Dạy con tự lập từ những việc nhỏ

Khi sự bao bọc khiến con thiếu cơ hội trải nghiệm

Buổi sáng, cha mẹ gọi con dậy, lấy quần áo, chuẩn bị sách vở rồi liên tục nhắc ăn sáng. Buổi tối, người lớn lại ngồi cạnh để giục con làm bài, thu dọn đồ dùng. Những việc ấy xuất phát từ tình thương, nhưng nếu kéo dài, trẻ dễ quen với việc luôn có người sắp xếp mọi thứ.

Tự chuẩn bị đồ dùng học tập với sự khích lệ của cha mẹ giúp trẻ rèn tính tự lập và ý thức trách nhiệm từ những việc nhỏ

Không ít phụ huynh muốn con tự giác nhưng lại ngại giao việc vì sợ con làm chậm, làm sai hoặc ảnh hưởng thời gian học. Thấy con loay hoay gấp chiếc áo, người lớn vội làm thay. Con quên đồ dùng, cha mẹ lập tức mang đến trường. Dần dần, cơ hội để trẻ tự làm và chịu trách nhiệm bị thu hẹp.

Tự lập không phải là để trẻ tự xoay xở trong mọi tình huống. Đó là khả năng thực hiện những việc phù hợp với độ tuổi, biết đưa ra lựa chọn và tìm sự hỗ trợ khi cần. Một đứa trẻ biết nhờ người lớn giúp khi gặp nguy hiểm cũng đang thể hiện kỹ năng tự bảo vệ.

Vì vậy, thay vì chỉ yêu cầu “con phải tự giác”, cha mẹ cần chỉ rõ việc con có thể làm. Với trẻ nhỏ, đó có thể là cất đồ chơi, để dép đúng chỗ, mang quần áo bẩn vào giỏ. Khi lớn hơn, trẻ có thể chuẩn bị đồ dùng học tập, sắp xếp thời gian và tham gia việc nhà.

Điều quan trọng là lựa chọn nhiệm vụ vừa sức. Giao việc quá khó có thể khiến trẻ nản lòng; làm thay mọi việc lại khiến con thiếu cơ hội rèn luyện. Cha mẹ cần quan sát khả năng thực tế của con, hướng dẫn từng bước và tăng dần trách nhiệm khi trẻ đã quen.

Kiên nhẫn hướng dẫn, cho con cơ hội sửa sai

Một kỹ năng mới cần thời gian để hình thành. Trẻ có thể lau bàn chưa sạch, gấp chăn chưa gọn hoặc mất nhiều thời gian chuẩn bị quần áo. Nếu người lớn liên tục chê bai hay giành làm thay, con dễ cho rằng cố gắng của mình không có ý nghĩa.

Cha mẹ có thể làm mẫu, cùng con thực hiện rồi để trẻ tự làm. Chẳng hạn, để con biết chuẩn bị cặp sách, người lớn hướng dẫn xem thời khóa biểu, kiểm tra từng môn và đặt cặp ở vị trí cố định. Khi con quen, sự hỗ trợ giảm dần, thay bằng lời nhắc ngắn khi cần thiết.

Nếp sinh hoạt rõ ràng cũng giúp trẻ chủ động hơn. Gia đình có thể thống nhất giờ thức dậy, thời gian học, vui chơi và chuẩn bị đồ dùng cho hôm sau. Với trẻ nhỏ, bảng việc cần làm bằng hình ảnh sẽ dễ hiểu hơn những lời nhắc dài dòng.

Bên cạnh trách nhiệm, trẻ cần được lựa chọn trong giới hạn phù hợp. Con có thể chọn bộ quần áo đi chơi, quyết định làm bài môn nào trước hoặc chọn việc nhà mình đảm nhận. Khi ý kiến được tôn trọng, trẻ có cơ hội tập cân nhắc và thực hiện quyết định của mình.

Nếu con quên hoặc làm chưa tốt, cha mẹ nên cùng con tìm nguyên nhân và cách khắc phục. Quên sách có thể dẫn đến việc lập danh sách kiểm tra; thường xuyên muộn giờ có thể cần chuẩn bị từ tối trước. Hệ quả cần an toàn, hợp lý, tránh biến thành sự trừng phạt hay làm trẻ xấu hổ.

Lời ghi nhận cũng nên cụ thể. Thay vì chỉ nói “con giỏi quá”, cha mẹ có thể nhận xét: “Hôm nay con đã tự chuẩn bị đủ sách vở”. Cách phản hồi này giúp trẻ nhận ra việc mình làm được và hiểu rằng sự tiến bộ đến từ hành động, cố gắng.

Dạy con tự lập còn đòi hỏi sự thống nhất giữa những người chăm sóc. Nếu cha mẹ giao việc nhưng ông bà luôn làm thay, trẻ sẽ khó duy trì thói quen. Người lớn cần trao đổi để cùng hỗ trợ con.

Từ chiếc cặp tự chuẩn bị đến việc nhà tự hoàn thành, trẻ học cách chăm sóc bản thân và chia sẻ trách nhiệm. Cha mẹ đồng hành bằng sự kiên nhẫn, để con từng bước vững vàng hơn.