Đạo diễn Lưu Thành Luân và hành trình với phim kinh dị tâm linh dân gian

Đạo diễn Lưu Thành Luân (phải) làm việc cùng diễn viên trong phim "Heo năm móng". Ảnh: ĐPCC

Đà Nẵng cuối tuần có cuộc trò chuyện với anh xoay quanh hành trình sáng tạo và cách tiếp cận chất liệu bản địa trong điện ảnh.

Sau nhiều năm ở vị trí dựng phim, Lưu Thành Luân tạo dấu ấn ở vai trò đạo diễn với “Quỷ cẩu” và “Linh miêu: Quỷ nhập tràng”, đều đạt doanh thu trăm tỷ.

Dù mới chỉ thực hiện hai bộ phim, nhưng nhà làm phim 35 tuổi nhanh chóng trở thành cái tên đáng chú ý của dòng phim kinh dị Việt. Kinh nghiệm tích lũy từ công việc hậu kỳ được xem là nền tảng giúp anh định hình phong cách kể chuyện và tạo dựng không khí đặc trưng trong các tác phẩm.

* Vì sao anh tiếp tục lựa chọn chất liệu linh dị dân gian với “Heo năm móng”?

- Tôi bị cuốn vào cách các truyền thuyết tồn tại trong đời sống. Đó không phải là những câu chuyện xa vời, mà là điều người ta nghe từ nhỏ, lớn lên vẫn mang theo, trong cách nhìn nhận, kiêng kỵ và phản ứng trước những gì không thể lý giải.

Linh dị dân gian cho tôi cơ hội chạm đến những niềm tin rất sâu trong đời sống - những điều ít khi được nói ra nhưng luôn hiện diện. Mỗi vùng đất, mỗi câu chuyện lại mở ra một góc nhìn khác. Vì vậy, tôi tiếp tục đi vào những không gian tập tục để khám phá thêm các giá trị văn hóa Việt.

Với “Heo năm móng”, sức hút không chỉ nằm ở câu chuyện lạ, mà còn ở cảm giác “có thể xảy ra” trong một không gian quen thuộc. Khi cái lạ tồn tại trong cái quen, nó tạo nên nỗi sợ rất âm thầm. Và đó là điều tôi quan tâm.

Múa bóng rỗi trong phim "Heo năm móng". Ảnh: ĐPCC

* Việc đưa các loại hình nghệ thuật như múa Bóng Rỗi, múa Chằn hay Apsara vào phim được anh cân nhắc như thế nào?

- Trong phim, tôi sử dụng các hình ảnh mang dáng dấp những điệu múa Khmer đặc sắc, bên cạnh múa Chằn và múa Bóng Rỗi. Những yếu tố này không chỉ tạo màu sắc mà còn mang theo câu chuyện, niềm tin và bản sắc của một vùng đất. Việc đưa các điệu múa dân gian vào giúp tăng độ nhận diện, tạo bề dày cho từng nhân vật và câu chuyện của phim. Từ đó, khán giả có thể dễ dàng “bước vào” không gian tâm linh và cuốn hút theo mạch phim.

Trong quá trình quay dựng, tôi lựa chọn góc máy và ánh sáng sao cho vừa đẹp, vừa cảm xúc nhằm phục vụ câu chuyện, tránh việc sử dụng hình ảnh như những chi tiết minh họa đơn thuần. Quan trọng hơn, tôi luôn giữ sự tôn trọng với văn hóa bản địa, hạn chế tối đa việc biến tấu.

* Làm thế nào để đảm bảo sự tôn trọng khi khai thác đời sống tín ngưỡng của cộng đồng Khmer?

- Chúng tôi dành 4-6 tháng đi thực tế tại các vùng có đông người Khmer sinh sống để tìm hiểu và chọn lọc kỹ từng chi tiết trước khi đưa vào phim. Ê kíp khảo sát hơn 30 ngôi chùa tại Sóc Trăng và Trà Vinh để lựa chọn bối cảnh phù hợp, đảm bảo đúng kiến trúc và không gian văn hóa.

Các nghi lễ trong phim được thực hiện trực tiếp tại chùa, do các vị sư chủ trì, đầy đủ nghi thức và nhạc cụ ngũ âm, giữ nguyên vẹn như trong đời sống thực. Tôi chủ yếu quan sát, sau đó chuyển tải lại bằng ngôn ngữ điện ảnh theo cách phù hợp với câu chuyện.

Bên cạnh đó, các nghi lễ và điệu múa mang tính tín ngưỡng như múa Bóng Rỗi, múa cúng trăng hay múa Chằn đều được nghiên cứu, tư vấn kỹ lưỡng từ các chuyên gia chuyên thực hiện công việc phụng sự. Các diễn viên học múa trong nhiều tháng, dù thời lượng xuất hiện trên phim chỉ vài giây nhưng vẫn phải bảo đảm độ chuẩn xác. Riêng một số điệu múa do những nghệ nhân thực thụ thể hiện để bảo đảm tính chính xác và giữ trọn tinh thần nguyên bản.

Múa Apsara trong phim "Heo năm móng". Ảnh: ĐPCC

* “Heo năm móng” có gì thay đổi trong cách kể chuyện?

- Tôi luôn kể chuyện từ cốt lõi bên trong, nên mỗi câu chuyện tự thân đã mang nét vừa lạ vừa quen. Ví dụ, câu chuyện về Cô Năm Hợi thì mọi người có thể dễ dàng tìm đọc và các phiên bản hầu như không khác nhau nhiều. Nhưng với “Heo năm móng”, câu chuyện vừa quen lại vừa khác; ẩn sau dáng dấp của Cô Năm Hợi không chỉ là linh hồn đầy oán hận, mà còn là câu chuyện khác.

Với “Heo năm móng”, tôi trao cho khán giả nhiều mảnh ghép để họ lần mò, lắp ghép thành bức tranh tổng thể. Cái mới không nằm ở bề mặt, mà ở sự tiết chế, ít “ra dấu” hơn. Nỗi sợ đến từ những điều không được nói rõ, và nhân vật vẫn là trung tâm. Tôi đi theo nhân vật để kể, để câu chuyện tự mở ra mà không cần dựa vào công thức.

Thách thức lớn nhất là cân bằng giữa đời sống tín ngưỡng vốn rất kín và nhịp kể của phim, làm sao để không giải thích nhiều nhưng khán giả vẫn cảm nhận được.

* Anh tiếp cận xu hướng “bản địa hóa” trong phim kinh dị như thế nào?

- Chất liệu dân gian có lợi thế là rất gần với đời sống, nên khi đưa vào phim, khán giả dễ nhận ra và dễ tin. Tuy nhiên, cũng vì sự quen thuộc, nếu khai thác hời hợt hoặc sai lệch chi tiết, người xem sẽ nhận ra ngay.

Với tôi, cái khó là phải đi đủ sâu, không chỉ để giữ được sự chân thật của chất liệu, mà còn phải kể lại bằng ngôn ngữ điện ảnh một cách hiệu quả, không làm mất đi tinh thần ban đầu của câu chuyện dân gian. Khi tiếp cận một chủ đề hay một giá trị văn hóa, tôi luôn bắt đầu từ việc tìm hiểu bên trong, từ cách nó tồn tại trong đời sống, rồi mới phát triển câu chuyện của mình từ đó.

Tôi không xem văn hóa bản địa như lớp “trang trí” bên ngoài, mà coi đó là một phần của câu chuyện. Tùy vào từng trường hợp, mức độ đậm - nhạt sẽ được điều chỉnh hài hòa để nhân vật và câu chuyện thực sự “sống” trong không gian đó. Khán giả có thể hiểu thêm về văn hóa bản địa, nhưng quan trọng hơn là có thể cảm nhận và thấm được những gì câu chuyện muốn truyền tải.

Múa chằn trong phim "Heo năm móng". Ảnh: ĐPCC

* Anh nhìn nhận như thế nào về xu hướng phim kinh dị dân gian tại Việt Nam hiện nay?

- Tôi là một đạo diễn mới. Nhìn nhận ở góc độ cá nhân, tôi thấy phim kinh dị dân gian Việt Nam đang ngày càng đa dạng và tiếp cận được đông đảo khán giả. Đây là tín hiệu tích cực, nhưng đồng thời cũng tạo ra áp lực cho những người làm phim phía sau.

Việt Nam có nền văn hóa giàu bản sắc, bề dày lịch sử và nhiều màu sắc, là nguồn chất liệu rất phong phú để khai thác. Mỗi vùng miền đều có hệ thống niềm tin, tập tục và câu chuyện truyền miệng riêng; nếu đi đúng hướng và đi đủ sâu, câu chuyện luôn có thể mới.

Tuy nhiên, thách thức cũng nằm ngay ở chính sự phong phú đó. Khi ngày càng nhiều người cùng khai thác, nguy cơ trùng lặp hoặc chỉ dừng ở bề mặt là rất lớn. Nếu không hiểu đủ sâu, rất dễ biến các yếu tố văn hóa thành lớp hình ảnh trang trí, làm mất đi niềm tin vốn có. Khi niềm tin không còn, bộ phim cũng mất đi sức nặng, và khán giả khó có thể tin vào câu chuyện. Đó sẽ là điều thiệt thòi cho dòng phim này.

* Cảm ơn chia sẻ của anh!

Trong kho tàng truyền thuyết dân gian miền Tây, heo 5 móng là một trong những truyền thuyết gây tò mò nhất. Những con heo mang dị tật với bàn chân năm móng giống người từng được dân gian xem là điềm lạ, gắn với những lời đồn về linh hồn chưa siêu thoát hay sự hiện diện của thế lực vô hình. Người xưa truyền tai nhau rằng, ai nuôi loại heo này tiền bạc đổ về không ngớt, nhưng cái giá phải trả rất thảm khốc.

Theo quan niệm xưa, khi trong nhà xuất hiện heo 5 móng, người ta sẽ gửi vào nơi thờ phượng để chúng tu hành và gọi với tên là cô Năm Hợi. Ngày nay, cô Năm Hợi vẫn xuất hiện tại một số khu vực ở miền Tây.

Dù chưa có ghi chép chính thức nào về những tai ương gắn với loài vật này, câu chuyện vẫn được lưu truyền rộng rãi, đặc biệt trong cộng đồng Khmer, như một lớp ký ức văn hóa nhuốm màu linh dị.

Lấy cảm hứng từ truyền thuyết đó, “Heo năm móng” theo chân Khải (Võ Tấn Phát) - nhà sáng tạo nội dung tâm linh trên mạng - trong hành trình tìm kiếm câu chuyện gây chú ý. Khi đặt chân đến một ngôi miếu vùng Tây Nam Bộ và vô tình chạm vào câu chuyện “Cô Năm Hợi”, anh cùng cộng sự bị cuốn vào chuỗi biến cố khó lý giải, kéo theo những hệ quả ngày càng nghiêm trọng, buộc phải đối diện với quá khứ và những bí mật chưa được hé lộ.
Không dừng lại ở yếu tố kinh dị, tác phẩm còn cài cắm lớp nghĩa về lòng tham, sự mê muội và những lựa chọn sai lầm của con người. Khi niềm tin bị đẩy đến cực đoan, điều đáng sợ nhất không còn nằm ở thế lực vô hình, mà ẩn trong góc tối của mỗi con người.

Phim dự kiến khởi chiếu từ ngày 24/4/2026.