Dấu ấn Việt Nam trên bản đồ thương mại toàn cầu

Kim ngạch xuất nhập khẩu tăng thêm gần 106 tỷ USD so với cùng kỳ

Xuất nhập khẩu trong gần nửa đầu năm nay tiếp tục duy trì mức tăng trưởng tích cực trong bối cảnh kinh tế toàn cầu có nhiều rủi ro, bất ổn. Theo số liệu của Cục Hải quan, từ đầu năm đến ngày 15/6, tổng kim ngạch xuất nhập khẩu cả nước đạt gần 496,7 tỷ USD, trong đó xuất khẩu đạt gần 240 tỷ USD, nhập khẩu đạt 256,7 tỷ USD.

So với kết quả 391 tỷ USD của cùng kỳ năm trước, kim ngạch xuất nhập khẩu đã tăng thêm gần 106 tỷ USD, mức tăng ấn tượng nhất từ trước tới nay. Trong đó, xuất khẩu tăng 42,1 tỷ USD, còn nhập khẩu tăng 63,7 tỷ USD về giá trị tuyệt đối so với cùng kỳ.

Chỉ tính riêng nửa đầu tháng 6/2026, xuất nhập khẩu đã tăng 16 tỷ USD so với cùng kỳ. Kết quả này được đánh giá rất tích cực khi thương mại hàng hóa quốc tế vẫn bị bủa vây bởi hàng loạt thế khó như xung đột địa chính trị trên thế giới, cước vận tải biển leo thang, các thị trường lớn dựng thêm nhiều rào cản kỹ thuật…

Nguồn: Cục Hải quan. Đồ họa: Phương Anh

Từ đầu năm tới nay, xuất khẩu hàng hóa tiếp tục được dẫn dắt bởi nhóm công nghiệp chế biến, chế tạo. Máy vi tính, sản phẩm điện tử và linh kiện đạt 63,5 tỷ USD, dẫn đầu các mặt hàng xuất khẩu; tiếp theo là máy móc, thiết bị với gần 29,9 tỷ USD và điện thoại, linh kiện đạt 29 tỷ USD. Tính chung 3 nhóm hàng này đã mang về hơn 122 tỷ USD, chiếm trên một nửa tổng kim ngạch xuất khẩu của cả nước.

Bên cạnh đó, nhiều ngành hàng truyền thống tiếp tục duy trì quy mô xuất khẩu lớn, dù tốc độ tăng có phần chậm lại như dệt may, giày dép, gỗ và sản phẩm gỗ.

Riêng 4 nhóm hàng của ngành nông nghiệp đã tạo nên doanh thu xuất khẩu trên 15 tỷ USD (rau quả mang về gần 3,2 tỷ USD; cà phê đạt gần 4,5 tỷ USD; thủy sản đạt gần 5,2 tỷ USD; gạo đạt 2,2 tỷ USD).

Điểm khác biệt dễ nhận thấy trong hoạt động xuất nhập khẩu gần nửa đầu năm 2026 so với cùng kỳ năm trước là nhập khẩu tăng mạnh hơn xuất khẩu, phản ánh nhu cầu lớn của các doanh nghiệp sản xuất chuẩn bị nguyên liệu đầu vào phục vụ đơn hàng xuất khẩu đã ký, đặc biệt tập trung vào nhóm hàng điện tử và máy móc thiết bị. Kim ngạch nhập khẩu 2 nhóm hàng này lên tới 130 tỷ USD.

Cụ thể, chi nhập khẩu máy vi tính, sản phẩm điện tử và linh kiện tính đến ngày 15/6 đạt hơn 99,2 tỷ USD, tiếp đến là máy móc, thiết bị và phụ tùng đạt hơn 31,1 tỷ USD.

Cùng với đó, các doanh nghiệp cũng tăng nhập khẩu nhiều nguyên liệu đầu vào như vải các loại, kim loại thường, chất dẻo nguyên liệu, xăng dầu và sắt thép phục vụ hoạt động chế biến, chế tạo.

Do xung đột tại Trung Đông đẩy giá năng lượng biến động mạnh, chưa đầy 6 tháng, nhập khẩu xăng dầu, dầu thô, khí hóa lỏng và sản phẩm từ dầu mỏ đã vượt 12 tỷ USD, so với cùng kỳ tăng gần 4 tỷ USD.

Chính những diễn biến về nhập khẩu máy móc thiết bị, nguyên liệu vật tư sản xuất và nhóm nhiên liệu (xăng dầu, dầu thô, khí hóa lỏng) đã khiến cán cân thương mại nghiêng về nhập siêu xấp xỉ 17 tỷ USD.

Nền kinh tế hội nhập sâu rộng

Tổng kim ngạch xuất nhập khẩu tiếp tục tăng cao cho thấy mức độ hội nhập của nền kinh tế Việt Nam với thế giới ngày càng sâu rộng. Nhưng, không khó để nhận thấy, trụ cột thương mại ngày càng được củng cố bởi khu vực doanh nghiệp có vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI).

Xuất nhập khẩu gần 6 tháng đầu năm đạt gần 497 tỷ USD, thì doanh nghiệp FDI đóng góp tới 376,2 tỷ USD (xuất khẩu của khối này đạt 191 tỷ USD và nhập khẩu đạt 185,2 tỷ USD).

Tính đến ngày 15/6, khu vực FDI xuất siêu 5,8 tỷ USD, ngược lại, khu vực doanh nghiệp trong nước lại nhập siêu lớn.

Chuyên gia Nguyễn Xuân Thành - giảng viên cao cấp Trường Chính sách công và Quản lý Fulbright cho rằng, xuất khẩu của các doanh nghiệp FDI tăng trưởng rất mạnh và đóng góp chủ yếu cho tăng trưởng xuất khẩu chung, trong khi xuất khẩu của các doanh nghiệp trong nước gần như không tăng (5 tháng đầu năm chỉ tăng khoảng 2,5%).

Nguyên nhân một phần là do khó khăn nội tại của doanh nghiệp trong nước như tiếp cận vốn vay hoặc chịu tác động mạnh hơn từ các cú sốc. Tuy nhiên, yếu tố chính đến từ thị trường nước ngoài.

Theo ông Thành, xuất khẩu của Việt Nam tăng mạnh chủ yếu nhờ nhu cầu rất lớn đối với các sản phẩm linh kiện điện tử và bán dẫn, đây là hệ quả của trào lưu gia tăng đầu tư cho chuyển đổi số và trí tuệ nhân tạo (AI). Những nền kinh tế là cơ sở sản xuất điện tử như Trung Quốc, Đài Loan (Trung Quốc), Malaysia và Việt Nam đều được hưởng lợi.

Cần phải nói thêm rằng, tại Việt Nam, hầu hết các doanh nghiệp sản xuất linh kiện, sản phẩm điện tử bán dẫn này là doanh nghiệp FDI. Trong khi đó, tăng trưởng của các mặt hàng truyền thống như may mặc, giày dép, nội thất, vốn là thế mạnh của doanh nghiệp nội địa, lại đang ở mức rất thấp do sức cầu từ thị trường bên ngoài yếu.

Hiệp hội Dệt May Việt Nam (Vitas) cũng nhìn nhận rõ khó khăn về thị trường do cầu yếu. “Xuất khẩu dệt may 5 tháng đầu năm vẫn duy trì tăng trưởng dương, nhưng mức tăng còn thấp so với yêu cầu hoàn thành mục tiêu cả năm” - đại diện Vitas cho biết.

Báo cáo triển vọng vĩ mô tháng 6 của Công ty Chứng khoán MB (MBS) dự báo, xuất khẩu năm 2026 tăng trưởng ổn định, song cán cân thương mại có thể chuyển sang thâm hụt 5 - 7 tỷ USD do tốc độ tăng nhập khẩu vượt xuất khẩu.

Động lực xuất khẩu thời gian tới đến từ thương mại hàng hóa toàn cầu trong lĩnh vực điện tử nhờ nhu cầu đầu tư vào AI gia tăng. Tuy nhiên, MBS lưu ý, rủi ro vẫn hiện hữu khi nhu cầu toàn cầu có thể suy yếu trong bối cảnh lạm phát quốc tế gia tăng do giá năng lượng được dự báo duy trì ở mức cao trong thời gian dài. Trên cơ sở đó, công ty chứng khoán này nhận định, tăng trưởng xuất khẩu năm 2026 sẽ dao động trong khoảng 17,5 - 19,8%.

Với kết quả tăng trưởng tính đến ngày 15/6 đạt trên 25%, kim ngạch xấp xỉ 500 tỷ USD, xuất nhập khẩu đang trên đà cán đích 1.000 tỷ USD, thậm chí ở kịch bản cao có thể vượt mốc nghìn tỷ USD./.