Đánh thức nguồn lực đất đai, mở không gian phát triển cho Thủ đô

Thành phố Hà Nội có diện tích đất bãi ven sông Hồng rất lớn, có nhiều dự địa phát triển. Ảnh: Phạm Hùng

Đất đai luôn là nguồn lực nền tảng trong mọi giai đoạn phát triển. Tuy nhiên, với thành phố Hà Nội hiện nay, vấn đề không nằm ở việc thiếu đất mà ở cách khai thác và sử dụng nguồn lực này. Không gian phát triển đang bị “nén” bởi các điểm nghẽn kéo dài từ quy hoạch, thủ tục đến giải phóng mặt bằng và cơ chế sử dụng đất.

Thực tế cho thấy, nhiều dự án chậm triển khai không phải do thiếu vốn mà do vướng mắc thủ tục hành chính và chồng chéo pháp lý. Điều này khiến nguồn lực đất đai - thay vì phát huy giá trị lại bị “đóng băng”, thậm chí trở thành lực cản của tăng trưởng.

Theo các chuyên gia bất động sản, yêu cầu cấp thiết đặt ra là phải tháo gỡ rào cản thể chế. Việc rà soát, cắt giảm thủ tục hành chính liên quan đến đất đai, đầu tư, quy hoạch; rút ngắn quy trình lựa chọn nhà đầu tư… cần được coi là khâu đột phá. Khi thủ tục được thông suốt, dòng chảy đầu tư sẽ được khơi thông, đất đai mới thực sự trở thành đòn bẩy phát triển.

Cùng với đó, thành phố đẩy nhanh số hóa và hoàn thiện hệ thống dữ liệu đất đai, coi đây là bước đi mang tính nền tảng. Với hơn 335.984ha đất tự nhiên và trên 3,23 triệu thửa đất đã được cập nhật dữ liệu, thành phố Hà Nội đang nắm trong tay một nguồn tài nguyên số có giá trị đặc biệt lớn. Khi dữ liệu được làm sạch, chuẩn hóa và kết nối liên thông với các lĩnh vực quy hoạch, xây dựng, thuế, đầu tư, một thị trường đất đai minh bạch, hiệu quả sẽ dần hình thành.

Đất đai chỉ thực sự phát huy giá trị khi được đặt trong một cấu trúc phát triển hợp lý. Thành phố Hà Nội không thể tiếp tục phát triển theo mô hình dồn nén vào khu vực lõi đô thị, nơi hạ tầng đã quá tải và dư địa hạn chế. Giải pháp căn cơ là tổ chức lại không gian phát triển theo hướng đa trung tâm, gắn với quy hoạch vùng, quy hoạch ngành và quy hoạch sử dụng đất. Khi đó, các khu vực ngoại thành sẽ không còn là “vùng trũng” mà trở thành các cực tăng trưởng mới, góp phần giãn dân, giảm áp lực nội đô và tạo ra động lực phát triển cân bằng.

Đất đai luôn là nguồn lực nền tảng trong mọi giai đoạn phát triển. Ảnh: Phạm Hùng

Trong cấu trúc đó, đất đai cần được phân bổ theo chức năng rõ ràng: Đô thị, công nghiệp, nông nghiệp công nghệ cao, dịch vụ sinh thái… Mỗi loại hình sử dụng đất phải gắn với một chiến lược phát triển cụ thể, nhằm tối ưu hóa giá trị trên từng đơn vị diện tích. Đặc biệt, nguyên tắc “hạ tầng đi trước một bước” cần được quán triệt mạnh mẽ hơn. Các trục giao thông chiến lược, hạ tầng logistics, hạ tầng số và hạ tầng nông thôn phải được đầu tư đồng bộ để tạo nền tảng cho phát triển. Khi hạ tầng mở đường, không gian sẽ được mở rộng, giá trị đất đai cũng theo đó gia tăng.

Một hướng đi giàu tiềm năng khác là phát triển nông nghiệp đô thị, đa giá trị. Khi đất nông nghiệp được tích tụ, ứng dụng công nghệ cao và gắn với dịch vụ, du lịch trải nghiệm, giá trị tạo ra có thể tăng lên đáng kể. Tuy nhiên, để hiện thực hóa điều này, cần tháo gỡ các rào cản về cơ chế chuyển đổi mục đích sử dụng đất, đầu tư hạ tầng trên đất nông nghiệp và tích tụ đất đai.

Theo GS. Đặng Hùng Võ - nguyên Thứ trưởng Bộ Tài nguyên và Môi trường (nay là Bộ Nông nghiệp và Môi trường), để đất đai thực sự trở thành động lực phát triển, kỷ luật thực thi phải được siết chặt. Tình trạng dự án chậm triển khai, sử dụng đất kém hiệu quả cần được xử lý dứt điểm thông qua rà soát, phân loại và kiên quyết thu hồi các dự án vi phạm. Đồng thời, việc công khai, minh bạch thông tin phải được tăng cường để phát huy vai trò giám sát của xã hội. “Quan trọng hơn, khơi thông nguồn lực đất đai phải bắt đầu từ cơ sở - nơi từng thửa đất được quản lý và khai thác. Khi chính quyền chủ động, người dân đồng thuận, doanh nghiệp tích cực tham gia, mỗi thửa đất sẽ được “đánh thức” đúng giá trị”, GS. Đặng Hùng Võ nhấn mạnh.

Khơi thông đất đai không chỉ là tháo gỡ một điểm nghẽn, mà là tái thiết phương thức phát triển của Thủ đô. Khi thể chế được hoàn thiện, quy hoạch được tổ chức lại, hạ tầng được kết nối và kỷ luật được bảo đảm, đất đai sẽ trở thành động lực mở rộng không gian, nâng cao chất lượng tăng trưởng, đưa thành phố Hà Nội phát triển hiện đại, hiệu quả trong kỷ nguyên mới.