Đánh thức tối đa tiềm năng từ trục di sản văn hóa

Chùa Đồng tọa lạc trên đỉnh thiêng Yên Tử ở độ cao hơn 1.000m, được ví như "thiên trúc" giữa tầng mây, nơi hội tụ linh khí của đất trời và là đỉnh cao trong hành trình tâm linh hướng thiện của triệu triệu Phật tử. (Ảnh: TTXVN phát)

Danh hiệu Di sản thế giới liên tỉnh, thành phố không chỉ khẳng định giá trị nổi bật toàn cầu của không gian văn hóa-thiên nhiên vùng Đông Bắc, mà còn tạo ra động lực phát triển kinh tế-xã hội cho các địa phương Quảng Ninh, Hải Phòng và Bắc Ninh.

Dòng khách tăng trưởng tại các di sản tâm linh, biển đảo và hải trình liên vịnh từ đầu năm 2026 đã cho thấy tính đúng đắn của chiến lược phát triển kinh tế di sản ở những địa phương này.

Thay đổi về vị thế điểm đến

Nằm trên hành lang địa lý-lịch sử-văn hóa thống nhất, trục liên kết Hải Phòng-Quảng Ninh đang sở hữu những tài sản quý giá.

Việc mở rộng ranh giới Di sản Thiên nhiên Thế giới Vịnh Hạ Long sang Quần đảo Cát Bà (năm 2023) và việc UNESCO ghi danh Quần thể di tích và danh thắng Yên Tử-Vĩnh Nghiêm-Côn Sơn, Kiếp Bạc là Di sản Văn hóa Thế giới (năm 2025) đã tạo nên một chỉnh thể di sản liên tỉnh độc đáo, toàn vẹn cả về không gian cảnh quan, địa chất lẫn chiều sâu tâm linh, mở ra cơ hội lớn để thu hút khách quốc tế yêu thích du lịch văn hóa và lịch sử.

Sự chuyển biến rõ nét nhất ở những di sản này sau khi được vinh danh là sự thay đổi về vị thế điểm đến và hành vi của du khách. Thực tiễn ở mùa lễ hội Xuân 2026 ghi dấu ấn đặc biệt khi lần đầu tiên Yên Tử đón khách với tư cách di sản thế giới.

Khách du lịch tự phát ngắn ngày giảm, thay vào đó là dòng khách tăng các trải nghiệm sâu, sử dụng dịch vụ lưu trú chất lượng cao, chi tiêu nhiều hơn cho ẩm thực và văn hóa địa phương.

Non thiêng Yên Tử (Quảng Ninh), một biểu tượng vĩnh cửu của Phật giáo Việt Nam. (Ảnh: TTXVN phát)

Công tác tổ chức được triển khai với nhiều đổi mới cùng chuỗi hoạt động văn hóa, lễ hội, nghệ thuật quy mô lớn. Nổi bật là chương trình nghệ thuật "Non thiêng Yên Tử-Khí phách ngàn năm" với quy mô khoảng 10.000 người tham gia, cùng các hoạt động hội chợ, trưng bày, triển lãm nhằm quảng bá, lan tỏa giá trị di sản.

Chỉ trong 4 tháng đầu của năm 2026, di sản Yên Tử đã đón hơn 1 triệu lượt khách, tăng hơn gấp đôi so với cùng kỳ năm 2025.

Ông Lê Trọng Thanh, Phó Giám đốc Công ty Cổ phần Phát triển Tùng Lâm chia sẻ Mùa lễ hội Xuân 2026 là mùa đầu tiên Yên Tử đón khách với tư cách di sản thế giới và lượng khách đã tăng gấp hơn hai lần so với cùng kỳ.

Để đáp ứng đà tăng trưởng, đơn vị đã làm mới toàn bộ hệ thống biển bảng diễn giải di sản tại các điểm được UNESCO công nhận, đưa hệ thống camera ứng dụng AI vào kiểm soát, điều tiết dòng khách để mùa hội an toàn và trật tự hơn.

Sự bùng nổ này đến từ hiệu ứng danh hiệu quốc tế, cộng hưởng với Nghị quyết số 101/2026/NQ-HĐND của tỉnh Quảng Ninh miễn 100% phí tham quan danh thắng Yên Tử từ năm 2026 đến hết năm 2028, cùng chính sách miễn phí trông giữ phương tiện tại bến xe Hạ Kiệu do đơn vị thực hiện.

Đặc biệt, với chủ đề “Yên Tử - Hành trình về miền di sản tâm linh,” tỉnh Quảng Ninh đã xây dựng kế hoạch truyền thông, quảng bá nhằm thu hút khoảng 2,3 triệu lượt khách du lịch đến phường Yên Tử trong năm 2026, trong đó có khoảng 1,5 triệu lượt khách tham quan Di sản Thế giới Yên Tử.

Kế hoạch này nhằm nâng cao năng lực cạnh tranh, khẳng định vị thế trung tâm Phật giáo Trúc Lâm Việt Nam và đưa Yên Tử trở thành điểm đến tiêu biểu về du lịch tâm linh, thiền định, sinh thái và nghỉ dưỡng trên bản đồ du lịch quốc tế sau khi được UNESCO ghi danh.

Đây cũng là một trong những giải pháp góp phần thực hiện mục tiêu đón 23 triệu lượt khách du lịch toàn tỉnh, với tổng doanh thu du lịch đạt 65.000 tỷ đồng trong năm 2026.

Kinh tế di sản từ sự cộng hưởng sông-biển-núi

Danh hiệu được UNESCO trao tặng Vịnh Hạ Long-Quần đảo Cát Bà đã đưa trục Hải Phòng-Quảng Ninh lên bản đồ di sản nhân loại, tạo động lực mạnh mẽ để triển khai chiến lược kinh tế di sản.

Nhìn từ góc độ quản lý, các giá trị tài nguyên vô giá này chính là cốt lõi để xây dựng mô hình quản trị tích hợp, biến di sản thành động lực phát triển xanh, chất lượng cao, giải quyết việc làm cho hàng vạn lao động địa phương.

Ông Vũ Kiên Cường, Phó Trưởng Ban Quản lý Di sản thế giới Vịnh Hạ Long- Yên Tử thông tin các giá trị tài nguyên vô giá chính là nền tảng để Quảng Ninh xây dựng và thực thi hiệu quả chiến lược 'quản trị tích hợp' và 'kinh tế di sản' thông qua việc tích hợp toàn bộ hành lang di sản sông-biển-núi thành một chỉnh thể thống nhất.

Mô hình "kinh tế di sản" hướng tới cơ chế quản trị thống nhất, thúc đẩy du lịch xanh và bảo tồn bền vững di sản toàn cầu. (Ảnh: TTXVN phát)

Đặc biệt, việc hình thành một không gian di sản liên tỉnh giúp mở rộng các sản phẩm du lịch liên kết, kéo dài thời gian lưu trú và gia tăng khả năng chi tiêu của du khách, đóng góp tích cực vào tăng trưởng kinh tế bền vững của các địa phương.

Quảng Ninh và Hải Phòng đã chủ động thiết lập cơ chế phối hợp toàn diện nhằm bảo tồn và phát huy giá trị di sản theo đúng cam kết quốc tế. Hai bên duy trì việc trao đổi thông tin, kiểm tra, giám sát nghiêm ngặt các tác động tiêu cực đến vùng lõi, hợp tác chặt chẽ trong nghiên cứu khoa học, bảo vệ môi trường, đa dạng sinh học và quảng bá hình ảnh chung.

Từ sự liên kết này, các sản phẩm du lịch xuyên suốt giữa Vịnh Hạ Long và Quần đảo Cát Bà bắt đầu hình thành. Việc ban hành Quy chế phối hợp quản lý tàu du lịch giữa Vịnh Hạ Long và Vịnh Lan Hạ mới đây là điểm nhấn nhằm nâng cao chất lượng dịch vụ và khai thác bền vững.

Hai bên đang khẩn trương hoàn thiện Kế hoạch quản lý và Quy chế bảo vệ chung, hướng tới một mô hình quản trị thống nhất, hiệu quả, đáp ứng trọn vẹn các tiêu chuẩn khắt khe của UNESCO trong giai đoạn mới.

Việc khơi thông tuyến du lịch biển kết nối Vịnh Hạ Long và vịnh Lan Hạ (thuộc Quần đảo Cát Bà) từ tháng 4/2026 cùng với Quy chế phối hợp quản lý tàu du lịch liên vùng đã chấm dứt thời kỳ các tàu du lịch phải dừng lại ở ranh giới trên biển, giải phóng sức sản xuất cho các doanh nghiệp lữ hành.

Thành quả này là minh chứng sống động cho tư duy liên kết vùng của hai địa phương trong khai phá kinh tế di sản.

Ông Hoàng Văn Nguyên, Phụ trách kinh doanh Cảng tàu khách quốc tế Hạ Long (Quảng Ninh) cho biết việc liên thông trực tiếp giữa 2 địa phương mang lại sự thuận lợi rất lớn cho cả doanh nghiệp lẫn du khách.

Trước đây, các tàu lớn không được phép chạy thẳng vào bến mà phải đậu ở ngoài, du khách bắt buộc phải sang tải bằng tàu trung chuyển hoặc tàu cao tốc để di chuyển giữa vịnh Hạ Long và vịnh Lan Hạ. Quy trình này bất tiện, ảnh hưởng đến trải nghiệm và sức khỏe của du khách.

Hiện nay, các tàu đủ điều kiện hành hải, đăng kiểm và hoàn tất ký kết hợp đồng hai đầu bến có thể đón-trả khách trực tiếp tại bến cảng. Hải trình này đã thực sự nâng tầm thành dịch vụ trải nghiệm và thăm vịnh ‘hai trong một,’ mở ra không gian dịch vụ đa dạng giúp giữ chân du khách lâu hơn tại vùng di sản.

Đại diện Phòng Văn hóa-Xã hội, Đặc khu Cát Hải (Hải Phòng) chia sẻ khi khai thông tuyến liên vịnh, dự kiến mỗi ngày có thể có thêm khoảng 5.000-6.000 lượt khách và hơn 50 tàu lưu trú hoạt động xuyên suốt giữa hai vùng di sản.

Mô hình hai điểm đến trong một hành trình sẽ góp phần kéo dài thời gian lưu trú, gia tăng mức chi tiêu của du khách, phân bổ lại dòng khách, giảm áp lực cho các khu vực lõi của di sản.

Sự kết nối trực tiếp, đồng bộ từ những bến cảng hiện đại không chỉ mang lại lợi ích cơ học trước mắt mà còn mở ra tầm nhìn rộng lớn hơn về một trung tâm du lịch biển đảo tầm cỡ quốc tế.

Thành quả bước đầu từ việc khơi thông dòng chảy du lịch biển đảo giữa Hạ Long và Cát Bà cũng tạo tiền đề cho hai địa phương tiếp tục xây dựng một cơ chế liên thông toàn diện tương tự để đánh thức tối đa những tiềm năng từ trục di sản văn hóa tâm linh Yên Tử-Vĩnh Nghiêm-Côn Sơn, Kiếp Bạc./.