Đấu giá đất ở: Đề xuất để địa phương quyết định mức tiền đặt trước từ 20-50%

Quốc hội Khóa XVI

Chiều 3/11, giải trình tại phiên thảo luận về dự án Luật Đấu giá tài sản (sửa đổi), Bộ trưởng Bộ Tư pháp Hoàng Thanh Tùng đã làm rõ các giải pháp xử lý tình trạng thông đồng, dìm giá, nâng giá và bỏ cọc trong đấu giá tài sản.

Tiền đặt trước cao hơn, kết quả đấu giá bị hủy đã giảm rõ rệt

Theo Bộ trưởng Hoàng Thanh Tùng, tình trạng thông đồng, dìm giá, nâng giá và trả giá cao rồi bỏ cọc là những vấn đề lớn trong thực tiễn đấu giá tài sản thời gian qua. Vì vậy, dự thảo luật đã nghiên cứu, đề xuất nhiều giải pháp nhằm ngăn ngừa và xử lý vi phạm.

Một trong những giải pháp đáng chú ý là nâng tiền đặt trước đối với đấu giá quyền sử dụng đất ở cho cá nhân lên mức 20-50% giá khởi điểm. Người trúng đấu giá vi phạm nghĩa vụ thanh toán dẫn đến kết quả đấu giá bị hủy sẽ không được nhận lại tiền đặt trước.

Dự thảo cũng bổ sung chế tài cấm tham gia đấu giá trên phạm vi toàn quốc đối với người trúng đấu giá từ chối ký biên bản, từ chối kết quả hoặc từ chối thanh toán.

Bộ trưởng Bộ Tư pháp Hoàng Thanh Tùng giải trình, làm rõ vấn đề đại biểu Quốc hội nêu (ảnh QH).

Bộ trưởng cho biết, quy định nâng tiền đặt trước đã được triển khai theo Nghị quyết của Chính phủ và bước đầu cho thấy hiệu quả. Tỉ lệ kết quả đấu giá đất bị hủy do người trúng đấu giá không nộp đủ tiền trên cả nước giảm từ 8,6% năm 2025 xuống còn 3,1% trong 9 tháng đầu năm 2026.

Tại Thanh Hóa, khi áp dụng mức tiền đặt trước 50%, số lô đất bị hủy kết quả do bỏ cọc giảm từ 377 trường hợp năm 2025 xuống còn 82 trường hợp trong 9 tháng đầu năm 2026, dù số lô đất đưa ra đấu giá tăng gấp 3 lần. Tại Quảng Trị, số trường hợp bị hủy kết quả cũng giảm từ 35 xuống còn 11 trường hợp.

Từ kết quả này, Bộ trưởng nhìn nhận, quy định mới đã phát huy hiệu quả tích cực, góp phần tăng tính nghiêm khắc của pháp luật trong xử lý hành vi bỏ cọc, thông đồng thao túng thị trường.

Toàn cảnh phiên họp (ảnh QH).

Trước băn khoăn mức tiền đặt trước cao có thể tạo rào cản tài chính, Bộ trưởng cho biết, mức này không cố định ở 50% mà nằm trong khung 20-50% giá khởi điểm. Cơ quan có thẩm quyền tại địa phương sẽ căn cứ tình hình thực tiễn để quyết định mức cụ thể. Người không trúng đấu giá được hoàn trả tiền đặt trước trong thời hạn 3 ngày làm việc kể từ ngày kết thúc phiên đấu giá theo dự thảo luật.

Không mở rộng chế tài cấm đấu giá với mọi loại tài sản công

Bên cạnh việc nâng tiền đặt trước, dự thảo luật còn đề xuất siết chặt đối tượng tham gia đấu giá nhằm ngăn ngừa thông đồng lợi ích. Theo đó, những người có quan hệ gia đình như cha mẹ, vợ chồng, con, anh chị em ruột hoặc có quan hệ chi phối doanh nghiệp như công ty mẹ, công ty con, nhóm doanh nghiệp không được cùng đăng ký tham gia đấu giá một tài sản.

Dự thảo cũng đề xuất triển khai đấu giá trực tuyến toàn trình nhằm hạn chế sự can thiệp trực tiếp vào quá trình đấu giá.

Các đại biểu dự phiên họp Quốc hội chiều 3/11 (ảnh QH).

Về đề xuất mở rộng phạm vi cấm tham gia đấu giá đối với tất cả các loại tài sản công, Bộ trưởng Hoàng Thanh Tùng cho biết, dự thảo hiện chỉ quy định đối với quyền sử dụng đất và quyền khai thác khoáng sản. Qua tổng kết thực tiễn, các hành vi thông đồng, dìm giá rồi bỏ cọc xảy ra phổ biến nhất trong đấu giá đất đai, nhất là đất ở, và quyền khai thác khoáng sản.

Đáng chú ý, có trường hợp người tham gia trả giá đất rất cao rồi bỏ cọc, tạo mặt bằng giá mới để giao dịch các dự án đã mua từ trước tại khu vực đó.

Bộ trưởng nhấn mạnh, chế tài cấm tham gia đấu giá tác động lớn đến quyền tự do kinh doanh nên cần được cân nhắc thận trọng, chỉ áp dụng với những trường hợp vi phạm phổ biến, không mở rộng một cách chung chung.

Đối với đấu giá đất dự án, do giá trị tài sản thường rất lớn, có thể lên tới hàng nghìn tỷ đồng, Bộ trưởng cho rằng nếu nâng tiền đặt trước quá cao sẽ tạo rào cản cho nhà đầu tư, ảnh hưởng đến môi trường đầu tư kinh doanh. Trên cơ sở đó, ông đề nghị giữ mức tiền đặt trước đối với đấu giá đất dự án từ 10-20% giá khởi điểm như dự thảo luật.