Đặt giáo dục, công nghệ và văn hóa vào trục phát triển đất nước

Cô và trò Trường THCS Chương Dương trong giờ học trên lớp. Ảnh: Đình Tuệ.

Nhận diện những thời cơ mới

Phát biểu tại Lễ kỷ niệm 120 năm truyền thống ĐHQG Hà Nội, Tổng Bí thư - Chủ tịch nước Tô Lâm nhấn mạnh: Đảng ta đã ban hành những quyết sách chiến lược rất quan trọng như Nghị quyết 57 của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia; Nghị quyết 71 về đột phá phát triển giáo dục và đào tạo; Nghị quyết 80 về phát triển văn hóa Việt Nam...

Đường lối đã rõ, thể chế đang mở, nguồn lực đã và đang được chuẩn bị. Vấn đề quyết định hiện nay là ngành Giáo dục nói chung cần hành động, hành động quyết liệt, hiệu quả, đến nơi đến chốn, để hiện thực hóa khát vọng phát triển cao trong nhiều thập kỷ tới nhằm đưa đất nước thoát khỏi tình trạng tụt hậu và vươn lên nhóm quốc gia phát triển tiên tiến vào năm 2045.

Dưới góc nhìn cơ sở, bà Nguyễn Thị Vân Hồng - Hiệu trưởng Trường THCS Chương Dương (Hồng Hà, Hà Nội) đánh giá, đây là một chỉ đạo rất trúng và kịp thời, đặc biệt vì ba lý do:

Thứ nhất, Tổng Bí thư - Chủ tịch nước đặt giáo dục vào trục động lực xuyên suốt với khoa học công nghệ và văn hóa (qua các Nghị quyết 57, 71, 80). Trong thực tế quản lý trường phổ thông, nhiều khi giáo viên dạy chạy theo chương trình mà thiếu kết nối với yêu cầu sáng tạo và chuyển đổi số của đất nước. Tức là, phổ thông không chỉ dạy kiến thức mà phải dạy tư duy giải quyết vấn đề, làm quen công nghệ từ sớm.

Bà Nguyễn Thị Vân Hồng có gần 30 năm gắn bó với ngành Giáo dục Thủ đô.

Thứ hai, điểm nhấn “hành động quyết liệt, đến nơi đến chốn” là lời cảnh tỉnh với căn bệnh “nghị quyết hay nhưng xuống cơ sở thì thực hiện chưa tốt”. Ở góc quản lý, bà Hồng thấy khâu tổ chức thực hiện, giám sát và quy trách nhiệm mới là yếu nhất. Nay yêu cầu phải hiện thực hóa khát vọng, nghĩa là không thể chỉ làm hình thức, phải có lộ trình, chỉ số đo đếm được.

"Thứ ba, mốc 2045 tạo áp lực thời gian rõ ràng. Với một hiệu trưởng, điều đó có nghĩa là ngay từ bây giờ phải thay đổi cách dạy, cách đánh giá, cách hợp tác với doanh nghiệp công nghệ, nếu không học sinh hôm nay - học sinh tiểu học, THCS khi ra trường năm 2045 sẽ không đủ năng lực để đưa đất nước thành nước phát triển tiên tiến", bà Vân Hồng nhấn mạnh.

Các giải pháp cụ thể

Một giờ học Ngữ văn trên lớp của học sinh Trường THCS Chương Dương.

Từ thực tế đó, bà Vân Hồng đề xuất ba nhóm giải pháp dưới góc quản lý cơ sở:

Về thể chế quản lý, cho phép cơ chế thí điểm có trách nhiệm đối với các trường phổ thông dám đổi mới. Hiện nay, hiệu trưởng rất sợ sai vì thanh tra, kiểm tra dễ bắt lỗi khi thử mô hình mới (ví dụ dạy học qua dự án thực tế, cho học sinh dùng AI trong lớp).

Kiến nghị Bộ GD&ĐT và địa phương xây dựng “khung an toàn thử nghiệm” – nếu trường đăng ký thí điểm và công khai kế hoạch, thì được miễn trách nhiệm từ những sai sót nhỏ, chỉ chịu trách nhiệm về mục tiêu đào tạo và đạo đức nghề nghiệp.

Đặc biệt, không thể bứt phá nếu đội ngũ giáo viên hiện tại vẫn đào tạo theo lối cũ. Thực tế nhiều giáo viên lớn tuổi còn lúng túng với bảng tương tác, chưa nói đến tích hợp tư duy số.

Theo kiến nghị của bà Vân Hồng, cơ quan quản lý nên nghiên cứu để mở nguồn tuyển dụng giáo viên là kỹ sư, chuyên gia CNTT (có bồi dưỡng nghiệp vụ sư phạm ngắn hạn) để dạy các môn Công nghệ, Tin học, STEM.

Với giáo viên hiện hữu, cần có chính sách đãi ngộ theo năng lực chuyển đổi số thực tế (không qua thi lý thuyết suông) và cho phép họ được giảm giờ dạy để tham gia các nhóm thiết kế bài giảng số.

Chỉ đạo của Tổng Bí thư - Chủ tịch nước sẽ khó đi vào đời sống nếu chỉ giao cho ngành giáo dục tự xoay sở. Bà Hồng kiến nghị, đưa các chỉ số phát triển giáo dục phổ thông (ví dụ: tỷ lệ trường đạt mức độ chuyển đổi số cấp 3 trở lên, tỷ lệ học sinh đạt năng lực giải quyết vấn đề thực tiễn qua đánh giá độc lập) vào bộ tiêu chí đánh giá cán bộ chủ chốt cấp tỉnh, xã.

Có như vậy, địa phương mới thực sự đầu tư hạ tầng mạng, thiết bị và tạo điều kiện cho các trường liên kết với doanh nghiệp công nghệ.

"Tóm lại, đường lối đã rất đúng, vấn đề nằm ở cơ chế thực hiện dám chấp nhận thay đổi và trách nhiệm giải trình gắn với nguồn lực ở từng cấp quản lý. Chúng tôi kỳ vọng nhất là sự mạnh dạn từ cấp vĩ mô rằng, hãy để các trường được làm khác, được thí điểm và đừng lấy thành tích thi cử làm thước đo duy nhất" - bà Nguyễn Thị Vân Hồng mong muốn.