Đào tạo 1.000 nghiên cứu sinh gắn với 'bài toán lớn' của Thủ đô

Tham dự Hội nghị có Phó Giám đốc Sở Y tế Nguyễn Đình Hưng; Phó Giám đốc Sở Tư pháp Phạm Thị Thu Hương; đại diện Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam cùng lãnh đạo một số trường đại học, học viện, viện nghiên cứu trên địa bàn thành phố như: Đại học Quốc gia Hà Nội, Đại học Bách khoa Hà Nội, Trường Đại học Khoa học và Công nghệ Hà Nội, Học viện Công nghệ Bưu chính Viễn thông, Trường Đại học Thủ đô Hà Nội...

Cụ thể hóa mục tiêu đào tạo 1.000 nghiên cứu sinh

Phó Giám đốc Sở Khoa học và Công nghệ Hà Nội Nguyễn Tố Quyên phát biểu khai mạc hội thảo. Ảnh: Thu Hằng

Theo Phó Giám đốc Sở Khoa học và Công nghệ Hà Nội Nguyễn Tố Quyên, Thủ đô hiện là nơi tập trung khoảng 70% tổ chức khoa học và công nghệ, trường đại học và viện nghiên cứu lớn của cả nước, với hơn 60% nhà khoa học sinh sống và làm việc. Tuy nhiên, số lượng chuyên gia đầu ngành đạt trình độ quốc tế ở một số lĩnh vực công nghệ chiến lược vẫn còn hạn chế; đội ngũ kế cận trong một số ngành còn thiếu hụt.

Đặc biệt, tỷ lệ các chuyên gia có khả năng đảm nhiệm vai trò tổng công trình sư, kiến trúc sư trưởng - những người vừa có năng lực chuyên môn sâu, vừa có tầm nhìn và khả năng hoạch định chiến lược để giải quyết các vấn đề phức tạp của Thủ đô - vẫn còn khiêm tốn so với nhu cầu phát triển.

Xuất phát từ yêu cầu thực tiễn đó, Ban Chỉ đạo 57 Thành ủy Hà Nội đã ban hành Kế hoạch hành động số 20-KH/BCĐ57 ngày 19-1-2026 thực hiện Nghị quyết số 57-NQ/TW của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số trên địa bàn thành phố Hà Nội. Một trong những mục tiêu quan trọng của kế hoạch là đào tạo 1.000 nghiên cứu sinh trong giai đoạn 2026-2030 gắn với các “bài toán lớn”, các điểm nghẽn trong phát triển của Thủ đô.

Để triển khai mục tiêu này, Thành ủy Hà Nội đã chỉ đạo xây dựng Chương trình học bổng đào tạo 1.000 nghiên cứu sinh của thành phố trong quý I-2026, trong đó Sở Khoa học và Công nghệ là cơ quan chủ trì tham mưu. Việc ban hành Nghị quyết của HĐND thành phố về chính sách hỗ trợ đào tạo nghiên cứu sinh được coi là bước đi quan trọng để hiện thực hóa chủ trương này.

Theo các đại biểu, khi được ban hành, Nghị quyết sẽ tạo cơ chế hỗ trợ thiết thực cho hoạt động đào tạo tiến sĩ, đồng thời định hướng nghiên cứu vào các vấn đề lớn của Thủ đô, góp phần chuyển dịch mô hình phát triển từ chiều rộng sang chiều sâu, nâng cao chất lượng nguồn nhân lực khoa học và công nghệ.

Tại hội thảo, các chuyên gia đã tập trung góp ý vào nhiều nội dung quan trọng của dự thảo nghị quyết như: Sự cần thiết và tính hợp pháp của chính sách; phạm vi điều chỉnh và đối tượng áp dụng; mức hỗ trợ đào tạo; điều kiện đầu vào; yêu cầu đầu ra đối với nghiên cứu sinh; quy trình cấp kinh phí; trách nhiệm và nghĩa vụ của người được hỗ trợ; cũng như cơ chế bồi hoàn kinh phí trong một số trường hợp...

Cần cơ chế linh hoạt, gắn nghiên cứu với thực tiễn

Bên cạnh góp ý đối với chính sách hỗ trợ đào tạo nghiên cứu sinh, nhiều đại biểu cũng nhấn mạnh sự cần thiết phải làm rõ khái niệm và nội dung của “bài toán lớn” của thành phố Hà Nội- yếu tố then chốt để định hướng hoạt động nghiên cứu.

TS Nguyễn Thanh Hùng, Ban Đào tạo Trường Đại học Bách khoa Hà Nội cho rằng, Hà Nội cần sớm ban hành danh mục “bài toán lớn” để các cơ sở đào tạo chủ động xây dựng đề tài nghiên cứu phù hợp. Đồng thời, cần có cơ chế phối hợp giữa thành phố và các cơ sở đào tạo trong việc chia sẻ dữ liệu, thông tin và hạ tầng nghiên cứu.

Theo TS Nguyễn Thanh Hùng, mức hỗ trợ đào tạo nghiên cứu sinh trong dự thảo hiện đã khá tốt, tuy nhiên với các ngành kỹ thuật - công nghệ vốn đòi hỏi chi phí cao cho thiết bị, hóa chất và thí nghiệm, cần tính đến cơ chế sử dụng chung hạ tầng nghiên cứu để giảm chi phí và nâng cao hiệu quả.

Ông cũng cho rằng một số quy định trong dự thảo cần được xem xét lại để tránh gây khó khăn trong quá trình thực hiện. Chẳng hạn, quy định về tỷ lệ nghiên cứu sinh bị dừng đào tạo có thể ảnh hưởng đến toàn bộ chương trình hỗ trợ của một cơ sở đào tạo. “Nếu tuyển 10 nghiên cứu sinh mà chỉ cần 1 người bị dừng thì các trường hợp khác cũng không được hưởng chính sách nữa sẽ rất khó khăn cho đơn vị triển khai”, TS Nguyễn Thanh Hùng nêu ý kiến.

PGS.TS Trần Đình Phong, Phó Hiệu trưởng Trường Đại học Khoa học và Công nghệ Hà Nội (USTH) phát biểu. Ảnh: Thu Hằng

PGS.TS Trần Đình Phong, Phó Hiệu trưởng Trường Đại học Khoa học và Công nghệ Hà Nội (USTH) cho rằng, chương trình đào tạo nghiên cứu sinh của Hà Nội nên được thiết kế với tầm nhìn rộng hơn. Theo ông, Hà Nội có thể trở thành trung tâm đào tạo tiến sĩ cho cả nước, đặc biệt trong các lĩnh vực khoa học và công nghệ trọng điểm.

Ông cũng đề xuất nên coi học bổng nghiên cứu sinh như một dạng “lương” do thành phố chi trả trực tiếp cho người thụ hưởng, trong khi các trường đại học đóng vai trò là đối tác đào tạo. “Mức kinh phí đề xuất khoảng 720 triệu đồng cho mỗi nghiên cứu sinh, tương đương khoảng 27.000 USD, thực tế vẫn chưa thực sự hấp dẫn nếu so với học bổng của nhiều nước”, PGS.TS Trần Đình Phong nhận định. Ngoài ra, việc yêu cầu đơn vị ứng dụng cam kết trước về kết quả nghiên cứu có thể khó thực hiện, bởi nghiên cứu khoa học luôn tiềm ẩn nhiều yếu tố chưa thể dự đoán. Do đó, cơ chế chính sách cần đủ linh hoạt để khuyến khích sáng tạo.

PGS.TS Trần Quang Anh, Phó Giám đốc Học viện Công nghệ Bưu chính Viễn thông cho rằng, chương trình hỗ trợ đào tạo nghiên cứu sinh của Hà Nội là cơ hội lớn đối với các cơ sở giáo dục đại học. Tuy nhiên, ông đề nghị thành phố không nên đặt ra yêu cầu đầu vào cao hơn quy định chung của Bộ Giáo dục và Đào tạo đối với cả người học và cơ sở đào tạo.

Theo PGS.TS Trần Quang Anh, một thách thức hiện nay là việc mời các chuyên gia quốc tế tham gia đào tạo tiến sĩ còn gặp nhiều khó khăn. Vì vậy, cần có cơ chế đặc thù để tạo điều kiện cho các trường tăng cường hợp tác quốc tế và nâng cao chất lượng đào tạo.

Trong khi đó, PGS.TS Nguyễn Văn Tuân, Phó Hiệu trưởng Trường Đại học Thủ đô Hà Nội đề nghị bổ sung quy định về trách nhiệm của cơ quan chủ quản trong việc tạo điều kiện cho cán bộ được cử đi học nghiên cứu sinh, đặc biệt là về thời gian và bố trí công việc. Ông cũng cho rằng cần có cơ chế theo dõi, đánh giá trong quá trình đào tạo và sau khi nghiên cứu sinh tốt nghiệp để bảo đảm hiệu quả đầu tư của thành phố.

Quang cảnh hội nghị. Ảnh: Thu Hằng

Ở góc độ liên kết giữa nhà trường và doanh nghiệp, GS.TS Chử Đức Trình, Hiệu trưởng Trường Đại học Công nghệ (Đại học Quốc gia Hà Nội) nhấn mạnh rằng, để làm chủ công nghệ, hoạt động nghiên cứu cần gắn với doanh nghiệp và thị trường.

Theo GS.TS Chử Đức Trình, nhiều “bài toán lớn” của Hà Nội không thể giải quyết chỉ bằng một luận án tiến sĩ hoặc bởi một trường đại học riêng lẻ, mà cần có sự hợp tác giữa các cơ sở nghiên cứu, doanh nghiệp và các cơ quan quản lý. Ông cũng chia sẻ kinh nghiệm của Trường Đại học Công nghệ trong việc miễn học phí và cấp học bổng cho nghiên cứu sinh thông qua các hợp đồng nghiên cứu với doanh nghiệp.

“Thành pphốHaf Nội có thể hỗ trợ kinh phí đào tạo nhưng nên trao quyền tự chủ cho các trường trong việc lựa chọn nghiên cứu sinh và tổ chức đào tạo”, GS Chử Đức Trình đề xuất.

Hoàn thiện chính sách trước khi trình Hội đồng nhân dân thành phố

Kết luận hội thảo, Phó Giám đốc Sở Khoa học và Công nghệ Hà Nội Nguyễn Tố Quyên ghi nhận và đánh giá cao các ý kiến tâm huyết, trách nhiệm của các nhà khoa học và đại diện các cơ sở đào tạo.

Bà Nguyễn Tố Quyên cho biết các ý kiến góp ý sẽ được bộ phận chuyên môn của Sở Khoa học và Công nghệ tổng hợp, nghiên cứu và tiếp thu để tiếp tục hoàn thiện dự thảo Nghị quyết cũng như danh mục “bài toán lớn” của thành phố trước khi trình cấp có thẩm quyền xem xét. Việc xây dựng chính sách hỗ trợ đào tạo nghiên cứu sinh gắn với các bài toán phát triển của Thủ đô không chỉ nhằm nâng cao chất lượng nguồn nhân lực khoa học và công nghệ mà còn góp phần tạo nền tảng để Hà Nội giải quyết những thách thức lớn trong quá trình phát triển nhanh và bền vững trong thời gian tới.

Thu Hằng