Đấu tranh với hàng giả, gian lận thương mại trên không gian số

Lực lượng chức năng làm việc với đại diện Công ty TNHH Công nghệ máy tính AHT Computer.

Tại Thanh Hóa, “mặt trận” chống hàng giả, gian lận thương mại đang dịch chuyển mạnh từ hình thức truyền thống sang không gian số. Những hành vi vi phạm không còn diễn ra công khai tại các điểm kinh doanh cố định mà ngày càng được che giấu dưới nhiều hình thức tinh vi thông qua website, mạng xã hội, sàn thương mại điện tử và các dịch vụ giao nhận hàng hóa.

Điển hình, trong các ngày 16 và 17/5/2026, Đội Quản lý thị trường số 9 phối hợp với Phòng Cảnh sát kinh tế (PC03), Công an tỉnh Thanh Hóa kiểm tra hai cơ sở kinh doanh trên địa bàn các phường Đông Quang và Hạc Thành. Qua kiểm tra, lực lượng chức năng phát hiện hàng nghìn sản phẩm túi xách, quần áo, giày dép và phụ kiện mang dấu hiệu giả mạo nhiều nhãn hiệu nổi tiếng đang được bảo hộ tại Việt Nam như Chanel, Gucci, Louis Vuitton, Dior, Adidas, Nike, Hermes... Toàn bộ số hàng hóa đều không xuất trình được hóa đơn, chứng từ hợp pháp. Xét thấy vụ việc có dấu hiệu hình sự, hồ sơ đã được chuyển sang Cơ quan Cảnh sát điều tra. Ngày 27/5, Công an tỉnh Thanh Hóa đã khởi tố 2 vụ án, khởi tố 2 bị can về tội xâm phạm quyền sở hữu công nghiệp.

Theo Đội Quản lý thị trường số 9, những sản phẩm xâm phạm sở hữu trí tuệ bị phát hiện trong vụ việc trên không chỉ được tiêu thụ qua các cửa hàng truyền thống mà còn được chào bán rộng rãi trên các nền tảng trực tuyến, với những hoạt động quảng cáo, giới thiệu sản phẩm mang nhãn hiệu nổi tiếng với những lời chào mời hấp dẫn như “hàng hiệu giá rẻ”, “xả kho”, “sale sâu bất thường”, “hàng chính hãng giá thấp”. Việc giao dịch diễn ra hoàn toàn trên môi trường mạng khiến người tiêu dùng khó kiểm chứng nguồn gốc hàng hóa, trong khi các đối tượng vi phạm dễ dàng che giấu thông tin, thay đổi tài khoản hoặc địa điểm kinh doanh để né tránh sự kiểm tra của cơ quan chức năng. Cũng trong tháng 5/2026, Đội Quản lý thị trường số 9 đã xử phạt Công ty TNHH Công nghệ máy tính AHT Computer (trụ sở chính ở tỉnh Lào Cai) số tiền 30 triệu đồng do không thực hiện thủ tục thông báo website thương mại điện tử bán hàng với cơ quan quản lý Nhà nước có thẩm quyền trước khi đưa vào hoạt động.

Kết quả kiểm tra trong đợt cao điểm thực hiện Công điện số 38/CĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ về tập trung chỉ đạo thực hiện quyết liệt các giải pháp đấu tranh, ngăn chặn, xử lý hành vi xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ trên địa bàn tỉnh cho thấy mức độ vi phạm vẫn diễn biến phức tạp. Từ ngày 7 đến 30/5/2026, Chi cục Quản lý thị trường Thanh Hóa đã kiểm tra đột xuất 35 cơ sở kinh doanh, phát hiện và xử lý 31 vụ vi phạm liên quan đến quyền sở hữu trí tuệ, tăng 443% so với cùng kỳ. 5 tháng đầu năm nay, toàn tỉnh đã phát hiện và xử lý 114 vụ vi phạm liên quan đến quyền sở hữu trí tuệ; xử lý 118 đối tượng; khởi tố hình sự 2 vụ án. Tổng số tiền xử phạt hành chính hơn 1,2 tỷ đồng. Các mặt hàng vi phạm chủ yếu là quần áo, giày dép, phụ kiện thời trang và hàng tiêu dùng giả mạo các thương hiệu nổi tiếng như Nike, Adidas, Crocs, Honda, Yamaha, Gillette...

Theo ông Đinh Khánh Toàn, Chi cục trưởng Chi cục Quản lý thị trường Thanh Hóa, xu hướng dịch chuyển hoạt động vi phạm lên môi trường số đang đặt ra nhiều thách thức mới cho công tác quản lý. Các đối tượng vi phạm ngày càng sử dụng nhiều thủ đoạn tinh vi nhằm đối phó với cơ quan chức năng. Nhiều tài khoản mạng xã hội, website bán hàng hoặc gian hàng trực tuyến được đăng ký ẩn danh, sử dụng tên miền quốc tế hoặc thay đổi thông tin liên tục để tránh bị phát hiện. Hoạt động giao dịch chủ yếu thông qua chuyển khoản, dịch vụ chuyển phát nhanh và các nền tảng trung gian. Điều này đòi hỏi các lực lượng chức năng phải liên tục đổi mới phương thức quản lý, tăng cường ứng dụng công nghệ và phối hợp chặt chẽ giữa các ngành, các địa phương.

Ngày 10/12/2025, Quốc hội đã thông qua Luật Thương mại điện tử, có hiệu lực từ ngày 1/7/2026. Đây được xem là giải pháp quan trọng trong việc hoàn thiện hành lang pháp lý cho hoạt động thương mại điện tử và kinh tế số. Theo đại diện Cục Thương mại điện tử và Kinh tế số (Bộ Công Thương), luật mới quy định rõ trách nhiệm của chủ sở hữu nền tảng trong việc định danh người bán, lưu trữ thông tin giao dịch, tiếp nhận và giải quyết phản ánh của người tiêu dùng, đồng thời phối hợp cung cấp dữ liệu phục vụ công tác quản lý Nhà nước khi cần thiết. Những quy định này được kỳ vọng sẽ góp phần tăng tính minh bạch, nâng cao trách nhiệm của các chủ thể tham gia thị trường.

Tuy nhiên, hoàn thiện pháp luật chỉ là một phần của giải pháp. Để nâng cao hiệu quả phòng, chống hàng giả và gian lận thương mại trên không gian số cần tiếp tục đẩy mạnh phối hợp liên ngành; tăng cường ứng dụng công nghệ trong quản lý, truy xuất nguồn gốc hàng hóa; xây dựng cơ sở dữ liệu dùng chung phục vụ công tác kiểm tra, giám sát. Đặc biệt, việc nâng cao nhận thức của người tiêu dùng cần được xác định là giải pháp lâu dài. Mỗi người dân cần chủ động tìm hiểu thông tin sản phẩm, lựa chọn các địa chỉ mua sắm uy tín, kiểm tra nguồn gốc xuất xứ hàng hóa và cảnh giác trước các chương trình quảng cáo, khuyến mại bất thường trên môi trường mạng.