùng lắng nghe trong không gian lãng mạn như thế này, em thực sự xúc động”, Yến Trang chia sẻ.
Mở thêm không gian sinh hoạt văn hóa cho cộng đồng
Đằng sau sự thay đổi của sân mái chợ Đồng Xuân là mong muốn tìm kiếm những không gian mới cho các hoạt động văn hóa, nghệ thuật trong lòng đô thị. Theo kiến trúc sư Nguyễn Công Hiệp, Trưởng ban điều phối các hoạt động cộng đồng của lễ hội tại chợ Đồng Xuân, đồng thời là giảng viên Bộ môn Lịch sử kiến trúc và Bảo tồn di sản, Khoa Kiến trúc, Trường Đại học Kiến trúc Hà Nội, trong quá trình nghiên cứu, khảo sát khu chợ hơn một năm qua, nhóm thực hiện nhận thấy sân mái là địa điểm có nhiều tiềm năng.

Tiểu thương chụp ảnh lưu niệm trên sân mái chợ Đồng Xuân. Ảnh: Hòa Nguyễn
Kiến trúc sư Nguyễn Công Hiệp cho biết: “Ngay cả nhiều tiểu thương đã buôn bán tại chợ hàng chục năm cũng chưa từng đặt chân lên khu vực này. Khi không gian được mở ra, nhóm thực hiện đã cải thiện cảnh quan, đưa vào trưng bày các mẫu thiết kế, mẫu ghế và nhiều nội dung triển lãm. Nhờ đó, sân mái dần trở thành điểm đến mới đối với người dân, du khách và cả những người gắn bó với khu chợ”.
Theo kiến trúc sư Nguyễn Công Hiệp, điều đáng mừng là nhiều người sau khi lên tham quan đều bất ngờ trước sự đối lập giữa không gian buôn bán đông đúc bên dưới và khoảng sân thoáng đãng, có cây xanh phía trên. Từ một địa điểm phục vụ các hoạt động của lễ hội, sân mái hoàn toàn có thể trở thành không gian sinh hoạt thường xuyên, nơi mọi người nghỉ ngơi, vui chơi, ngắm cảnh, đọc sách và tham gia các chương trình cộng đồng.
Ông kỳ vọng nơi đây sẽ trở thành một không gian xanh có giá trị giữa khu phố cổ vốn chật chội, thiếu những địa điểm công cộng thoáng đãng dành cho người dân.

Không gian chợ Đồng Xuân thơ mộng hơn với những tác phẩm nghệ thuật. Ảnh: Dũng Nguyễn
Sự thay đổi ấy cũng nhận được sự đón nhận từ những người gắn bó lâu năm với chợ Đồng Xuân. Bà Trần Thị Liên, tiểu thương đã làm việc tại chợ hơn 30 năm, bày tỏ sự thích thú khi chứng kiến không gian quen thuộc có thêm những hoạt động mới. Theo bà, các chương trình nghệ thuật, chiếu phim cộng đồng mang đến trải nghiệm thú vị không chỉ cho tiểu thương mà cả du khách đến tham quan, mua sắm.
Từ sân mái chợ Đồng Xuân, có thể thấy những không gian văn hóa không nhất thiết phải bắt đầu từ các công trình mới hay những địa điểm được quy hoạch chuyên biệt. Đôi khi, đó chính là những khoảng không gian sẵn có nhưng chưa được khai thác đúng tiềm năng, chỉ cần được cải thiện cảnh quan và tổ chức hoạt động phù hợp để trở thành điểm gặp gỡ của cộng đồng.
Mô hình này cũng gợi mở một hướng tiếp cận đáng chú ý trong phát triển đời sống văn hóa đô thị Hà Nội, đó là kết hợp hài hòa công năng vốn có của các công trình với nhu cầu sinh hoạt, hưởng thụ văn hóa của người dân. Khi nghệ thuật hiện diện trong những không gian đời thường, công chúng có thêm cơ hội tiếp cận và tham gia, còn những địa điểm quen thuộc cũng được trao thêm sức sống.

