Dấu chân những người lính Việt Nam miệt mài đi tìm đồng đội trên đất bạn Campuchia

Lóe lên hy vọng khi thấy một cúc áo hoen gỉ

Những người lính Việt Nam Đội K92, K93 vẫn miệt mài đi tìm đồng đội trên đất bạn Campuchia. Ảnh: Phương Vũ

Trong toàn Quân khu 9 hiện nay, Bộ Chỉ huy quân sự (CHQS) tỉnh An Giang là đơn vị duy nhất duy trì đồng thời hai đội chuyên trách thực hiện nhiệm vụ tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ trên đất Campuchia. Đội K92 phụ trách địa bàn các tỉnh Kampot, Kép, Preah Sihanouk và Kô Kông; Đội K93 đảm nhiệm địa bàn các tỉnh Tà Keo và Kampong Spue. Hai đội, hai hướng tìm kiếm, nhưng cùng mang trên vai một sứ mệnh thiêng liêng là tìm kiếm những người con của Tổ quốc còn nằm lại nơi đất nước Campuchia sau chiến tranh.

Hơn nửa thế kỷ đã trôi qua, hành trình ấy ngày càng gian nan hơn. Những cánh rừng từng là chiến trường ác liệt nay đã trở thành nương rẫy hoặc khu dân cư. Những con suối đổi dòng, những ngọn đồi thay dáng, nhiều địa danh chỉ còn tồn tại trong ký ức của các cựu chiến binh. Có những nguồn tin đơn vị phải mất nhiều tháng, thậm chí nhiều năm mới xác minh được. Có những vị trí được đào đi đào lại nhiều lần nhưng vẫn chưa phát hiện dấu tích.

Có ngày họ phải đi bộ hàng chục cây số xuyên rừng, vượt đồi, lội suối để tiếp cận khu vực tìm kiếm. Những chiếc ba lô nặng trĩu đựng lương thực, nước uống và dụng cụ chuyên dụng hằn sâu trên vai.

Đội K92 thực hiện công tác tìm kiếm hài cốt liệt sĩ tại Vương quốc Campuchia. Ảnh: Thu Oanh

Dưới cái nắng gay gắt của mùa khô, từng lớp đất đỏ được những người lính Đội K93 cẩn thận bóc tách. Không ai nói với ai nhiều lời. Mọi ánh mắt đều dõi xuống hố đào sâu gần một mét. Bởi họ hiểu rằng, dưới lớp đất đã ngủ yên hơn nửa thế kỷ ấy có thể là nơi một người lính quân tình nguyện Việt Nam đang nằm lại.

Một chiếc cúc áo đã hoen gỉ bất ngờ xuất hiện trong lớp đất vừa được sàng lọc. Rồi một mảnh tăng võng mục nát lộ ra. Cả tổ công tác lặng đi trong vài giây. Đối với những người lính quy tập, đó không đơn thuần là những di vật còn sót lại của chiến tranh mà là tín hiệu cho thấy đồng đội đang ở rất gần.

Khoảnh khắc ấy đã diễn ra không biết bao nhiêu lần trên những cánh rừng xa xôi của đất nước Campuchia. Và cũng chính những khoảnh khắc ấy đã tiếp thêm động lực để những người lính Đội K92, K93 tiếp tục bền bỉ trên hành trình đưa đồng đội trở về.

Đoàn công tác do Phó Chủ tịch UBND tỉnh An Giang Lê Văn Phước thắp hương tại nhà quàn Đội K93. Ảnh: Thu Oanh

Thiếu tá Quân nhân chuyên nghiệp Danh Ny, cán bộ dẫn đường Đội K92 là một trong những người có nhiều năm gắn bó với công việc đặc biệt này. Anh thuộc từng con đường, từng phum sóc, từng cánh rừng nơi đơn vị từng đặt chân đến. Với anh, mỗi nguồn tin người dân cung cấp đều là một tia hy vọng.

“Có những nguồn tin chúng tôi phải đi xác minh nhiều lần mới có thể triển khai tìm kiếm. Có khi tìm cả tháng trời vẫn chưa có kết quả. Nhưng anh em luôn động viên nhau cố gắng, bởi phía sau mỗi cuộc tìm kiếm là sự chờ đợi của gia đình liệt sĩ suốt hàng chục năm qua”, Thiếu tá Quân nhân chuyên nghiệp Danh Ny chia sẻ.

Người dân, cựu chiến binh Campuchia hỗ trợ tìm kiếm đồng đội

Phó Chủ tịch UBND tỉnh An Giang Lê Văn Phước thăm, động viên Đội K92. Ảnh: Thu Oanh

Những cánh rừng là nơi lưu giữ dấu vết chiến tranh thì nhân dân Campuchia lại là những người đang gìn giữ ký ức về những người lính Việt Nam năm xưa.

Nhiều năm qua, Đội K92 đã triển khai hiệu quả mô hình “Đội tuyên truyền tri ân”. Những cán bộ thông thạo tiếng Khmer đến từng phum, sóc gặp gỡ người dân, các vị sư sãi, người cao tuổi để tuyên truyền về ý nghĩa nhân văn của công tác tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ.

Ông Chhay Vuthy, người dân tỉnh Kô Kông cho biết: “Trước đây tôi biết bộ đội Việt Nam là những người đã giúp nhân dân Campuchia thoát khỏi chế độ Pol Pot. Nhưng sau khi được cán bộ Đội K92 tuyên truyền, tôi hiểu rõ hơn ý nghĩa của việc tìm kiếm hài cốt liệt sĩ. Tôi rất xúc động khi biết sau nhiều chục năm các anh vẫn không quên đồng đội của mình. Vì vậy tôi luôn sẵn sàng cung cấp thông tin và hỗ trợ đơn vị khi cần”.

Từ mùa khô 2001 - 2002 và đến nay, Đội K93 đã tìm kiếm, quy tập được 2.202 bộ hài cốt liệt sĩ trên địa bàn Campuchia. Ảnh: Phương Vũ

Từ năm 2021 - 2025, Đội tuyên truyền tri ân đã tổ chức tuyên truyền tại 24 huyện, thành phố thuộc các tỉnh Kampot, Kép, Preah Sihanouk và Kô Kông; xây dựng hơn 71 cơ sở cung cấp thông tin phục vụ công tác tìm kiếm. Cũng trong giai đoạn này, Đội K92 đã quy tập được 456 bộ hài cốt liệt sĩ.

Nếu Đội K92 xây dựng mạng lưới thông tin từ nhân dân địa phương thì Đội K93 lại sở hữu một “ngân hàng dữ liệu sống” vô cùng đặc biệt, đó là những cựu chiến binh từng trực tiếp chiến đấu trên chiến trường Campuchia. Nhiều người nay tuổi đã ngoài 70 nhưng vẫn đau đáu nỗi niềm đồng đội còn nằm lại nơi đất bạn. Mỗi khi nhớ lại một địa danh hay một trận đánh năm xưa, họ lại chủ động liên hệ với đơn vị để cung cấp thông tin.

Từ mùa khô 2001 - 2002 và đến nay, Đội K93 đã tìm kiếm, quy tập được 2.202 bộ hài cốt liệt sĩ trên địa bàn Campuchia và trong nước. Riêng mùa khô 2025 - 2026, đơn vị đã quy tập được 76 bộ hài cốt liệt sĩ.

Đại tá Cao Minh Tâm, Phó Chính ủy Bộ CHQS tỉnh An Giang thăm tặng quà đến Đội K92 đang làm nhiệm vụ thiêng liêng trên đất bạn Campuchia. Ảnh: Thu Oanh

Đại tá Cao Minh Tâm, Phó Chính ủy Bộ CHQS tỉnh An Giang cho biết, công tác tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ luôn được Đảng ủy, Bộ CHQS tỉnh xác định là nhiệm vụ chính trị đặc biệt quan trọng, thể hiện trách nhiệm và đạo lý “Uống nước nhớ nguồn” của dân tộc.

“Trong nhiều năm qua, mặc dù địa bàn tìm kiếm ngày càng rộng, dấu tích chiến tranh dần bị xóa nhòa, nguồn tin ngày càng ít nhưng cán bộ, chiến sĩ Đội K92, K93 luôn phát huy tinh thần trách nhiệm, vượt qua mọi khó khăn, gian khổ, bám địa bàn, bám nhân chứng để tìm kiếm đồng đội. Những kết quả mà hai đội đạt được không chỉ góp phần làm vơi đi nỗi đau, sự mong chờ của thân nhân liệt sĩ mà còn tiếp tục khẳng định phẩm chất cao đẹp của Bộ đội Cụ Hồ trong thời bình”, Đại tá Cao Minh Tâm nhấn mạnh.

Tính đến nay, Đội K92 và Đội K93 đã tìm kiếm, quy tập được gần 2.700 bộ hài cốt liệt sĩ trên địa bàn trong nước và Vương quốc Campuchia. Ảnh: Phương Vũ

Theo Đại tá Cao Minh Tâm, hưởng ứng Chiến dịch “500 ngày đêm”, Bộ CHQS tỉnh đã chỉ đạo các cơ quan, đơn vị làm tốt công tác chuẩn bị lực lượng, phương tiện, bảo đảm hậu cần, kỹ thuật, đồng thời tiếp tục mở rộng mạng lưới cung cấp thông tin, phối hợp chặt chẽ với chính quyền, lực lượng vũ trang và nhân dân Campuchia nhằm nâng cao hiệu quả tìm kiếm trong thời gian tới.

“Chúng tôi xác định còn thông tin là còn tổ chức tìm kiếm, còn một liệt sĩ chưa được trở về là nhiệm vụ vẫn chưa kết thúc. Với quyết tâm chính trị cao nhất, cán bộ, chiến sĩ Đội K92 và Đội K93 sẽ tiếp tục nỗ lực vượt qua mọi khó khăn, phấn đấu hoàn thành tốt nhiệm vụ trong Chiến dịch “500 ngày đêm”, góp phần đưa nhiều hơn nữa các anh hùng liệt sĩ trở về với quê hương, gia đình và đồng đội”, Đại tá Cao Minh Tâm khẳng định.

Chiến tranh đã lùi xa nhưng hành trình tìm đồng đội vẫn tiếp tục. Trên những cánh rừng xa xôi của đất nước Campuchia, những người lính mang quân hàm xanh vẫn đang lặng lẽ bước đi giữa nắng gió và đất đỏ. Dấu chân của họ không chỉ in trên những cung đường tìm kiếm mà còn in sâu trong lòng thân nhân liệt sĩ và những người dân Campuchia từng chứng kiến sự hy sinh cao cả của quân tình nguyện Việt Nam. Và khi nào còn thông tin, những bước chân tri ân của người lính Việt Nam vẫn tiếp tục vượt núi, băng rừng, tìm kiếm, đưa đồng đội trở về với Tổ quốc đất mẹ yêu thương.