Đánh thức văn hóa đọc trong cộng đồng

Khi Gen Z lan tỏa văn hóa đọc

Khởi động từ năm 2016, Hội chợ sách The Hidden Book năm 2026 do CLB Ams Advisor (CLB học thuật Trường THPT Chuyên Hà Nội - Amsterdam) tổ chức đã diễn ra thành công khi thu hút khoảng 1.000 lượt khách là các bạn trẻ và gia đình tham gia.

Các bạn trẻ tham quan gian sách tại Hội chợ sách The Hidden Book. Ảnh: N.A

Với chủ đề “Fly By K'Night”, lấy cảm hứng từ hành trình của các hiệp sĩ chinh phục bầu trời từ thành bang trên núi, điểm khác biệt của hội sách năm 2026 không nằm ở số lượng đầu sách hay quy mô gian hàng, mà ở cách tiếp cận sáng tạo. Sách không còn nằm yên trên kệ, mà được đặt vào không gian trải nghiệm đa chiều: Từ khu đọc sách, photobooth, trò chơi tương tác đến các hoạt động thủ công. Mỗi khu vực đều được thiết kế sinh động, tạo cảm giác gần gũi, kích thích sự tò mò của người tham gia và mang đậm dấu ấn của thế hệ Gen Z.

Bạn Nguyễn Châu Anh, Trưởng ban Tổ chức chia sẻ: “Chúng em mong muốn mỗi người đến đây đều có những trải nghiệm đáng nhớ với sách, không chỉ đọc, mà còn cảm nhận và kết nối với sách theo cách riêng”.

Các em nhỏ tham gia các hoạt động trải nghiệm hấp dẫn. Ảnh: N.A

Ghi nhận thực tế, nhiều bạn trẻ vốn ít quan tâm đến việc đọc sách, khi tham gia các hoạt động đã bày tỏ sự hứng thú rõ rệt. Em Đỗ Đô Hà My, học sinh lớp 12 (Trường THPT Thượng Cát, Hà Nội) cho biết: “Trước đây em ít đọc sách nhưng sau khi tham gia, em thấy sách thú vị hơn và muốn dành thời gian đọc nhiều hơn”.

Không chỉ thu hút giới trẻ, hội sách còn là điểm đến của nhiều gia đình. Chị Nguyễn Phương Liên (phường Từ Liêm, Hà Nội) chia sẻ: “Điều khiến tôi ấn tượng là sự tâm huyết của các bạn trẻ, thậm chí có người từng bó bột chân vẫn chống nạng tham gia để bảo đảm chương trình diễn ra hiệu quả”.

Chị Nguyễn Phương Liên là độc giả thân thiết của hội sách 4 năm qua. Ảnh: Ngọc Minh

Chị Nguyễn Thị Anh Đào cùng con trải nghiệm các gian hàng tại sự kiện. Ảnh: Ngọc Minh

Đồng quan điểm, chị Nguyễn Thị Anh Đào (phường Nghĩa Đô, Hà Nội) cho biết, dù là lần đầu tiên tham gia sự kiện, nhưng khi tham quan đầu sách tại các gian hàng, chị thấy hầu hết đầu rất mới lạ, hiện đại và phù hợp với thị hiếu giới trẻ. Các hoạt động hội sách tạo không khí sôi động, khơi gợi hứng thú đọc sách.

Bạn Nguyễn Châu Anh, Trưởng ban Tổ chức Hội chợ sách The Hidden Book. Ảnh: Ngọc Minh

Theo em Nguyễn Châu Anh, sau mỗi mùa tổ chức, toàn bộ số sách và kinh phí thu được từ hội chợ đều được trao tặng cho học sinh vùng sâu, vùng xa. Hoạt động này không chỉ góp phần lan tỏa tri thức mà còn nuôi dưỡng tinh thần trách nhiệm xã hội trong giới trẻ.

Từ những tủ sách nhỏ đến không gian cộng đồng

Nếu hội sách The Hidden Book mang tính sự kiện, tạo sức lan tỏa nhanh, thì những mô hình thư viện cộng đồng lại đóng vai trò bền bỉ trong việc hình thành thói quen đọc. Một trong những điểm sáng tại Hà Nội là mô hình “Thư viện Hạnh Phúc” được triển khai tại khu vực ngoại thành Hà Nội.

Một góc không gian đọc sách tại "Thư viện Hạnh Phúc". Ảnh: Ngọc Minh

Khởi đầu chỉ là những tủ sách nhỏ gia đình, chị Trần Thị Ngọc Thúy và chị Trần Thị Hồng Thắm với sự đồng hành của anh Nguyễn Văn Thắng đưa tủ sách nhỏ thành không gian cộng đồng ý nghĩa. Không gian “Thư viện Hạnh Phúc” được thiết kế thân thiện, mở, phù hợp với nhiều lứa tuổi. Trẻ nhỏ có thể tiếp cận sách tranh, trò chơi trí tuệ; học sinh, sinh viên có không gian học tập; người lớn tuổi có nơi đọc sách, giao lưu.

Tuy nhiên, con đường ấy không hề bằng phẳng. Anh Nguyễn Văn Thắng chia sẻ, khó khăn lớn nhất đến từ tâm lý e ngại sách miễn phí, thói quen đọc trên thiết bị điện tử và sự cạnh tranh của các loại hình giải trí hiện đại. Tuy nhiên, bằng sự kiên trì, các sáng lập viên đã từng bước thay đổi cách tiếp cận bằng cách tổ chức sự kiện đọc sách, mời diễn giả giao lưu, xây dựng các chủ đề gần gũi với đời sống… Nhờ đó, thư viện dần thu hút đông đảo bạn đọc, đặc biệt là trẻ em.

Hình ảnh những em nhỏ say sưa bên trang sách, hay các gia đình cùng nhau đến thư viện mỗi cuối tuần đã trở nên quen thuộc. Chị Nguyễn Thị Liễu, một phụ huynh chia sẻ: “Khi trẻ em đến một môi trường nhiều sách như này, dần dần các con cũng hình thành thói quen đọc sách mỗi ngày”.

Phụ huynh cùng con đọc sách. Ảnh: Ngọc Minh

Năm 2025, “Thư viện Hạnh Phúc” vinh dự được mời tham dự Chương trình kỷ niệm 10 năm “Việc tử tế”, gặp mặt 100 điển hình tiêu biểu trên toàn quốc. Không chỉ dừng lại ở việc gieo mầm tri thức, mô hình còn lan tỏa những giá trị nhân văn thông qua các hoạt động thiện nguyện thiết thực như kết nối yêu thương, quyên góp sách, quần áo cho học sinh vùng cao, thu gom pin cũ, tham gia vệ sinh môi trường…

Hiện nay, cơ sở thứ nhất của “Thư viện Hạnh Phúc” đặt tại ngôi nhà của gia đình chị Trần Thị Ngọc Thúy (địa chỉ số 7, đường Đạc 2, xã Liên Minh) với phần lớn cơ sở vật chất được xã hội hóa. Từ nền tảng đó, năm 2025, cơ sở thứ hai tại số 59, đường Thượng Hội, xã Ô Diên được hình thành, mở rộng không gian phục vụ bạn đọc ở nhiều khu vực.

Từ thực tiễn triển khai mô hình “Thư viện Hạnh Phúc”, chị Trần Thị Ngọc Thúy cho rằng, để văn hóa đọc phát triển bền vững, điều quan trọng không phải là áp đặt mà là nuôi dưỡng thói quen đọc một cách tự nhiên trong đời sống.

Theo chị Thúy, cần xây dựng môi trường văn hóa đọc dựa trên ba yếu tố cốt lõi: Có những người thầy yêu sách, có nhóm bạn cùng yêu đọc sách và có những tủ sách với nhiều đầu sách hay. Trong đó, cha mẹ không chỉ là người định hướng mà còn là tấm gương, là “người bạn đọc” của con. Mỗi gia đình cần xây dựng tủ sách phù hợp, bố trí ở vị trí dễ tiếp cận, đồng thời duy trì thói quen đọc sách hằng ngày, khoảng 15-30 phút để tạo nếp sinh hoạt bền vững.

Thời gian qua, mô hình “Thư viện Hạnh Phúc” cũng góp phần kết nối với Phòng đọc cộng đồng tại Nhà văn hóa cụm 3, khu vực Thọ Xuân (xã Liên Minh, Hà Nội) nhằm luân chuyển đầu sách đảm bảo rằng kệ sách luôn có nội dung mới phục vụ độc giả. Đây là những "điểm hẹn văn hóa" thu hút học sinh, thanh thiếu nhi trong dịp hè.

Những mô hình như The Hidden Book hay “Thư viện Hạnh Phúc” cho thấy, văn hóa đọc vẫn có sức sống nếu biết tiếp cận phù hợp với đời sống hiện đại.