Đánh thức sinh kế từ rừng xanh và bản sắc người Dao ở Quảng Ninh
Với mong muốn đưa quê hương "lột xác", mô hình du lịch cộng đồng được hình thành, mở hướng phát triển kinh tế gắn với bảo tồn văn hóa người Dao ở Quảng Ninh.
Làm du lịch giữa đại ngàn
Giữa không gian núi rừng, suối nước và những nếp nhà sàn truyền thống của xã Kỳ Thượng (Quảng Ninh) ở độ cao hơn 400m so với mặt nước biển, Am Váp Farm được xây dựng theo hướng gần gũi với thiên nhiên, gắn hoạt động du lịch với đời sống của cộng đồng địa phương. Không chỉ cung cấp dịch vụ nghỉ dưỡng, ăn uống, nơi đây còn hướng tới những trải nghiệm giúp du khách tìm hiểu văn hóa và cuộc sống của đồng bào Dao.

Mây ôm núi, núi ôm làng giữa đại ngàn Kỳ Thượng ở Quảng Ninh - (Ảnh: CTV)
Đó là ý tưởng của anh Lý Tài Ngân - Giám đốc Công ty Cổ phần Am Váp Farm, cùng em gái Lý Thị Năm (SN 1990) và những cộng sự thân thiết. Sinh ra và lớn lên tại địa phương, hai anh em và cộng sự nhận thấy vùng đất mình gắn bó từ nhỏ có nhiều tiềm năng phát triển du lịch, từ cảnh quan rừng núi, suối tự nhiên đến nông sản và những giá trị văn hóa truyền thống đặc sắc.

Một phần Khu du lịch cộng đồng Am Váp Farm.
Nhắc đến lý do bắt đầu, chị Lý Thị Năm cho biết: “Động lực lớn nhất của chúng em là thấy cuộc sống của cha ông còn nhiều khó khăn. Điều kiện tự nhiên ở đây lại tốt, nên hai anh em cùng chung ý tưởng phát triển du lịch cộng đồng. Chúng em muốn xây dựng một mô hình mộc mạc, gần gũi với thiên nhiên, vừa bảo tồn văn hóa của mình, vừa giới thiệu hình ảnh địa phương đến với du khách”.
Trước khi bắt tay thực hiện, anh Lý Tài Ngân đã có dịp tìm hiểu các mô hình du lịch cộng đồng tại những địa phương khác. Nhận thấy hướng đi này có thể tạo thêm cơ hội phát triển cho vùng quê còn nhiều khó khăn, anh cùng em gái và gia đình bàn bạc, quyết định xây dựng ngay trên mảnh đất quê hương.

Chị Lý Thị Năm chia sẻ về những ngày đầu hai anh em cùng các cộng sự lên ý tưởng, xây dựng khu du lịch cộng đồng Am Váp.
Năm 2020, ý tưởng bắt đầu được hiện thực hóa. Tuy nhiên, do nguồn vốn ban đầu hạn chế, thay vì đầu tư đồng loạt, hai anh em vừa làm vừa tích cóp, xây dựng bằng chính đôi tay của mình.
“Thực ra ban đầu chúng em không có nhiều vốn, làm đến đâu lại đầu tư thêm đến đấy, lấy công làm lãi. Ba năm đầu, chúng em tập trung xây dựng, hoàn thiện cảnh quan, sau đó vừa đón khách vừa tiếp tục mở rộng”, chị Năm chia sẻ.
Con đường khởi nghiệp ấy không hoàn toàn thuận lợi. Khi công trình được triển khai trong thời điểm dịch COVID-19, một số người dân lo ngại việc đón khách có thể làm lây nhiễm bệnh, nên đã phản đối xây dựng.
“Lúc đầu, mọi người phản đối vì sợ khách mang COVID-19 đến, thậm chí còn dọa ném ‘bom’. Động lực lúc ấy là chúng em muốn xây dựng trong thời điểm COVID-19 để khi hết dịch thì mình sẽ đón khách”, chị Năm nhớ lại.

Dãy homestay 18 phòng với đầy đủ tiện nghi cho du khách đến nghỉ và trải nghiệm.
Đến nay, Am Váp Farm đã hình thành hệ thống lưu trú với 18 phòng, có thể phục vụ khoảng 70-80 khách nghỉ qua đêm. Khu nhà hàng có sức chứa khoảng 250 người. Cùng với ăn uống và nghỉ dưỡng, khu du lịch từng bước đa dạng hóa sản phẩm, hướng tới những hoạt động gần gũi với thiên nhiên và đời sống bản địa.
Du khách có thể khám phá rừng trúc, tham quan suối, tìm hiểu sinh hoạt của người dân trong bản, thưởng thức ẩm thực địa phương và trải nghiệm tắm ngâm lá thuốc của người Dao. Rừng, suối, cảnh quan và văn hóa bản địa là đã tạo nên sức hấp dẫn của Am Váp Farm. Các hoạt động được xây dựng dựa trên cảnh quan và những nét văn hóa sẵn có, thay vì tạo ra một không gian du lịch tách rời khỏi đời sống cộng đồng.
Với anh Ngân và chị Năm, du khách không chỉ đến nghỉ dưỡng mà còn hiểu biết hơn về thiên nhiên, con người và văn hóa của vùng đất này.

Đường vào khu du lịch Am Váp luôn xanh mát.
Tạo sinh kế cho người dân bản địa
Nếu cảnh quan thiên nhiên và văn hóa là lợi thế để thu hút du khách thì sự tham gia của cộng đồng chính là yếu tố giúp Am Váp Farm tạo ra giá trị ý nghĩa hơn việc kinh doanh đơn thuần.
Theo chị Năm, trước đây, nhiều gia đình trong bản chủ yếu sản xuất nông nghiệp để tự cung tự cấp. Rau củ, ngô, khoai, sắn, gà, lợn và các sản vật khác được làm ra phục vụ cuộc sống hằng ngày. Có những lúc nông sản không tiêu thụ hết, cho nhau còn không nhận. Sự xuất hiện của khu du lịch đã mở thêm một kênh tiêu thụ cho bà con.
“Bây giờ khách đến, bà con có ngô, khoai, sắn, rau các loại, thịt gà, thịt lợn thì có thể bán được, không phải lo bỏ đi như trước. Chúng em thấy vui vì hoạt động du lịch có thể giúp người dân tiêu thụ nông sản, cải thiện cuộc sống”, chị Năm hào hứng chia sẻ.

Loại trải nghiệm vui chơi, giải trí tại Am Váp.
Sự thay đổi ấy cũng khiến cách nhìn của người dân về mô hình du lịch dần khác trước. Từ chỗ lo ngại, nghi ngờ, nhiều hộ gia đình bắt đầu nhận thấy lợi ích thiết thực khi nông sản do mình làm ra có người mua, tạo ra thu nhập.
“Tiêu thụ được nông sản thì bà con cũng ủng hộ, mong muốn tương lai ai cũng làm được homestay”, chị Năm chia sẻ về mong muốn của mình đối với sự phát triển của bản làng.
Với Am Váp Farm, việc kết nối cộng đồng không chỉ nhằm tăng doanh thu hay mở rộng quy mô. Khi người dân được hưởng lợi từ du lịch, họ có thêm động lực gìn giữ văn hóa và cùng xây dựng quê hương. Đây cũng là cơ sở để mô hình phát triển ổn định, thay vì chỉ dựa vào nỗ lực của một doanh nghiệp.
Từ định hướng đó, Am Váp Farm từng bước kết nối các hộ gia đình tham gia vào những công việc phù hợp với điều kiện và khả năng của từng người. Có hộ cung cấp rau, gà bản, khoai sọ nương, mật ong... Người tham gia chế biến món ăn, phục vụ lưu trú, hướng dẫn khách tham quan bản làng và rừng trúc.
Phụ nữ Dao có cơ hội giới thiệu nghề thêu, trang phục truyền thống và các sản phẩm thảo dược. Người dân tham gia giao lưu văn nghệ, giới thiệu phong tục, tập quán, giúp những hoạt động thường ngày của đời sống trở thành một phần của trải nghiệm du lịch.

Anh Lý Tài Ngân - Giám đốc Công ty Cổ phần Am Váp Farm.
Chia sẻ với PV Báo Điện tử VTC News, anh Lý Tài Ngân - Giám đốc Công ty Cổ phần Am Váp Farm cho biết, mô hình này hiện kết nối 15 hộ dân với khoảng 25 lao động địa phương tham gia. Công ty có 10 lao động thường xuyên, với thu nhập khoảng 7 - 8 triệu đồng/tháng. Những người dân tham gia theo công việc hoặc thời gian có thể có thêm thu nhập từ 3 - 8 triệu đồng/tháng.
Giữ bản sắc người Dao
Cùng với tạo sinh kế, bảo tồn văn hóa là một trong những mục tiêu được đặt ra khi Am Váp Farm hình thành. Những căn nhà sàn giữ phong cách truyền thống, các làn điệu hát Pá Dung và phong tục của người Dao được xem là những giá trị làm nên nét riêng.
Tại khu du lịch, không gian nhà cộng đồng được bố trí để giới thiệu trang phục, nông cụ và những sản phẩm gắn với đời sống của đồng bào Dao. Các hoạt động giới thiệu nghề thêu, thảo dược, ẩm thực, giao lưu văn nghệ và tìm hiểu phong tục có sự tham gia trực tiếp của người dân.

Một trong nhiều nhà hàng của khu du lịch được thiết kế bằng các vật liệu thân thiện với môi trường và lối kiến trúc của đồng bào Dao.
Với chị Năm, việc giữ lại những nếp nhà sàn truyền thống, lựa chọn cách làm mộc mạc và gần gũi với thiên nhiên cũng là cách để du khách hiểu hơn về quê hương mình. Điều chị mong muốn không chỉ là đưa khách đến nghỉ dưỡng, mà còn giúp họ biết đến những giá trị văn hóa đã được cộng đồng gìn giữ qua nhiều thế hệ.
Cùng với bảo tồn văn hóa, bảo vệ cảnh quan tự nhiên cũng được xác định là điều kiện để mô hình phát triển lâu dài. Trong dịp Tết trồng cây năm 2026, Công ty Cổ phần Am Váp Farm đã tặng thôn hơn 3.500 cây giống thông, lim để trồng trên diện tích khoảng 2,5ha.

Khu trải nghiệm ẩn hiện giữa đại ngàn, với đầy đủ các dịch vụ như chèo thuyền, sup dưới suối, lên cắm trại trong rừng trúc. (Ảnh: CTV)
Thời gian tới, anh Ngân định hướng mở rộng mô hình homestay đến những hộ gia đình có diện tích và điều kiện phù hợp. Thay vì tập trung toàn bộ hoạt động lưu trú tại khu du lịch, du khách sẽ có thêm cơ hội nghỉ tại nhà dân, dùng bữa cùng gia đình và trải nghiệm sinh hoạt thường ngày của người Dao.
“Tới đây, chúng tôi hướng tới mở rộng mô hình homestay đến các hộ gia đình, để cho du khách đến nghỉ tại gia đình, ăn uống, trải nghiệm cùng với gia đình” anh Ngân khẳng định.
Từ ý tưởng của hai anh em, du lịch cộng đồng đang mở ra một hướng phát triển gắn kết giữa thiên nhiên, nông nghiệp và văn hóa bản địa. Hành trình ấy vẫn còn nhiều bước phải làm, nhưng mục tiêu mà họ theo đuổi vô cùng ý nghĩa: để người dân có thể phát triển kinh tế ngay trên quê hương mình, đồng thời gìn giữ những giá trị làm nên bản sắc của bản làng.
Theo lãnh đạo Phòng Văn hóa - Xã hội xã Kỳ Thượng (Quảng Ninh), anh Lý Tài Ngân là một trong 5 điển hình tiên tiến người dân tộc thiểu số ở địa phương được đề nghị biểu dương, tôn vinh điển hình tiên tiến trong vùng đồng bào Dân tộc thiểu số & miền núi TP Quảng Ninh lần thứ nhất, năm 2026.

