Đầu tư cao tốc tăng kết nối vùng, mở rộng không gian phát triển

Việc đầu tư 03 dự án còn đáp ứng nhu cầu vận tải ngày càng tăng trong điều kiện quốc lộ hiện hữu có quy mô nhỏ, tiêu chuẩn kỹ thuật thấp

Bộ trưởng Bộ Xây dựng Trần Hồng Minh cho biết, ba Dự án đầu tư xây dựng đường bộ cao tốc quan trọng gồm: Bảo Hà - Lai Châu (CT.13), đoạn Bảo Hà - Tân Phong; Mộc Châu - Sơn La - Điện Biên (CT.03), địa phận tỉnh Sơn La; Quảng Ngãi - Kon Tum không chỉ mang ý nghĩa chiến lược về phát triển kinh tế - xã hội mà còn là đòn bẩy bảo đảm quốc phòng - an ninh, thu hẹp khoảng cách vùng miền.

Việc đầu tư 03 dự án còn đáp ứng nhu cầu vận tải ngày càng tăng trong điều kiện quốc lộ hiện hữu có quy mô nhỏ, tiêu chuẩn kỹ thuật thấp, thường bị sạt trượt vào mùa mưa lũ. Khi có đường cao tốc, thời gian di chuyển rút ngắn khoảng 50-60% so với thời gian di chuyển trên quốc lộ hiện hữu. Ngoài ra, việc sớm đầu tư 03 dự án cũng nhằm tháo gỡ điểm nghẽn, từng bước hoàn thiện mạng lưới đường bộ cao tốc theo quy hoạch; thu hẹp khoảng cách phát triển vùng miền, xóa đói giảm nghèo cho đồng bào các dân tộc thiểu số, Bộ trưởng Trần Hồng Minh khẳng định.

Tuy nhiên, do đặc thù hướng tuyến trải dài qua địa hình miền núi phức tạp, Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính Phan Văn Mãi lưu ý một số nội dung mâu thuẫn chồng chéo, chồng lấn trong quy hoạch riêng biệt tại từng dự án cần được Chính phủ chỉ đạo rà soát. Ví dụ đối với dự án Quảng Ngãi - Kon Tum, hướng tuyến dài 136 km cắt qua 6 vị trí quy hoạch, khai thác khoáng sản nhóm 3, nhóm 4, cần làm rõ mức độ chồng lấn và có phương án xử lý tài sản, khoáng sản phù hợp. Đối với dự án Mộc Châu - Sơn La - Điện Biên, hướng tuyến dài 179,5 km ảnh hưởng trực tiếp đến quy hoạch hạ tầng năng lượng, đi qua vùng quy hoạch 4 nhà máy điện mặt trời...

Về hình thức đầu tư, kết quả tính toán sơ bộ cho thấy, phương án đầu tư theo phương thức đối tác công tư loại hợp đồng BOT đều không đảm bảo tính khả thi và tài chính do thời gian hoàn vốn quá dài hoặc không xác định được. Đồng thời, các dự án đều nằm ở khu vực miền núi đặc biệt khó khăn, có ý nghĩa quan trọng về quốc phòng, an ninh và kết nối các đoạn tuyến liền kề cũng đang triển khai bằng nguồn vốn đầu tư công. Do đó, Ủy ban Kinh tế và Tài chính thống nhất thực hiện 03 dự án theo hình thức đầu tư công.

Để bảo đảm chất lượng và thời gian trình Quốc hội theo quy định, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Hồng Diên lưu ý, cần tiếp tục rà soát phạm vi, hướng tuyến, cơ sở lựa chọn quy mô và phương án phân chia các dự án thành phần, bảo đảm phù hợp với quy hoạch, nâng cao hiệu quả khai thác quỹ đất; đồng thời làm rõ cơ chế điều phối giữa các dự án thành phần để bảo đảm tính đồng bộ trong triển khai, kết nối và khai thác. Rà soát kỹ cơ sở xác định tổng mức đầu tư, đơn giá, định mức của các dự án; so sánh với những dự án tương tự và làm rõ nguyên nhân chênh lệch nếu có; cập nhật các yếu tố chi phí có khả năng biến động, làm rõ khả năng bố trí vốn của từng dự án, bảo đảm tính khả thi của phương án đầu tư 100% bằng vốn đầu tư công theo quy định của Luật Đầu tư công và Quyết định 189 của Bộ Chính trị về kiểm soát quyền lực, phòng, chống tham nhũng, tiêu cực trong quản lý, sử dụng tài chính, tài sản công.

Nghiên cứu hoàn thiện phương án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư và chuyển mục đích sử dụng đất, rừng, bảo đảm quyền, lợi ích hợp pháp của người dân, hài hòa lợi ích giữa Nhà nước và doanh nghiệp; bảo đảm làm rõ điều kiện triển khai dự án, đặc biệt là khả năng cung ứng vật liệu xây dựng; chủ động xây dựng phương án tháo gỡ khó khăn, vướng mắc, bảo đảm tiến độ và chất lượng của các dự án. Tiếp tục rà soát, đánh giá cơ sở chính trị, pháp lý, thực tiễn, sự cần thiết và tính khả thi của từng cơ chế, chính sách đặc thù cho dự án; chỉ đề xuất những chính sách thực sự cần thiết, xác định rõ phạm vi áp dụng, thẩm quyền quyết định, trách nhiệm tổ chức thực hiện và quy định cơ chế kiểm tra, giám sát chặt chẽ, bảo đảm công khai, minh bạch, phòng ngừa tham nhũng, tiêu cực và thất thoát, lãng phí.

Đối với dự án Mộc Châu - Sơn La - Điện Biên, địa phận tỉnh Sơn La, rà soát việc phân chia, điều phối các dự án thành phần, bảo đảm triển khai và khai thác đồng bộ; đánh giá rõ cơ sở pháp lý, phạm vi, thời gian áp dụng, khả năng tạo nguồn và tác động ngân sách đối với đề xuất cơ chế đặc thù cho phép tỉnh giữ lại 100% số tiền sử dụng đất tại các địa bàn có dự án đi qua.

Dự án Bảo Hà - Lai Châu, nghiên cứu tối ưu hướng tuyến, hạn chế tác động đến rừng, khu bảo tồn, khu dân cư; xử lý chồng lấn quy hoạch khoáng sản; kiểm soát rủi ro địa chất, thủy văn, bảo đảm đồng bộ với các tuyến kết nối; rà soát tổng mức đầu tư, xác định rõ trách nhiệm, khả năng cân đối vốn của từng địa phương, đặc biệt là cơ sở của việc tỉnh Lào Cai không tham gia kinh phí đền bù, tái định cư và khả năng bố trí vốn ngân sách địa phương của tỉnh Lai Châu; bổ sung phương án xử lý khi thiếu vốn, vượt tổng mức đầu tư và giải pháp huy động nguồn lực hợp pháp khác, giảm áp lực từ ngân sách.

Dự án Quảng Ngãi - Kon Tum cần xác định phương án bảo đảm phần vốn còn thiếu trong kế hoạch đầu tư ngân sách Trung ương giai đoạn 2026 - 2030; giải trình đầy đủ lý do và cơ sở đề xuất cơ chế không phải thẩm định nguồn vốn đầu tư, khả năng cân đối vốn và căn cứ bảo đảm nguồn lực để Quốc hội xem xét, quyết định; nghiên cứu không quy định cơ chế đặc thù và điều chỉnh quy hoạch trong trường hợp các vướng mắc đã được giải quyết đầy đủ bằng quy định của pháp luật hiện hành, tránh quy định trùng lặp.

Cho ý kiến về chủ trương đầu tư 03 Dự án đầu tư xây dựng đường bộ cao tốc, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn nhấn mạnh, Quốc hội quyết định chủ trương dựa trên niềm tin của nhân dân; Chính phủ và các địa phương phải đáp ứng bằng chất lượng, tiến độ, tính minh bạch; làm nhanh nhưng không làm ẩu; có thể có cơ chế đặc thù nhưng không có đặc quyền; bảo đảm tiến độ nhưng không để người dân thiệt thòi.

Cùng chung nhận định này, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Thanh nhấn mạnh, 3 dự án có ảnh hưởng rất lớn đến số lượng dân cư, liên quan đến tái định cư và an sinh. Do đó cần quan tâm đến các công trình thiết yếu như điều kiện về y tế, trường học, điện, nước; việc hỗ trợ chuyển đổi nghề, tạo sinh kế bền vững cho người dân đến nơi ở mới bằng hoặc tốt hơn nơi ở cũ. Ở đây toàn bộ là đồng bào dân tộc, điều kiện cũng khó khăn.

“Mỗi con đường là một lời cam kết với nhân dân vùng cao. Chúng ta cần tập trung làm nhanh nhưng phải làm chắc, làm đúng và làm vì lợi ích lâu dài của đất nước. Do vậy, các địa phương có ba dự án này đi qua cần cùng với Chính phủ, các bộ của Trung ương chuẩn bị thật tốt mặt bằng, tái định cư ngay từ bây giờ; phấn đấu khởi công năm 2027, cơ bản hoàn thành năm 2030 và đưa vào khai thác năm 2031”, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Thanh nhấn mạnh.