Đào tạo nhân lực bán dẫn để làm chủ công nghệ

Từng bước hiện thực hóa mục tiêu 50.000 kỹ sư

Trong bối cảnh công nghiệp bán dẫn trở thành một trong những lĩnh vực công nghệ chiến lược, Việt Nam đang đẩy mạnh phát triển nguồn nhân lực nhằm nắm bắt cơ hội tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu. Mục tiêu đào tạo ít nhất 50.000 nhân lực có trình độ đại học trở lên đến năm 2030 không chỉ thể hiện quyết tâm phát triển ngành công nghiệp mới mà còn đặt ra yêu cầu xây dựng đội ngũ kỹ sư đáp ứng tiêu chuẩn quốc tế.

Những năm gần đây, mạng lưới đào tạo bán dẫn trong nước từng bước được mở rộng, với sự tham gia của nhiều trường đại học, cơ sở nghiên cứu và doanh nghiệp. Bên cạnh đào tạo chính quy, các chương trình đào tạo chuyển đổi, đào tạo nâng cao và hợp tác quốc tế cũng được triển khai, góp phần hình thành nguồn cung nhân lực cho các công đoạn thiết kế, sản xuất, đóng gói và kiểm thử chip.

Ông Võ Xuân Hoài, Phó Giám đốc Trung tâm Đổi mới sáng tạo Quốc gia

Trao đổi với phóng viên Báo Công Thương, ông Võ Xuân Hoài, Phó Giám đốc Trung tâm Đổi mới sáng tạo Quốc gia (NIC) cho biết, theo mục tiêu phát triển nguồn nhân lực bán dẫn đến năm 2030, Việt Nam phấn đấu đào tạo 50.000 kỹ sư, trong đó có 15.000 kỹ sư thiết kế và 35.000 kỹ sư phục vụ các công đoạn đóng gói, kiểm thử, sản xuất, thiết bị cùng những lĩnh vực liên quan.

Theo ông Võ Xuân Hoài, kết quả triển khai bước đầu đang cho thấy những tín hiệu khả quan. Việt Nam hiện có khoảng 7.000 kỹ sư thiết kế vi mạch đang làm việc tại các doanh nghiệp. Cùng với lực lượng này, gần 30 cơ sở giáo dục đại học công lập và tư thục đã tham gia đào tạo nhân lực bán dẫn, trong đó có Đại học Quốc gia TP. Hồ Chí Minh, Đại học Quốc gia Hà Nội và Đại học Bách khoa Hà Nội. Hoạt động đào tạo được thực hiện theo nhiều hình thức, từ chương trình chính quy kéo dài 4-5 năm đến đào tạo chuyển đổi, nâng cao trình độ và sau đại học.

Đáng chú ý, Việt Nam đang mở rộng hợp tác với các đối tác tại Hoa Kỳ, Nhật Bản, Hàn Quốc, Đài Loan (Trung Quốc) và châu Âu để đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao. Các chương trình học bổng, trao đổi và đào tạo quốc tế giúp sinh viên, kỹ sư tiếp cận môi trường công nghệ tiên tiến, đồng thời tạo điều kiện hình thành đội ngũ chuyên gia có khả năng tham gia những công đoạn chuyên sâu của ngành bán dẫn. Từ những kết quả này, Phó Giám đốc Trung tâm Đổi mới sáng tạo Quốc gia nhận định Việt Nam có khả năng đạt mục tiêu về số lượng nhân lực, song thách thức quan trọng hơn là nâng cao chất lượng và giá trị đóng góp của đội ngũ kỹ sư.

Ở góc độ cơ quan quản lý chuyên ngành, trao đổi với phóng viên Báo Công Thương, ông Nguyễn Anh Tuấn, Giám đốc Trung tâm Quốc gia hỗ trợ sản xuất thử Chip bán dẫn thuộc Cục Công nghệ số và Trí tuệ nhân tạo, Bộ Khoa học và Công nghệ cho biết, từ năm 2024, các trường đại học trọng điểm đã bắt đầu triển khai những chuyên ngành đào tạo chuyên sâu về thiết kế vi mạch và công nghệ bán dẫn. Quy mô đào tạo tại mỗi trường trung bình khoảng 100-200 sinh viên, tạo nền tảng hình thành lực lượng nhân sự mới trong những năm tới.

Theo ông Nguyễn Anh Tuấn, với thời gian đào tạo chính quy kéo dài 4-5 năm, dự kiến từ năm 2028-2029, những khóa sinh viên đầu tiên sẽ tốt nghiệp, bổ sung khoảng 2.000-3.000 kỹ sư mỗi năm cho ngành công nghiệp bán dẫn. Song song với đó, các chương trình đào tạo lại, đào tạo chuyển tiếp từ những ngành gần tiếp tục được thúc đẩy nhằm tận dụng nguồn nhân lực có nền tảng kỹ thuật sẵn có.

Ông Nguyễn Anh Tuấn, Giám đốc Trung tâm Quốc gia hỗ trợ sản xuất thử chip bán dẫn thuộc Cục Công nghệ số và Trí tuệ nhân tạo, Bộ Khoa học và Công nghệ

Nhiều địa phương như TP. Hồ Chí Minh, Đồng Nai và Đà Nẵng đã triển khai chính sách hỗ trợ trường đại học, doanh nghiệp tham gia đào tạo nhân lực bán dẫn. Sự kết hợp giữa chương trình quốc gia và chính sách địa phương được kỳ vọng tạo thêm nguồn lực cho hoạt động đào tạo, đồng thời mở rộng cơ hội tiếp cận ngành công nghiệp công nghệ cao.

Những chuyển động trên cho thấy, Việt Nam đang từng bước hình thành nền tảng nhân lực cho công nghiệp bán dẫn. Tuy nhiên, khi số lượng cơ sở đào tạo và quy mô tuyển sinh gia tăng, yêu cầu bảo đảm chất lượng đầu ra, khả năng thực hành và mức độ đáp ứng nhu cầu doanh nghiệp trở thành vấn đề cần được chú trọng.

Nâng chất lượng đào tạo để làm chủ công nghệ

Phát triển nguồn nhân lực bán dẫn không đơn thuần là gia tăng số lượng kỹ sư tốt nghiệp mỗi năm. Trong một ngành công nghiệp đòi hỏi trình độ công nghệ cao, khả năng nghiên cứu, thiết kế và giải quyết những vấn đề kỹ thuật phức tạp mới là yếu tố tạo nên giá trị của nguồn nhân lực, đồng thời quyết định vị trí của mỗi quốc gia trong chuỗi cung ứng toàn cầu.

Thực tế, các công đoạn của ngành bán dẫn có yêu cầu rất khác nhau về kiến thức, kỹ năng và kinh nghiệm. Nếu một số vị trí có thể sử dụng nhân lực được đào tạo ở trình độ đại học, những lĩnh vực nghiên cứu chuyên sâu, phát triển công nghệ và thiết kế sản phẩm phức tạp lại đòi hỏi đội ngũ có trình độ cao hơn, được tích lũy kinh nghiệm qua các dự án thực tế.

Trao đổi với phóng viên Báo Công Thương, Tiến sĩ Huỳnh Phú Minh Cường, Phó Giám đốc Trung tâm đổi mới sáng tạo Đại học Quốc gia TP. Hồ Chí Minh cho biết, khái niệm nhân lực trình độ cao trong ngành bán dẫn cần được nhìn nhận một cách toàn diện. Có những công việc sinh viên tốt nghiệp đại học sau bốn năm đào tạo có thể đảm nhiệm, nhưng cũng có những vị trí đòi hỏi kiến thức chuyên sâu và kinh nghiệm thực tế mà chương trình đại học chưa thể đáp ứng đầy đủ.

Theo Tiến sĩ Huỳnh Phú Minh Cường, để thực sự làm được việc, kỹ sư bán dẫn cần có hai yếu tố quan trọng là nền tảng kiến thức đủ rộng và kinh nghiệm thực tiễn. Tại những quốc gia, vùng lãnh thổ có ngành bán dẫn phát triển như Hoa Kỳ, Hàn Quốc hay Đài Loan (Trung Quốc), sinh viên sau khi tốt nghiệp thường được các doanh nghiệp lớn tiếp tục đào tạo trong môi trường công nghiệp. Trong khi đó, ngành bán dẫn Việt Nam còn tương đối non trẻ, số lượng doanh nghiệp chưa nhiều nên điều kiện để sinh viên tích lũy kinh nghiệm thực tế vẫn còn hạn chế.

Tiến sĩ Huỳnh Phú Minh Cường, Phó Giám đốc Trung tâm đổi mới sáng tạo Đại học Quốc gia TP. Hồ Chí Minh

Từ thực tế này, Đại học Quốc gia TP. Hồ Chí Minh đang chú trọng những phương thức đào tạo gắn với nghiên cứu và thực hành, đồng thời đẩy mạnh đào tạo ở trình độ thạc sĩ, tiến sĩ. Mục tiêu của Việt Nam không nên chỉ dừng ở việc cung cấp nhân lực cho doanh nghiệp, mà cần hình thành đội ngũ có đủ năng lực nghiên cứu, sáng tạo và từng bước làm chủ công nghệ quốc gia. Đây cũng là cơ sở để nâng cao giá trị đóng góp của kỹ sư Việt Nam trong chuỗi công nghiệp bán dẫn.

Bên cạnh yêu cầu đổi mới đào tạo, việc phát triển lực lượng chuyên gia có kinh nghiệm quốc tế cũng được xem là một hướng đi quan trọng. Trong bối cảnh công nghệ bán dẫn liên tục thay đổi, đội ngũ nhân sự có khả năng kết nối tri thức, nghiên cứu và ứng dụng công nghiệp sẽ góp phần thu hẹp khoảng cách giữa Việt Nam với các quốc gia phát triển trong lĩnh vực này.

Nhân lực bán dẫn cần kiến thức chuyên sâu và kinh nghiệm thực hành để đáp ứng yêu cầu công việc. Các trường đại học cần tăng cơ hội cho người học tham gia dự án thực tế, đồng thời phát triển đào tạo sau đại học để chuẩn bị đội ngũ nghiên cứu, từng bước làm chủ công nghệ.

Theo ông Võ Xuân Hoài, Phó Giám đốc Trung tâm Đổi mới sáng tạo Quốc gia, để Việt Nam tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị bán dẫn toàn cầu, vấn đề cốt lõi là phải từng bước làm chủ công nghệ. Muốn thực hiện được mục tiêu này, yếu tố con người luôn giữ vai trò quyết định, bởi ngành bán dẫn đòi hỏi quá trình tích lũy kiến thức và kinh nghiệm lâu dài, không thể đào tạo trong thời gian ngắn mà có ngay lực lượng nhân sự đáp ứng mọi yêu cầu.

Bên cạnh đào tạo nguồn nhân lực mới, Việt Nam đang tích cực thu hút đội ngũ chuyên gia, kỹ sư người Việt Nam đã có kinh nghiệm và thành tựu trong ngành bán dẫn ở nước ngoài trở về đóng góp cho hoạt động nghiên cứu, đào tạo và phát triển công nghiệp trong nước. Sự tham gia của lực lượng này không chỉ bổ sung nguồn nhân lực chất lượng cao mà còn thúc đẩy chuyển giao tri thức, nâng cao năng lực nghiên cứu và tạo thêm giá trị cho Việt Nam trong chuỗi cung ứng.

Có thể thấy, mục tiêu 50.000 kỹ sư bán dẫn đến năm 2030 là bước đi quan trọng nhưng không phải đích đến cuối cùng. Điều quyết định hiệu quả của chiến lược phát triển nhân lực là khả năng chuyển hóa quy mô đào tạo thành năng lực công nghệ, hình thành đội ngũ kỹ sư có thể tham gia những công đoạn chuyên sâu và tạo ra sản phẩm có giá trị gia tăng cao.

Khi chất lượng đào tạo được đặt song hành với yêu cầu thực tiễn, nguồn nhân lực bán dẫn sẽ không chỉ đáp ứng nhu cầu tuyển dụng trước mắt mà còn trở thành nền tảng để Việt Nam nâng cao năng lực tự chủ công nghệ và từng bước khẳng định vị thế trong chuỗi giá trị bán dẫn toàn cầu.