Dấu hiệu cảnh báo ngưng lướt điện thoại trước khi quá muộn

Điện thoại thường được mở lên chỉ để xem một thông báo, đọc vài tin tức hoặc giết thời gian. Nhưng 5 phút lướt mạng có thể nhanh chóng thành 50 phút, trong khi học tập, đọc sách, vận động và những cuộc trò chuyện trực tiếp bị đẩy sang một bên.

Các chuyên gia tâm thần cho rằng điều đáng lo không chỉ là số giờ dùng điện thoại, mà là việc não bộ dần quen với những kích thích và phần thưởng tức thời. Mỗi khi cảm thấy buồn chán hoặc khó tập trung, lập tức tìm đến màn hình có thể khiến khả năng duy trì sự chú ý trước những công việc khó ngày càng suy giảm.

Trong cuốn Cho đời nhẹ lên cao - Giải mã sáu hormone hạnh phúc , tác giả David JP Phillips gọi mạng xã hội, trò chơi trên điện thoại và việc liên tục kiểm tra tin tức là những nguồn “dopamine nhanh”, mang lại cảm giác thỏa mãn gần như ngay lập tức. Ngược lại, những hoạt động như theo đuổi sở thích cá nhân hay chơi cờ đòi hỏi nhiều thời gian và năng lượng hơn.

Phillips cũng lưu ý việc kiểm tra điện thoại ngay khi bắt đầu ngày có thể khiến não tiếp nhận một dòng thông tin dồn dập, từ đó ảnh hưởng đến khả năng tập trung và những ưu tiên trong ngày. Khi mỗi lần buồn chán hoặc khó tập trung đều được giải quyết bằng vài phút lướt màn hình, não bộ sẽ có ít cơ hội rèn luyện khả năng duy trì sự chú ý trước những công việc khó hoặc kém hấp dẫn.

Tác giả / Tác phẩm

Cho đời nhẹ lên cao - Giải mã sáu hormone hạnh phúc

Tác giảDavid JP Phillips

Nhà xuất bảnNXB Trẻ

Trong cuốn sách Cho đời nhẹ lên cao - Giải mã sáu hormone hạnh phúc, tác giả David JP Phillips dành một chương nói về dopamine, chất dẫn truyền thần kinh liên quan đến động lực và cảm giác hài lòng. Tác giả phân biệt “dopamine nhanh” từ điện thoại, trò chơi điện tử và các ứng dụng với “dopamine chậm” đến từ những hoạt động cần thời gian và nỗ lực như đọc sách, vận động, sáng tạo hay giao tiếp, qua đó đặt ra vấn đề cân bằng giữa những niềm vui đến nhanh và sự hứng thú được hình thành lâu dài.

Mốc “2 giờ mỗi ngày”

Theo Time of India, một nghiên cứu trên Stanford Lifestyle Medicine cho thấy việc sử dụng màn hình quá 2 giờ mỗi ngày ngoài thời gian học tập hoặc làm việc có liên quan đến hiện tượng mỏng đi của vỏ não (lớp ngoài cùng của não bộ chịu trách nhiệm về trí nhớ, khả năng ra quyết định và giải quyết vấn đề).

Bên cạnh đó, một nghiên cứu khác cũng phát hiện rằng những người trưởng thành xem tivi từ 5 giờ trở lên mỗi ngày có nguy cơ đột quỵ, sa sút trí tuệ, và bệnh Parkinson.

Ngoài ra, việc sử dụng màn hình quá nhiều có liên quan đến suy giảm thể tích chất xám, mô não đóng vai trò quan trọng trong nhiều chức năng như vận động, ghi nhớ và điều hòa cảm xúc.

Trên thực tế, chất xám vốn đã giảm dần theo tuổi tác, vì vậy việc dành quá nhiều thời gian trước màn hình có thể càng làm quá trình này diễn ra bất lợi hơn.

Không chỉ thời lượng sử dụng màn hình, khả năng duy trì sự tập trung trước những công việc khó và nhàm chán cũng là điều cần được chú ý. Ảnh: Magnific.

Theo Maris Loeffler, chuyên gia trị liệu hôn nhân và gia đình, Đại học Stanford, việc lướt điện thoại thụ động cũng giống như ăn đồ ngọt. Lúc đầu, nó mang lại cảm giác thỏa mãn và dễ chịu, nhưng nếu lặp lại quá thường xuyên, não bộ sẽ không được nuôi dưỡng bằng những hoạt động đòi hỏi tư duy và tập trung.

Điều quan trọng không chỉ là dành bao nhiêu giờ trước màn hình, mà còn là não bộ có còn được rèn luyện để duy trì sự tập trung trước những công việc khó, nhàm chán hay không.

Nếu cứ mỗi khi cảm thấy mất hứng, khó tập trung là lập tức cầm điện thoại và lướt tiếp, não sẽ ngày càng ít có cơ hội rèn luyện khả năng vượt qua sự xao nhãng.

Thói quen âm thầm này sẽ bào mòn khả năng tập trung và kiểm soát nhận thức theo thời gian, ngay cả khi bề ngoài bạn vẫn cảm thấy mình hoàn toàn bình thường.

Dấu hiệu cho thấy bạn đang lướt điện thoại quá mức

TS.BS Gorav Gupta, ngành tâm thần và Giám đốc điều hành Tulasi Healthcare (New Delhi, Ấn Độ), cho biết việc lướt điện thoại thiếu kiểm soát không chỉ là vấn đề về thời gian sử dụng, mà còn là những gì nó gây ra đối với trạng thái cảm xúc và khả năng hoạt động hàng ngày của một người.

Lạm dụng điện thoại có thể kéo theo nhiều dấu hiệu đáng lưu ý như khó tập trung, trì hoãn, mất ngủ, lo âu và dần thu hẹp thời gian dành cho vận động, sở thích cá nhân và gia đình. Ảnh: Magnific.

Theo ông, các dấu hiệu thường gặp gồm mất cảm giác về thời gian, liên tục kiểm tra điện thoại theo phản xạ dù không có lý do cụ thể, và cảm thấy lo lắng hoặc bồn chồn khi không thể truy cập mạng xã hội.

Tuy nhiên, dấu hiệu đáng lo ngại nhất là sự phụ thuộc về mặt cảm xúc. Người ta cầm điện thoại để né tránh căng thẳng, cô đơn, buồn chán hoặc những cuộc trò chuyện khó xử.

Theo TS.BS Amitabh Saha, phó khoa Sức khỏe tâm thần và Khoa học hành vi, Max Super Speciality Hospital (Vaishali, Ấn Độ), việc lướt điện thoại quá mức thường bắt đầu rất âm thầm, chỉ đơn giản là lấy điện thoại ra vì buồn chán hoặc căng thẳng mà không có mục đích cụ thể.

Tuy nhiên, theo thời gian, thói quen này có thể dẫn đến hàng loạt dấu hiệu cảnh báo như khó tập trung, trì hoãn công việc kéo dài, mất ngủ do lướt điện thoại vào ban đêm, lo âu sau khi liên tục đọc các tin tức tiêu cực, đồng thời dần bỏ bê việc tập thể dục, sở thích cá nhân và thời gian dành cho gia đình.

Vận động nhẹ, viết nhật ký, đọc sách hoặc trò chuyện trực tiếp có thể giúp giảm sự phụ thuộc vào các kích thích từ màn hình. Ảnh: Magnific.

Cả hai chuyên gia khuyến nghị mỗi người nên tạo những khoảng thời gian hoàn toàn không sử dụng điện thoại, đặc biệt là 30 phút sau khi thức dậy và 1 giờ trước khi đi ngủ, vì đây là những thời điểm não bộ dễ bị tác động nhất.

TS Saha đề xuất nên thay khoảng thời gian đó bằng một hoạt động khác, trong khi TS Gupta gợi ý vận động nhẹ, viết nhật ký, đọc sách hoặc dành thời gian trò chuyện trực tiếp với những người xung quanh.

“Trước khi mở bất kỳ ứng dụng nào, hãy dừng lại vài giây và tự hỏi: Tại sao mình mở ứng dụng này ngay lúc này? Chính khoảng dừng ngắn đó đủ để cắt đứt phản xạ vô thức, giúp ngăn việc 5 phút lướt điện thoại vô tình kéo dài thành 50 phút”, TS Gupta chia sẻ.

Cả hai bác sĩ đều không đề nghị cấm hoàn toàn việc sử dụng điện thoại hay mạng xã hội mà thông điệp được khuyến nghị là những thay đổi nhỏ nhưng duy trì đều đặn thường mang lại hiệu quả hơn nhiều so với các biện pháp cực đoan.