Những trang viết từ nơi ranh giới sinh tử

Có những quyết định trong phòng cấp cứu mà người ngoài chỉ nhìn thấy một chữ ký. Có những mất mát mà chỉ người trong cuộc mới hiểu hết sức nặng. Và có những câu chuyện, nếu không được viết ra, sẽ mãi nằm lại sau cánh cửa bệnh viện, cùng người thầy thuốc không biết kể với ai.

Thạc sĩ, bác sĩ nội trú Ngô Đức Hùng bắt đầu viết từ chính những trải nghiệm như thế. Anh không có ý định trở thành nhà văn. Anh viết để gỡ bớt những điều khó nói thành lời. Rồi một người bạn thuyết phục anh đưa những trang viết ấy đến với độc giả.

Từ những ghi chép riêng tư, bác sĩ hồi sức cấp cứu trở thành tác giả của những cuốn sách được tái bản hàng chục lần, đưa nghề y đến gần hơn với cộng đồng.

Viết để độc giả hiểu hơn về nghề y

ThS.BSNT Ngô Đức Hùng hiện là Phó giám đốc Trung tâm Cấp cứu và Hồi sức tích cực, Bệnh viện Đại học Y Hà Nội, đồng thời là giảng viên bộ môn Hồi sức cấp cứu, Đại học Y Hà Nội. Trong công việc, anh tiếp xúc với hàng trăm nghìn lượt người bệnh, chứng kiến những tình huống sinh tử, những quyết định khó khăn và cả những mất mát không dễ chia sẻ. Nhưng phải đến khi những trải nghiệm ấy được chuyển thành câu chữ, một khía cạnh khác của người bác sĩ mới dần được độc giả biết đến.

Để yên cho bác sĩ “hiền”, cuốn tự truyện xuất bản lần đầu vào tháng 3/2018, đã tái bản khoảng 20 lần với tổng số 80.000 bản. Sau đó, Nhật ký Covid và những chuyện chưa kể (NXB Thế giới) tiếp nối mạch viết về con người và những trải nghiệm trong ngành y.

Khác với hai cuốn sách thiên về câu chuyện nghề nghiệp, 3 phút sơ cứu (NXB Thế giới) là ấn phẩm thuần chuyên môn, hướng đến việc cung cấp kiến thức sơ cứu cho cộng đồng.

Cảm hứng viết sách của bác sĩ Ngô Đức Hùng không đến từ mong muốn nổi tiếng. Anh kể mình viết những bài đầu tiên như một cách giải tỏa sau những giờ làm việc mệt mỏi, tìm ý nghĩa trong những gì đã xảy ra và nhìn lại các quan điểm xung đột bằng tâm thế nhẹ nhàng hơn.

Bước ngoặt đến khi một người bạn thuyết phục anh không nên giữ mãi những bài viết ấy cho riêng mình. Những trải nghiệm có thể hữu ích cho đồng nghiệp, giúp họ nói lên suy nghĩ của bản thân, đồng thời giúp những người có cái nhìn phiến diện hiểu hơn về một nghề đặc biệt.

Ba cuốn sách được đông đảo công chúng đón nhận của bác sĩ Ngô Đức Hùng. Ảnh: NVCC.

Theo bác sĩ Hùng, nghề y cũng là một nghề nghiệp như bao nghề khác, nhưng đối tượng mà người thầy thuốc đối diện mỗi ngày là sức khỏe, nỗi đau và đôi khi là sinh mạng con người. Bởi vậy, các sự cố y tế dễ thu hút sự chú ý, kéo theo những đánh giá khắt khe. Khi thông tin được đưa ra theo hướng câu view, thậm chí sai lệch bản chất, người trong cuộc có thể bị tổn thương, còn quan hệ giữa bác sĩ và người bệnh càng trở nên căng thẳng.

"Vô hình đẩy mối quan hệ giữa người thầy thuốc và người bệnh về 2 phía, mà đáng lẽ họ cần biết cảm thông và chia sẻ với nhau", anh chia sẻ với Tri Thức - Znews.

Không tô hồng nghề nghiệp, không áp đặt người đọc

Người trong ngành đôi khi gọi hồi sức cấp cứu là nghề "giời đầy". Bác sĩ phải liên tục xử lý những tình huống nguy cấp, đưa ra quyết định khó khăn và đối diện với những mất mát không dễ giãi bày.

Một người bệnh nặng xin về nhà có thể khiến người ngoài chỉ nhìn thấy chữ ký của bác sĩ và thân nhân. Nhưng phía sau đó là những căng thẳng khi phải lựa chọn hướng đi cho người bệnh trong hoàn cảnh đầy đau đớn.

Ở phòng cấp cứu quá tải, nhân viên y tế phải ưu tiên những tình huống đe dọa tính mạng. Người bệnh lại thường mặc định tình trạng của mình là nặng nhất, dễ bức xúc khi thấy bác sĩ tập trung vào người khác. Trong khi đó, người bệnh im lặng đôi khi lại là người có nguy cơ diễn biến nặng nhất.

Những khác biệt trong cách nhìn ấy là một phần chất liệu cho các trang viết của bác sĩ Hùng. Nhưng kể chuyện nghề cũng đặt người viết trước ranh giới đạo đức, bởi không phải bệnh nhân nào cũng sẵn lòng để trải nghiệm riêng tư bị đưa ra trước công chúng.

ThS.BSNT Ngô Đức Hùng hiện là Phó giám đốc Trung tâm Cấp cứu và Hồi sức tích cực, Bệnh viện Đại học Y Hà Nội. Ảnh: NVCC.

"Trước đây, các nhân viên y tế rất hạn chế kể các câu chuyện về nghề và nghiệp bởi tất cả đều sợ vướng vào ranh giới đạo đức chứ không phải né tránh sự thật", anh nói.

Sau 20 năm làm nghề, tiếp đón hàng trăm nghìn lượt người bệnh, anh chọn kể những trải nghiệm của mình bằng giọng văn hài hước, nhẹ nhàng, không để khó khăn biến thành cay đắng. Những câu chuyện được viết lại trước hết cho chính anh, sau đó chia sẻ với đồng nghiệp và cộng đồng.

"Chúng ta sống và nhìn về phía trước bởi những điều tử tế chứ không sống vì những dằn vặt hay nuối tiếc. Mỗi một thất bại giúp tôi có nhiều kinh nghiệm để làm tốt hơn sau này", bác sĩ Hùng bày tỏ.

Với anh, mỗi người bệnh đều để lại một bài học đáng nhớ. Những kinh nghiệm ấy không chỉ giúp người bác sĩ trưởng thành mà còn có thể truyền lại cho thế hệ sau, bởi nghề y vốn là nghề nối tiếp.

Trong những trang viết của Ngô Đức Hùng, bác sĩ không phải những con người lúc nào cũng mạnh mẽ, cao cả hay sẵn sàng hy sinh mọi thứ. Họ cũng có gia đình, những lo toan và quyền được sống một cuộc đời bình thường.

"Nghề bác sĩ đối với tôi giống như bao nhiêu nghề khác, nói gì đi nữa thì nó vẫn là một nghề. Và bác sĩ vẫn là con người, họ có quyền mong muốn có cuộc sống thoải mái. Mọi lời hoa mĩ không đem lại được cho họ cuộc sống tốt", anh thẳng thắn chia sẻ.

Theo bác sĩ Hùng, khi người thầy thuốc vẫn phải lo lắng cho cuộc sống gia đình, đòi hỏi họ luôn cống hiến và "quên mình" là điều thiếu thực tế. Bởi vậy, khi viết về đồng nghiệp, anh không né tránh những thực tế phũ phàng của nghề nghiệp, không tô hồng nghề nghiệp, cũng không cố đưa ra một kết luận thay độc giả.

Trung tâm Cấp cứu và Hồi sức tích cực, Bệnh viện Đại học Y Hà Nội. Ảnh: NVCC.

Anh cho biết khi gửi bài để biên tập viên lựa chọn, sắp xếp thành sách, mình chưa lần nào đọc lại Để yên cho bác sĩ “hiền” và Nhật ký Covid. Anh tôn trọng cách biên tập viên nhìn nhận vấn đề, bởi cùng những bài viết ấy, cách sắp xếp khác nhau có thể tạo nên những góc nhìn khác nhau về người viết.

Điều khiến anh dè chừng nhất khi cầm bút là vô tình bắt người đọc nhìn thế giới bằng đôi mắt của mình.

Bác sĩ viết về nghề y vốn không hiếm, văn học thế giới cũng có không ít tác phẩm nổi tiếng từ đề tài này. Người trong nghề có lợi thế riêng: họ biết cách đưa kiến thức y khoa vào trang viết, khiến những điều khô khan trở nên dễ hiểu. Nhưng với bác sĩ Ngô Đức Hùng, biết nhiều hơn không có nghĩa là được quyền nghĩ thay người đọc.

"Nếu không làm bác sĩ, chưa chắc tôi đã viết và đã viết được”, anh nói thẳng. Phòng cấp cứu, những người bệnh anh từng gặp, cả những điều không dễ kể ra, có lẽ đã lặng lẽ nuôi dưỡng cây bút Ngô Đức Hùng.

Trang viết chưa muốn chia sẻ

Đại dịch Covid-19 là giai đoạn đặc biệt khi bác sĩ Hùng cùng đồng nghiệp vào Nam, ra Bắc, có mặt tại các điểm dịch lớn để hỗ trợ địa phương chống dịch. Anh gọi đó là thời kỳ cống hiến, khi việc hoạt động và chia sẻ cũng giúp bản thân tự khích lệ, không để cảm xúc tiêu cực lấn át.

Đại dịch Covid-19 là giai đoạn đặc biệt khi bác sĩ Hùng cùng đồng nghiệp vào Nam, ra Bắc, có mặt tại các điểm dịch lớn để hỗ trợ địa phương chống dịch. Ảnh: Chí Hùng.

Sau dịch, anh từ chối mọi lời mời chia sẻ bởi những gì trải qua đã quá đủ. Cuốn Nhật ký Covid và những chuyện chưa kể ghi lại những con người ở tuyến đầu, cùng những suy nghĩ của anh về cách con người đối diện với một cơn khủng hoảng hiếm gặp.

Nhưng có một cuốn sách khác về những ngày chống dịch, anh vẫn giữ lại cho riêng mình.

“Có lẽ nhiều năm nữa tôi sẽ chia sẻ nó. Còn bây giờ, tôi vẫn đang để cho riêng mình”, anh nói.