Đầu năm về nơi phát tích binh quyền của Đinh Tiên Hoàng Đế

Thung lũng động Hoa Lư nhìn từ trên cao

Căn cứ địa trọng yếu từ thiên nhiên

Đại diện lãnh đạo Sở VHTT tỉnh Ninh Bình: Động Hoa Lư, còn được người dân địa phương thường gọi là Thung Lau, tọa lạc tại xã Gia Hưng (tỉnh Ninh Bình). Nơi đây nằm cách Cố đô Hoa Lư khoảng 15km về phía Bắc. Được gọi là “động”, nhưng thực chất đây là một thung lũng rộng khoảng 16 mẫu, được bao bọc bởi những ngọn núi đá vôi vòng cung cao dựng đứng, tạo nên một bức tường thành thiên nhiên vô cùng kiên cố.

Sự hiểm hóc của căn cứ địa này thể hiện ở chỗ chỉ có duy nhất một lối vào là một ghềnh (quèn) đá nhỏ cao khoảng 30m, dốc đá lởm chởm. Bao bọc bên ngoài động là đầm Cút dài 3km, vừa là hệ thống cung cấp nước tự nhiên vừa đóng vai trò như một con hào thiên nhiên bảo vệ căn cứ.

Từ động Hoa Lư có thể dễ dàng theo các ghềnh đá tỏa đi khắp nơi từ biển Đông đến ngược vùng Tây Bắc. Chính thế trận “lui có thể thủ, tiến có thể công” này đã biến nơi đây thành địa bàn chiến lược lý tưởng cho sự nghiệp của Đinh Bộ Lĩnh sau này.

Đường vượt ghềnh đá vào động Hoa Lư có 240 bậc đá, uốn lượn thành 9 khúc

Lịch sử ghi lại rằng, Đinh Bộ Lĩnh mồ côi cha từ nhỏ, phải cùng mẹ về ở cạnh đền Sơn thần tại Gia Thủy. Hàng ngày, khi đi chăn trâu cho chú là Đinh Thúc Dự, ông đã cùng đám trẻ mục đồng cưỡi trâu lấy bông lau làm cờ, tập trận giả ngay tại thung lũng này.

Những ngọn lau đu đưa theo gió trên vách núi đá ngày nay vẫn gợi nhắc về hình ảnh những “mục đồng anh hùng” xưa và cũng là lời giải thích cho cái tên Thung Lau đầy ý nghĩa lịch sử.

Từ những buổi tập trận cờ lau thời niên thiếu, Đinh Bộ Lĩnh đã dần tập hợp lực lượng, biến động Hoa Lư thành căn cứ quân sự đầu tiên. Ông làm chủ vùng đất của mình và lan rộng tầm ảnh hưởng sang các vùng lân cận.

Sau này, từ bàn đạp vững chắc tại động Hoa Lư, Đinh Bộ Lĩnh gia nhập sứ quân Trần Lãm tại Bố Hải Khẩu (Thái Bình), mở rộng tầm ảnh hưởng xuống vùng đồng bằng hạ lưu sông Hồng.

Sau khi Trần Lãm mất, ông thống nhất toàn bộ quân đội, dẹp loạn 12 sứ quân và chính thức lên ngôi Hoàng đế năm 968, đặt tên nước là Đại Cồ Việt. Việc ông xưng Đế, đặt niên hiệu riêng “Thái Bình” được xem là cột mốc mở ra nền chính thống cho nhà nước phong kiến trung ương tập quyền đầu tiên tại Việt Nam.

Từ những buổi tập trận cờ lau thời niên thiếu, Đinh Bộ Lĩnh đã dần tập hợp lực lượng, biến động Hoa Lư thành căn cứ quân sự đầu tiên

Dấu tích lịch sử, văn hóa

Động Hoa Lư chỉ có một con đường độc đạo đi vào là một ghềnh đá nhỏ cao khoảng 30m, đã được chính quyền địa phương cho xây dựng tuyến đường vượt ghềnh với khoảng 240 bậc đá uốn lượn thành 9 khúc, tượng trưng cho hình rồng thể hiện sự uy quyền của bậc đế vương.

Ở vách đá gần ghềnh ra vào động có tấm bia “Tôn tạo động Hoa Lư sử thạch bi” dựng năm Đức Long thứ 2 (năm 1630), nói về việc tu sửa đền Thung Lau.

Bộ hành qua ghềnh đá, là một thung lũng lịch sử với rừng bông lau mở ra trước mắt. Đi qua con đường chính đạo là đến lối dẫn vào cổng Tam quan được lợp bằng ngói vảy, tiếp đó là bức bình phong bằng đá ở giữa được chạm khắc nổi hình con hổ xuống núi - thể hiện sự uy nghi của vua Đinh.

Bức bình phong bằng đá ở giữa đền được chạm khắc nổi hình con hổ xuống núi - thể hiện sự uy nghi của vua Đinh

Thủ từ đền Thung Lau, ông Đinh Quang cho biết: Mặt thung lũng động Hoa Lư có một thành đất dài khoảng 250m được gọi là thành bảo, đây có thể là thành của Đinh Bộ Lĩnh khi xưa.

Giữa động là đền Thung Lau được xây trên nền thành bảo xưa, mặt quay hướng Nam, kiến trúc kiểu chữ Đinh. Tiền đường 3 gian, 4 hàng 16 cột, vì kèo kiểu chồng rường, hoành vuông, ngói vảy, ở giữa tiền đường treo một tấm đại tự bằng chữ Hán có nghĩa “Hoa Lư động”. Hậu cung 1 gian, 3 hàng 8 cột vì kèo chồng rường, dáng cao, mái thẳng.

Động Hoa Lư là một trong những di tích lịch sử, văn hóa quan trọng đối với chính quyền địa phương và nhân dân Ninh Bình.

Năm 2008, để chuẩn bị cho Lễ kỷ niệm 1.000 năm vua Lý Thái Tổ dời đô từ Hoa Lư ra thành Đại La, đền Thung Lau đã được đầu tư xây dựng lại và có thêm đền thờ thánh Nguyễn Minh Không phía sau, đồng thời xây dựng các hạng mục khác như cổng vào, tắc môn, hồ bán nguyệt.

Trong lúc xây dựng hồ bán nguyệt, nhân dân địa phương đã phát hiện ra một tượng đá hình con trâu và một tượng đá hình chim đại bàng, hiện đang được đặt ngay dưới lối vào động để nhân dân và du khách chiêm ngưỡng, ông Quang cho biết thêm.

Động Hoa Lư có 4 bức phù điêu "Cờ lau tập trận" bằng đá lớn nhất tỉnh Ninh Bình, tái hiện tuổi thơ của Đinh Bộ Lĩnh và vùng đất Thung Lau quê hương ông

Anh Trần Nghị (du khách Thanh Hóa) chia sẻ: Động Hoa Lư có cảnh quan thiên nhiên rất đặc sắc, như lạc vào chốn bồng lai bởi núi non sơn thủy hữu tình, đặc biệt nếu vào mùa lau là cả thung lũng lau trắng phất phơ trong gió, chắc chắn sẽ làm xiêu lòng bất kỳ ai đặt chân đến đây.

Hàng năm, cứ mỗi dịp Xuân về, nơi đây thực sự đã trở thành một “địa chỉ đỏ” để khách du lịch vừa tham quan, khám phá vẻ đẹp hoang sơ, tự nhiên vừa là dịp để chiêm bái, tri ân, tưởng nhớ đến Đinh Tiên Hoàng Đế cùng các anh hùng, nghĩa sĩ của vùng đất Cố đô Hoa Lư địa linh, nhân kiệt.

Với vẻ đẹp hùng vĩ của thiên nhiên, gắn liền với sự nghiệp thống nhất giang sơn của Đinh Bộ Lĩnh, động Hoa Lư đã được công nhận là Di tích lịch sử, văn hóa cấp Quốc gia vào năm 1996.

ANH TÚ