Đạo diễn Lê Hải Yến: 'Tôi muốn từ tình yêu của hai người mở ra một vòng yêu lớn hơn'

Lễ hội Văn hóa, Du lịch Mường Lò năm 2026 với chủ đề “Tinh hoa Xòe Thái - Sắc màu Tây Bắc” (Nghĩa Lộ, Lào Cai) diễn ra từ ngày 15 đến 21.10. Đây là sự kiện văn hóa, du lịch quy mô cấp tỉnh được tổ chức thường niên.

Năm nay, lễ hội gắn với kỷ niệm 5 năm Nghệ thuật Xòe Thái được UNESCO ghi danh vào Danh sách Di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại. Đây cũng là dịp nhìn lại những kết quả trong bảo tồn, phát huy giá trị Xòe Thái, tôn vinh bản sắc văn hóa các dân tộc vùng Tây Bắc; đồng thời quảng bá hình ảnh đất và người Lào Cai, giới thiệu các sản phẩm, điểm đến du lịch và tăng cường liên kết phát triển du lịch.

Điểm nhấn của Lễ hội là chương trình khai mạc diễn ra vào 20 giờ ngày 16.10 tại Sân vận động phường Nghĩa Lộ với chương trình nghệ thuật “Xòe Thái - Trọn một vòng yêu” do đạo diễn Lê Hải Yến đảm nhiệm vai trò Tổng đạo diễn. Nữ đạo diễn đã dành cho Văn Hoá cuộc trò chuyện trước thềm lễ hội.

Lần đầu tiên trên sân khấu, hơn 2.000 bà con dân tộc Thái cùng các nghệ nhân, nghệ sĩ, diễn viên sẽ trực tiếp tham gia màn "Đại Xoè"

PV: Năm 2026 đánh dấu 10 năm chị trở lại vùng đất Mường Lò và cũng là lần thứ ba chị thực hiện chương trình tại đây. Điều gì khiến Mường Lò có sức hút đặc biệt với chị?

- Đạo diễn Lê Hải Yến: Có lẽ tôi có một mối duyên rất đặc biệt với Mường Lò. Năm 2026 đánh dấu tròn 10 năm tôi trở lại vùng đất này và cũng là lần thứ ba tôi thực hiện chương trình tại Mường Lò. Tôi vẫn gọi đây là “nơi tình yêu bắt đầu”, bởi mỗi lần trở lại, vùng đất này lại cho tôi những cảm xúc và nguồn cảm hứng rất khác.

Mường Lò không chỉ đẹp bởi cảnh sắc núi rừng, mà còn bởi một không gian văn hóa rất giàu có. Ở đó có những con người sống với văn hóa của mình một cách tự nhiên, có những phong tục, lễ nghi, tiếng hát, điệu múa được trao truyền qua nhiều thế hệ. Với một người làm nghệ thuật, đó là một nguồn chất liệu vô cùng quý giá.

Lần này, tôi muốn đi sâu hơn vào thế giới tinh thần của người Thái. Không chỉ nhìn Xòe Thái như một tiết mục biểu diễn, mà tìm hiểu xem phía sau vòng xòe ấy là gì, phía sau những phong tục, nghi lễ ấy là những giá trị nào. Và rồi tôi nhận ra, tình yêu chính là một sợi dây rất đẹp để kết nối tất cả những điều đó.

Từ ý tưởng ấy, “Xòe Thái - Trọn một vòng yêu” được hình thành như thế nào?

- Tôi đặc biệt yêu thích “Xống chụ xon xao” – tác phẩm được mệnh danh là “Truyện Kiều của người Thái”. Đây là một kiệt tác truyện thơ trữ tình, không chỉ kể về một tình yêu trải qua nhiều trắc trở, đắng cay rồi đi đến đoàn tụ, mà còn phản chiếu rất sinh động đời sống, phong tục, tập quán của người Thái xưa.

Trong tác phẩm ấy có tình yêu, sự chờ đợi, thủy chung, có cưới hỏi, tục ở rể, dệt vải, thêu thùa, làm khăn piêu... Có thể nói, qua một câu chuyện tình yêu, người ta nhìn thấy cả một đời sống văn hóa.

Tuy nhiên, chúng tôi không chuyển thể nguyên tác “Xống chụ xon xao”. Tôi muốn kế thừa tinh thần của tác phẩm để sáng tạo một câu chuyện mới, gần với khán giả hôm nay hơn, nhưng vẫn giữ được những giá trị cốt lõi: sự thủy chung, chờ đợi, vượt qua thử thách và niềm tin vào một tình yêu trọn vẹn, một kết cục có hậu.

Từ đó, “Xòe Thái - Trọn một vòng yêu” được xây dựng như một thiên tình ca về đôi trai gái người Thái, lấy cảm hứng từ “Xống chụ xon xao” và hình tượng “xai peng” – sợi dây tình tượng trưng cho sự gắn kết lứa đôi.

Lê Hải Yến đảm nhiệm vai trò Tổng đạo diễn chương trình khai mạc Lễ hội Văn hoá, Du lịch Mường Lò năm 2026

Vì sao chị chọn “vòng yêu” làm hình tượng trung tâm của chương trình?Chương trình được chia thành ba chương “Mầm thương - Sợi nhớ - Vòng yêu”. Chị muốn kể câu chuyện ấy theo nhịp điệu như thế nào?

- Tôi nghĩ “vòng yêu” là một hình tượng có nhiều lớp nghĩa. Trước hết đó là vòng xòe – một biểu tượng rất đẹp của văn hóa Thái. Nhưng với tôi, vòng xòe cũng là vòng đời, là vòng tay yêu thương và sự chở che của cộng đồng.

Một tình yêu không chỉ là câu chuyện của hai người. Khi hai người quyết định gắn bó với nhau, tình yêu ấy được gia đình, họ hàng, bản làng chứng kiến và chúc phúc. Vì vậy, tôi muốn từ vòng tay của hai người yêu nhau, vòng xòe cứ thế mở rộng thành vòng tay của cả cộng đồng.

Đó cũng là tinh thần xuyên suốt chương trình: từ tình yêu của một đôi trai gái mở ra tình yêu với bản Mường, với văn hóa và những giá trị đã được cộng đồng gìn giữ qua bao thế hệ.

Ba chương là ba chặng của một tình yêu. “Mầm thương” là những rung động đầu đời. Không gian Mường Lò hiện lên từ thuở khai hoang, dựng bản, cày bừa, gieo mạ, trồng lúa. Giữa không gian ấy là những cô gái Thái bên dòng Nậm Thia, những chàng trai bên sàn hoa Hạn Khuống với tiếng sáo, tiếng đàn và những làn điệu Khắp. Họ gặp nhau, trao cho nhau tín vật tình yêu là sợi “xai peng”.

“Sợi nhớ” là khi tình yêu bước vào thử thách. Chàng trai mang trầu cau đến dạm ngõ nhưng phải vượt qua thử thách về sính lễ. Anh hẹn một mùa hoa ban sẽ trở về, còn cô gái ở lại bên khung cửi, dệt những tấm khăn thổ cẩm và chờ đợi. Ở đây có thời gian, có khoảng cách, có những mùa hoa đi qua nhưng tình yêu vẫn còn đó.

Và “Vòng yêu” là sự đoàn tụ. Từ đám cưới của đôi trai gái, niềm vui lan tỏa đến họ hàng, bản Mường. Cuối cùng, tất cả cùng hội tụ trong vòng xòe. Vòng xòe mở rộng dần, trở thành biểu tượng của tình yêu, hạnh phúc, sự gắn kết cộng đồng.

Phối cảnh sân khấu chương trình

Có một điểm rất đáng chú ý là Xòe Thái không còn đứng riêng như một tiết mục biểu diễn. Chị đã xử lý điều này ra sao?

- Đây cũng là một trong những điểm mới mà tôi rất tâm đắc. Xòe Thái không còn được tách thành một tiết mục độc lập mà trở thành một phần tự nhiên của câu chuyện, đồng thời là điểm kết rực rỡ nhất.

Tôi muốn khán giả đi vào câu chuyện tình yêu trước, rồi từ câu chuyện ấy tự nhiên nhận ra những giá trị văn hóa Thái. Những phong tục, tập quán, nghi lễ, trang phục, âm nhạc... không xuất hiện như những phần minh họa mà trở thành một phần của đời sống nhân vật.

Vì vậy, khi câu chuyện tình yêu được đẩy đến cao trào, vòng xòe xuất hiện cũng là lúc mọi giá trị được hội tụ. Khi ấy, khán giả không chỉ xem một điệu múa mà hiểu thêm vì sao vòng xòe lại có sức sống lâu bền đến như vậy.

Nếu như những chương trình trước, âm nhạc giữ vai trò chủ đạo thì lần này, chúng tôi kết hợp rõ nét hơn giữa kịch và âm nhạc. Có hệ thống nhân vật xuất hiện xuyên suốt, có câu chuyện được xây dựng mạch lạc.

Đặc biệt, lời thoại được chuyển thành Khắp Thái, có phụ đề tiếng Việt. Tôi muốn ngôn ngữ bản địa không chỉ là một yếu tố trang trí mà thực sự trở thành tiếng nói của nhân vật, của cộng đồng. Khi nhân vật cất tiếng Khắp, câu chuyện tình yêu sẽ có một màu sắc rất khác, chân thực và gần với đời sống văn hóa của người Thái hơn.

Trong chương trình có nhiều phong tục, nghi lễ của người Thái được tái hiện, trong đó có Tằng cẩu. Chị làm thế nào để đưa những chất liệu này lên sân khấu mà không biến thành một bài “trình diễn văn hóa”?

Phối cảnh sân khấu chương trình

- Đó là điều chúng tôi rất quan tâm. Nếu chỉ đưa phong tục lên sân khấu để giới thiệu, khán giả có thể nhìn thấy nhưng chưa chắc đã cảm được.

Tôi muốn những phong tục ấy phải sống trong câu chuyện. Chẳng hạn, nghi thức Tằng cẩu không chỉ là một nghi lễ được tái hiện, mà gắn với khoảnh khắc cô gái bước sang một chặng đời mới, với lời dặn dò của người mẹ trước khi về nhà chồng. Khi đặt nghi lễ vào đúng hoàn cảnh của nhân vật, nó sẽ có cảm xúc và ý nghĩa hơn.

Tôi cũng muốn khán giả nhìn thấy những giá trị văn hóa mà có thể với người trẻ hôm nay đã trở nên xa lạ, thậm chí có những điều gần như bị lãng quên. Sân khấu lúc này giống như một cuộc trở về với cội nguồn, đánh thức những ký ức tưởng như đã ngủ quên để chúng hiện hữu trở lại một cách sống động.

Lần đầu tiên trên sân khấu, chúng tôi kiến tạo một đại cảnh xòe như một “siêu đám cưới” của bản Mường, nơi hàng nghìn con người cùng hội tụ để chúc phúc cho đôi trai gái. Hơn 2.000 bà con dân tộc Thái cùng các nghệ nhân, nghệ sĩ, diễn viên sẽ trực tiếp tham gia.

Điều quan trọng là họ không chỉ biểu diễn. Họ đang kể câu chuyện văn hóa của chính cộng đồng mình bằng tình yêu và niềm tự hào.

Khi hàng nghìn bàn tay cùng nắm lấy nhau, tôi nghĩ lúc ấy vòng xòe không còn là một tiết mục nghệ thuật nữa. Nó trở thành một không gian cộng đồng thực sự.

Không gian sân khấu cũng được đầu tư rất lớn với 3D mapping. Chị cân bằng giữa công nghệ và văn hóa bản địa như thế nào?

- Tôi không muốn công nghệ lấn át văn hóa. Công nghệ phải phục vụ câu chuyện.

Chúng tôi sử dụng hình thức sân khấu thực cảnh dân gian kết hợp 3D mapping tương tác, biến sân vận động thành một bản Mường rộng lớn. Hệ thống 24 máy chiếu 3D mapping bao phủ hơn 3.000m², tạo nên những đại cảnh núi non, bản làng, không gian sinh hoạt của cộng đồng.

Nhưng phía sau công nghệ vẫn là những con người thật, những nghệ nhân, bà con địa phương, những bộ trang phục, điệu hát, nghi lễ và câu chuyện văn hóa. Khán giả ngồi giữa một không gian có sức chứa hơn 10.000 người, nhưng tôi muốn họ có cảm giác mình đang đứng trong một bản Mường, đang cùng sống trong câu chuyện ấy.

Màn "Đại Xoè" trong chương trình Lễ hội Văn hoá, Du lịch Mường Lò năm 2022

Hình ảnh sợi thổ cẩm và cô gái ngồi dệt vải chờ người yêu cũng là một hình ảnh chủ đạo. Chị muốn gửi gắm điều gì qua hình ảnh này?

- Tôi rất thích hình ảnh ấy bởi nó giản dị nhưng có sức gợi rất lớn.

Cô gái ngồi dệt vải trong lúc chờ người mình yêu. Từ những sợi chỉ, tình yêu được dệt thành tấm thổ cẩm. Từ tấm thổ cẩm, những vòng xòe được hình thành. Đó cũng chính là hành trình của chương trình: từ tình yêu của hai người đến vòng tay của cộng đồng, từ một câu chuyện tình đến câu chuyện về văn hóa.

Trong một thế giới ngày càng vội vã, tôi muốn kể về một tình yêu thủy chung, mãnh liệt, kiên định và bền bỉ. Một tình yêu có thể đi qua thử thách và thời gian để đến được sự trọn vẹn.

Nhưng câu chuyện không dừng lại ở tình yêu của hai người.

Tôi muốn từ câu chuyện ấy mở ra một vòng yêu lớn hơn, nơi tình yêu được cộng đồng chứng kiến, chở che và chúc phúc; nơi một đôi trai gái tìm thấy nhau cũng là lúc họ tìm thấy mình trong bản Mường, trong văn hóa và trong những giá trị đã được gìn giữ qua bao thế hệ.

Phối cảnh sân khấu chương trình "Xoè Thái - Trọn một vòng yêu"

“Xòe Thái - Trọn một vòng yêu” là một thiên tình ca được dệt từ sợi dây tình “xai peng”, được sưởi ấm bên bếp lửa Hạn Khuống, đi qua những thử thách của tình yêu và khép lại trong vòng đại xòe với hơn 2.000 bàn tay cùng nắm lấy nhau để chúc phúc cho đôi trai gái.

Nhưng sâu xa hơn, tôi muốn khán giả sau khi xem chương trình sẽ nhận ra vẻ đẹp của người Thái: Biết yêu bằng sự thủy chung, sống bằng tình nghĩa cộng đồng và gìn giữ văn hóa truyền thống như những giá trị cao đẹp của con người.

Bởi vậy, nếu có điều gì tôi mong đợi nhất ở chương trình, thì đó không chỉ là những tràng vỗ tay cho một đêm nghệ thuật. Tôi mong những giá trị văn hóa được kể trên sân khấu sẽ ở lại trong cảm xúc của khán giả. Để Xòe Thái không chỉ được nhìn thấy, mà được hiểu, được yêu và tiếp tục được trao truyền.

Và để từ một vòng tay yêu thương trên sân khấu, chúng ta nhận ra một vòng tròn lớn hơn – vòng tròn của cộng đồng, của văn hóa và của tình yêu dành cho quê hương.