'Đầu vào' nào cho ngành Y tế?

Ngành Y tế đang đứng trước yêu cầu đổi mới mạnh mẽ, từ nâng cao chất lượng khám, chữa bệnh đến mở rộng khả năng tiếp cận dịch vụ và bảo vệ quyền lợi người tham gia bảo hiểm y tế (BHYT). 

Nhưng muốn giải quyết những hạn chế ở đầu ra, cần nhìn thẳng vào những bất cập ở đầu vào, nơi các cơ chế, chính sách quyết định nguồn lực được huy động, phân bổ và vận hành.

Tại phiên thảo luận tổ của Quốc hội ngày 21-10, Thủ tướng Lê Minh Hưng nhấn mạnh yêu cầu khắc phục bất cập trong cung ứng, mua sắm thuốc, thiết bị y tế; cắt giảm khâu trung gian làm tăng giá, ngăn chặn thao túng thị trường và đưa giá về mức hợp lý, phù hợp khả năng chi trả của người bệnh. 

Đây là thông điệp gợi mở: Muốn ngành Y tế hoạt động hiệu quả, phải tạo được một cơ chế vận hành thông suốt, minh bạch và đủ khả năng chuyển nguồn lực thành lợi ích thiết thực cho người dân.

Trước hết, cơ chế mua sắm thuốc, vật tư, thiết bị y tế cần tiếp tục được hoàn thiện theo hướng rõ ràng, khả thi và phù hợp với đặc thù chuyên môn. Kiểm soát giá, nhưng không thể chỉ tập trung vào việc kéo giá xuống, phải phản ánh đúng chất lượng, tiêu chuẩn kỹ thuật, điều kiện cung ứng.

Nếu quy trình quá phức tạp, hướng dẫn thiếu thống nhất hoặc trách nhiệm giữa các khâu chưa được phân định rõ, việc mua sắm có thể kéo dài. Điều cần thiết là phân biệt chi phí hợp lý với bất cập, vừa ngăn trục lợi, vừa duy trì chất lượng và nguồn cung ổn định.

Một điểm nghẽn khác là nguồn lực tài chính và cơ chế tự chủ của các cơ sở khám, chữa bệnh. Tự chủ có thể thúc đẩy tính chủ động, nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn lực, nhưng năng lực tài chính, cơ cấu bệnh nhân và điều kiện hoạt động giữa các bệnh viện khác nhau mà cơ chế hỗ trợ chưa tương xứng, áp lực cân đối thu chi cũng không giống nhau. 

Những cơ sở thực hiện nhiều nhiệm vụ chuyên môn khó, phục vụ người bệnh có hoàn cảnh khó khăn hoặc đảm nhận chức năng cấp cứu, điều trị bệnh nặng cần được tính toán đầy đủ khi phân bổ nguồn lực.

Không thể yêu cầu bệnh viện vừa nâng cao chất lượng, đầu tư kỹ thuật, cải thiện thu nhập nhân viên, vừa tự cân đối mọi chi phí trong khi cơ chế thanh toán và nguồn thu chưa phản ánh đầy đủ nhiệm vụ được giao. 

Tự chủ không đồng nghĩa với việc chuyển toàn bộ gánh nặng tài chính sang cơ sở y tế, càng không thể để khả năng cung ứng dịch vụ thiết yếu phụ thuộc quá lớn vào năng lực thu hút nguồn thu của từng đơn vị. 

Điều cần thiết là phân định rõ phần việc Nhà nước phải bảo đảm, phần chi phí được thanh toán qua BHYT và trách nhiệm của cơ sở cung cấp dịch vụ.

Cùng với đó, chính sách BHYT cần theo kịp yêu cầu nâng cao quyền lợi và mở rộng khả năng tiếp cận dịch vụ. Quyền được khám, chữa bệnh không chỉ nằm trên tấm thẻ bảo hiểm, mà phải được thể hiện bằng khả năng tiếp cận thuốc, kỹ thuật phù hợp và dịch vụ có chất lượng. 

Mở rộng quyền lợi mà không tính toán tương ứng về nguồn lực, phương thức thanh toán và năng lực cung ứng có thể tạo thêm áp lực cho quỹ bảo hiểm và các cơ sở y tế.

Không thể có một nền y tế vững mạnh nếu nhân lực và cơ sở y tế chưa được đầu tư tương xứng. Áp lực chuyên môn cộng với thủ tục hành chính, hồ sơ và những rủi ro pháp lý có thể làm suy giảm động lực làm việc nếu không được giải quyết bằng các chính sách đồng bộ. 

Sự chênh lệch về nhân lực, thiết bị và năng lực chuyên môn giữa các tuyến vẫn là thách thức.

Muốn giảm áp lực cho bệnh viện tuyến trên, điều quan trọng hơn là làm cho tuyến cơ sở đủ năng lực để người dân tin tưởng lựa chọn.

“Đầu vào nào cho ngành Y tế hiện nay?” không chỉ là câu hỏi về tiền, thuốc, máy móc hay biên chế… mà còn là về chất lượng thể chế và năng lực tổ chức thực hiện. 

Khi những điều kiện ấy được kiến tạo đồng bộ, yêu cầu nâng cao chất lượng mới có nền tảng vững chắc để trở thành kết quả thực tế. Bởi một nền y tế mạnh không bắt đầu từ những đòi hỏi cao hơn đối với người thực hiện, mà bắt đầu từ việc tạo ra những điều kiện đủ tốt để họ làm tròn trách nhiệm của mình.