Đầu tư nhiều, kết quả yếu: Tiền của các trường công Mỹ đi về đâu?
Chi tiêu cho giáo dục công tại Mỹ đang ở mức cao kỷ lục, nhưng kết quả học tập của học sinh chưa cho thấy sự cải thiện tương xứng.
Trong nhiều năm, một lập luận quen thuộc trong các cuộc thảo luận chính sách giáo dục tại Mỹ cho rằng hệ thống trường công bị thiếu kinh phí nghiêm trọng, và đây là nguyên nhân chính khiến chất lượng giáo dục đi xuống cũng như môi trường học đường thiếu an toàn. Tuy nhiên, một số ý kiến phản biện cho rằng vấn đề không đơn thuần nằm ở số tiền được rót vào giáo dục, mà ở cách nguồn lực đó được phân bổ và mức độ trách nhiệm giải trình của hệ thống.
Chi tiêu cho giáo dục công tại Mỹ đang ở mức cao kỷ lục.
Theo các số liệu được The Hill dẫn lại, năm 2024, mức chi cho mỗi học sinh tại Mỹ đạt 20.387 USD, cao hơn đáng kể so với mức trung bình 15.022 USD của các quốc gia thuộc Tổ chức Hợp tác và Phát triển Kinh tế (OECD). Tổng chi cho giáo dục từ ngân sách liên bang, bang và địa phương cũng tăng từ 751 tỷ USD năm 2019 lên 946 tỷ USD năm 2023, trong bối cảnh số học sinh giảm.
Tuy nhiên, thành tích học tập không có xu hướng cải thiện tương ứng. Theo Báo cáo Thành tích Quốc gia, năm 2024 chỉ 28% học sinh lớp 8 đạt mức thành thạo môn Toán, trong khi 39% bị xếp ở mức “dưới cơ bản”. Ở môn Khoa học, tỷ lệ đạt chuẩn là 31% còn 38% ở mức dưới cơ bản.
Những con số này được một số nhà quan sát xem là dấu hiệu cho thấy việc tăng chi chưa đồng nghĩa với cải thiện chất lượng.
Cơ cấu nhân sự thay đổi
Một trọng tâm của tranh luận là cơ cấu chi tiêu và nhân sự. Tổng số nhân sự trường công tăng từ 6,5 triệu lên 6,8 triệu người từ năm 2019, nhưng giáo viên chiếm chưa tới một nửa; số nhân viên không trực tiếp giảng dạy nhiều hơn giáo viên (3,6 triệu so với 3,2 triệu).
Xu hướng dài hạn cho thấy từ năm 2002 đến 2023, số giáo viên chỉ tăng 7,8%, trong khi nhân sự “dịch vụ hỗ trợ học sinh” tăng 125%, điều phối viên giảng dạy tăng 118%, nhân viên hỗ trợ hành chính tăng 43% và vị trí quản lý tăng 39%.
Những người chỉ trích cho rằng sự phình to của bộ máy hành chính và hỗ trợ đã làm phân tán nguồn lực khỏi lớp học.
Nhiều cuộc tuần hành ở Mỹ kêu gọi đầu tư vào giáo dục công, tuy nhiên những người chỉ trích cho rằng sự phình to của bộ máy hành chính đã làm phân tán nguồn lực khỏi lớp học. Ảnh: Capital-Star
Một cựu giáo viên trung học công lập chia sẻ trải nghiệm cá nhân khi quay lại thực tập tại chính ngôi trường mình từng học trước đó khoảng 10 năm: số lượng hiệu phó và cán bộ quản lý tăng rõ rệt, cơ cấu tổ chức được mô tả giống một doanh nghiệp lớn hơn là một trường học địa phương.
Tình trạng họp hành dày đặc, yêu cầu giấy tờ và các “kế hoạch mới” liên tục được triển khai được cho là khiến giáo viên mất thời gian chuẩn bị bài giảng - nhiệm vụ cốt lõi của nghề dạy học. Không ít giáo viên tỏ ra mệt mỏi với các khóa tập huấn và nền tảng công nghệ mới.
So sánh với khối ngoài công lập
Trải nghiệm tại một số trường tư được mô tả là khác biệt: bộ máy quản lý gọn nhẹ hơn, giáo viên có nhiều quyền tự chủ, môi trường khuyến khích thử nghiệm và đổi mới. Học phí trung bình của trường tư khoảng 13.000 USD/năm, thấp hơn chi phí đào tạo một học sinh trong nhiều hệ thống trường công.
Một số số liệu được dẫn cho thấy học sinh trường tư, Công giáo và trường công tự chủ có kết quả học tập cao hơn trung bình khoảng hai cấp lớp so với trường công truyền thống, kể cả với nhóm học sinh thu nhập thấp.
Một số số liệu được dẫn cho thấy học sinh trường tư ở Mỹ có kết quả học tập cao hơn trung bình khoảng hai cấp lớp so với trường công truyền thống. Ảnh: Getty Images
Tranh luận về “trách nhiệm giải trình” và “quyền lựa chọn”
Từ các lập luận trên, phe ủng hộ cải cách cho rằng trọng tâm nên chuyển từ việc tiếp tục tăng ngân sách sang nâng cao trách nhiệm giải trình, tinh gọn bộ máy và mở rộng “quyền lựa chọn trường học” cho phụ huynh. Họ cho rằng cạnh tranh và áp lực từ phụ huynh buộc các trường ngoài công lập phải vận hành hiệu quả hơn.
Ở chiều ngược lại, nhiều chuyên gia giáo dục nhấn mạnh rằng trường công phải đảm nhận nhiệm vụ phục vụ toàn bộ học sinh, bao gồm nhóm có nhu cầu đặc biệt, hoàn cảnh khó khăn hoặc vùng sâu vùng xa - điều khiến chi phí và cơ cấu nhân sự phức tạp hơn. Do đó, so sánh trực tiếp với trường tư cần được đặt trong bối cảnh rộng hơn.
Cuộc tranh luận về giáo dục công tại Mỹ vì vậy không chỉ xoay quanh câu hỏi “có đủ tiền hay chưa”, mà còn là vấn đề tổ chức hệ thống, ưu tiên nguồn lực và cách đo lường hiệu quả - những chủ đề được dự báo sẽ tiếp tục là tâm điểm trong hoạch định chính sách giáo dục của nước này thời gian tới.
