Đánh thức ký ức lịch sử từ những thước phim tài liệu

Không chỉ là hoạt động hướng tới dấu mốc 70 năm hình thành và phát triển của Hãng phim Tài liệu và Khoa học Trung ương (1956 – 2026), chương trình còn được kỳ vọng trở thành chiếc cầu nối để công chúng, đặc biệt là thế hệ trẻ, tiếp cận gần hơn với lịch sử, văn hóa và những ký ức sống động của dân tộc.

Ông Trịnh Quang Tùng, Phó Tổng Giám đốc Công ty TNHH MTV Hãng phim Tài liệu và Khoa học Trung ương phát biểu tại chương trình

Đưa kho phim di sản trở lại với đời sống hôm nay

Theo ông Trịnh Quang Tùng, Phó Tổng Giám đốc Công ty TNHH MTV Hãng phim Tài liệu và Khoa học Trung ương, “Việt Nam chưa kể hết” là chương trình chiếu phim tài liệu định kỳ được DSF triển khai trong năm 2026 nhằm giới thiệu tới công chúng những bộ phim được sản xuất trong suốt gần 70 năm hoạt động của hãng – một kho tàng điện ảnh đồ sộ với hàng nghìn bộ phim và hàng triệu mét phim tư liệu quý giá.

Mỗi tháng, chương trình sẽ lựa chọn một chủ đề gắn với những ngày lễ, cột mốc lịch sử hoặc sự kiện văn hóa tiêu biểu để giới thiệu các tác phẩm phù hợp. Việc kết nối giữa thời điểm kỷ niệm và chủ đề phim được kỳ vọng không chỉ tối ưu hiệu quả truyền thông mà còn tạo nên chiều sâu trải nghiệm văn hóa cho khán giả.

Mở đầu chuỗi hoạt động, tháng 5 – hướng tới kỷ niệm 136 năm Ngày sinh Chủ tịch Hồ Chí Minh (19.5.1890 – 19.5.2026) – chương trình lựa chọn chủ đề “Di sản trong tim”, giới thiệu bộ phim tài liệu “Việt Nam – Hồ Chí Minh” của đạo diễn NSND Đào Trọng Khánh.

Không chỉ tái hiện hành trình vĩ đại của Chủ tịch Hồ Chí Minh, bộ phim còn mang đến những lát cắt đời thường, những hình ảnh gần gũi để công chúng, đặc biệt là người trẻ, có cơ hội cảm nhận về Bác bằng cảm xúc chân thật hơn thay vì chỉ qua những trang sách lịch sử.

“Có những thước phim không chỉ ghi lại lịch sử mà còn lưu giữ nhịp đập của cả một đất nước, một thời đại, nơi mỗi thế hệ gắn bó”, ông Trịnh Quang Tùng chia sẻ.

Nhấn mạnh vai trò đặc biệt của kho tư liệu điện ảnh mà DSF đã dày công lưu giữ trong gần bảy thập kỷ, ông Trịnh Quang Tùng cho biết: “Trong gần 70 năm qua, Hãng phim Tài liệu và Khoa học Trung ương đã lưu giữ hàng nghìn bộ phim và hàng triệu mét phim tư liệu quý giá của đất nước. Đó không chỉ là kho lưu trữ điện ảnh mà còn là ký ức sống của dân tộc, của nhân dân Việt Nam”.

Quang cảnh buổi giao lưu

Theo ông Trịnh Quang Tùng, điều quan trọng nhất của dự án không nằm ở việc chiếu lại những bộ phim cũ, mà là tìm cách đưa các tác phẩm ấy trở lại với đời sống đương đại bằng một phương thức tiếp cận mới, gần hơn với cộng đồng và phù hợp với thói quen tiếp nhận của giới trẻ.

“Và hôm nay, những thước phim ấy sẽ được trở lại với đời sống đương đại, bằng một cách tiếp cận mới gần hơn với cộng đồng, gần hơn với người trẻ hôm nay”, ông Trịnh Quang Tùng chia sẻ.

Trong bối cảnh lịch sử đôi khi trở nên xa cách với người trẻ nếu chỉ được tiếp cận bằng tư liệu sách vở, dự án “Việt Nam chưa kể hết” được kỳ vọng trở thành chiếc cầu nối giữa di sản và cộng đồng, nơi lịch sử không còn là những khái niệm khô cứng mà trở thành trải nghiệm văn hóa để công chúng tham gia, cảm nhận và cùng chia sẻ.

Điểm đáng chú ý là dự án có sự đồng hành của BEAT Network, đơn vị truyền thông số hướng tới giới trẻ. Nếu DSF mang đến kho phim gốc và nguồn tư liệu quý hiếm thì BEAT Network sẽ giúp lan tỏa các giá trị này bằng những hình thức truyền thông hiện đại hơn trên nền tảng số.

Theo đại diện chương trình, mục tiêu là để những bộ phim tài liệu không tiếp tục “ngủ yên” trong kho lưu trữ, mà trở thành nguồn nội dung có sức sống mới trên mạng xã hội – nơi người trẻ hiện diện mỗi ngày.

“Chúng tôi mong rằng những bộ phim tài liệu sẽ trở thành chất liệu để thế hệ trẻ trải nghiệm lịch sử, trải nghiệm đời sống Việt Nam bằng cảm xúc chân thực. Thông qua đó, giới trẻ hiểu sâu sắc hơn lịch sử hào hùng của dân tộc Việt Nam, thêm tự hào và ý thức rõ hơn trách nhiệm sống, trách nhiệm cống hiến của bản thân, góp phần xây dựng đất nước tươi đẹp hơn, phồn thịnh hơn”, ông Trịnh Quang Tùng nhấn mạnh.

NSND Nguyễn Văn Nẫm giao lưu cùng khán giả

Đánh thức ký ức lịch sử bằng ngôn ngữ điện ảnh

Một trong những phần xúc động nhất là chương trình giao lưu với NSND, nhà quay phim Nguyễn Văn Nẫm – người từng trực tiếp cầm máy trong những năm tháng chiến tranh khốc liệt.

Những ký ức được ông kể lại khiến không gian hội trường nhiều lúc lặng đi.

Không phải những thiết bị gọn nhẹ như hôm nay, máy quay thời chiến nặng hàng chục kilogam, cùng với phim nhựa và dụng cụ kỹ thuật cồng kềnh. Những người quay phim chiến trường phải mang theo tất cả trên vai, băng rừng, lội suối, bám sát các trận địa trong điều kiện bom đạn ác liệt.

Ông kể về những ngày tác nghiệp trong chiến dịch Quảng Trị hay thời điểm máy bay B-52 đánh phá Hà Nội – khi ranh giới giữa sự sống và cái chết chỉ tính bằng khoảnh khắc.

“Tâm niệm của những người chiến sĩ thời bấy giờ là cố gắng ghi lại thước phim lịch sử để thế hệ mai sau biết được cha ông đã chiến đấu và hy sinh như thế nào”, NSND Nguyễn Văn Nẫm xúc động nói.

NSND Nguyễn Văn Nẫm nhớ lại một ký ức không thể nào quên tại trận địa pháo 37mm khi máy bay B-52 ném bom dữ dội. Toàn bộ máy móc bị vùi lấp dưới đất sau trận bom, nhưng điều kỳ diệu là cuộn phim vẫn được giữ lại.

NSND Nguyễn Văn Nẫm chia sẻ tại buổi chiếu phim

Đối với những người làm phim chiến trường, giữ được phim đồng nghĩa giữ lại ký ức dân tộc.

Ông cũng chia sẻ về những thương tích để lại sau chiến tranh và những khó khăn kỹ thuật của thời phim nhựa. Khi công nghệ còn vô cùng hạn chế, việc ghi lại được khoảnh khắc chiếc B-52 bốc cháy trên bầu trời bằng một chiếc máy quay nhỏ hẹp là thử thách gần như không tưởng.

“Từng khuôn hình đều là đánh đổi”, nhiều khán giả trẻ xúc động chia sẻ sau phần giao lưu.

Chia sẻ tại chương trình, Chủ tịch Hội Điện ảnh Việt Nam Đỗ Lệnh Hùng Tú cho rằng những thước phim tài liệu của điện ảnh Việt Nam không chỉ có giá trị nghệ thuật mà còn là di sản văn hóa đặc biệt của dân tộc.

Ông nhắc lại câu nói của một nhà văn về mảnh đất Việt Nam – nơi “4.000 năm chưa bao giờ ngơi tiếng súng” – để nhấn mạnh rằng lịch sử dân tộc luôn gắn với những cuộc đấu tranh giữ nước đầy mất mát.

Trong không khí xúc động, ông đọc lại Lời kêu gọi Toàn quốc kháng chiến của Chủ tịch Hồ Chí Minh với giọng đọc truyền cảm, khiến khán phòng như sống lại không khí hào hùng của một thời kỳ lịch sử.

Theo ông Đỗ Lệnh Hùng Tú, giá trị đặc biệt của phim tài liệu nằm ở tính chân thực và không thể thay thế. “Nhiều thước phim hôm nay trở thành di sản văn hóa bởi những người trong phim và cả những người làm phim đều đã không còn nữa”, Chủ tịch Hội Điện ảnh Việt Nam chia sẻ.

Chủ tịch Hội Điện ảnh Việt Nam Đỗ Lệnh Hùng Tú chia sẻ tại chương trình

Những khuôn hình ấy vì thế không chỉ là tư liệu lịch sử, mà còn là bằng chứng của ký ức, của thời gian, của những con người đã sống, chiến đấu và hy sinh cho đất nước.

Tại chương trình, NSND Nguyễn Văn Nẫm cũng dành thời gian chia sẻ với khán giả trẻ về quy trình làm phim thời kỳ trước công nghệ số.

Theo ông, việc sản xuất phim tư liệu hay phim hoạt hình trước đây là một quá trình lao động thủ công cực kỳ phức tạp. Mỗi khung hình phải được xử lý riêng, in tráng bằng tay, chỉnh sửa thủ công qua nhiều công đoạn kéo dài hàng tháng, thậm chí hàng năm.

“Khi ấy chưa có công nghệ 2D, 3D hay trí tuệ nhân tạo như bây giờ. Tất cả đều làm bằng sức người, bằng sự kiên nhẫn và niềm tin rằng những hình ảnh ấy sẽ còn giá trị với tương lai”, NSND Nguyễn Văn Nẫm kể.

Quang cảnh buổi chiếu phim

Có lẽ cũng bởi vậy mà mỗi thước phim tư liệu của một thời không chỉ mang giá trị nội dung, mà còn chất chứa trong đó tâm huyết, sự hy sinh và cả lòng tin của những người cầm máy.

Sự ra đời của dự án “Việt Nam chưa kể hết” không chỉ là một chương trình chiếu phim định kỳ, mà còn là nỗ lực đánh thức ký ức lịch sử bằng ngôn ngữ điện ảnh, để quá khứ không nằm yên trong kho lưu trữ mà tiếp tục đối thoại với hiện tại.

Bởi có những câu chuyện của Việt Nam, như tên gọi của dự án, dường như vẫn còn “chưa kể hết”.