Đẩy mạnh bảo tồn và phát huy văn hóa biển - đảo Hội An

Tọa đàm có sự tham dự của đại diện Sở VHTTDL Đà Nẵng, các cơ quan quản lý, các viện nghiên cứu, các tổ chức khoa học, các trường đại học cùng các nhà khoa học, chuyên gia nghiên cứu trong và ngoài địa phương

Với tinh thần khoa học và trách nhiệm, các tham luận, ý kiến được các đại biểu trao đổi thẳng thắn, cởi mở. Qua đó chia sẻ những kết quả nghiên cứu mới, những kinh nghiệm thực tiễn cũng như những đề xuất có giá trị nhằm góp phần nhận diện đầy đủ hơn các giá trị văn hóa biển - đảo Hội An trong không gian văn hóa biển miền Trung và trong tiến trình phát triển bền vững của địa phương.

Tọa đàm nhận được 23 bài tham luận khá công phu, tâm huyết và chuyên sâu của các nhà khoa học, nhà nghiên cứu đến từ: Viện Khoa học Xã hội Vùng Trung Bộ và Tây Nguyên, Phân Viện Văn hóa, Nghệ thuật, Thể thao và Du lịch miền Trung, Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch thành phố Đà Nẵng, Hội Khoa học Lịch sử thành phố Đà Nẵng, Hội Văn nghệ Dân gian Đà Nẵng, Ban Quản lý Khu Dự trữ sinh quyển thế giới Cù Lao Chàm - Hội An, Đại học Sư phạm Đà Nẵng, Đại học Quảng Nam và Trung tâm Bảo tồn Di sản Văn hóa thế giới Hội An.

Các nhà khoa học, chuyên gia chia sẻ những tham luận, nghiên cứu công phu, tâm huyết góp phần nhận diện giá trị văn hóa biển - đảo Hội An

Ở chủ đề "Văn hóa biển đảo Hội An trong không gian văn hóa biển đảo miền Trung - Giá trị lịch sử và bản sắc cộng đồng", các tham luận tập trung vào những nội dung như: Quá trình hình thành cư dân và sự phát triển văn hóa miền biển Quảng Nam của NNC. Tôn Thất Hướng; Tín ngưỡng thờ Thủy thần vùng sông nước và ven biển xứ Quảng trong "Quảng Nam tỉnh tạp biên" của TS. Trần Đình Hằng; Tín ngưỡng thờ Mẫu trong đời sống cư dân vùng duyên hải Nam Trung Bộ của TS. Đinh Thị Kim Ngân.

Bên cạnh đó còn có các tham luận như: Từ một góc nhìn về biển trong đời sống của con người: Trường hợp nhìn từ Hội An của ThS. Nguyễn Chí Trung; Biển và vai trò của biển trong mạng lưới giao thương Đông - Tây ở miền Trung Việt Nam của ThS. Nguyễn Phước Bảo Đàn; Tri thức dân gian của ngư dân Đà Nẵng của ThS. Đinh Thị Trang.

Với chủ đề "Di sản văn hóa biển - đảo Hội An", các tham luận tại tọa đàm tập trung vào những nội dung như: Di sản biển đảo Cù Lao Chàm của NNC. Trần Văn An; Di sản tư liệu Hán Nôm về biển đảo xã Tân Hiệp - giá trị, giải pháp bảo tồn và phát huy của ThS. Quảng Văn Quý và CN. Lê Thị Lưu; Tri thức dân gian trong nghề biển của cư dân Hội An qua thông tin tư liệu sưu tầm từ Phước Trạch của Võ Hồng Việt và ThS. Thái Thị Liễu Chi; Hiện trạng thủy hệ cổ ở Cù Lao Chàm của Nguyễn Cường; Tri thức dân gian trong việc khai thác, sử dụng thủy hệ cổ ở Cù Lao Chàm của Trần Thanh Hoàng Phúc...

Lễ hội cầu ngư tại phường Hội An Đông

Nhiều ý kiến có chung nhận định, trong tiến trình lịch sử hình thành và phát triển của Hội An, biển - đảo không chỉ là không gian sinh tồn mà còn là không gian văn hóa đặc biệt, góp phần tạo nên bản sắc riêng của vùng đất này. Từ Cù Lao Chàm, cửa Đại Chiêm đến các làng chài ven biển, từ những hoạt động giao thương trên biển đến hệ thống tín ngưỡng, lễ hội, tri thức dân gian gắn với nghề biển, tất cả đã tạo nên lớp trầm tích văn hóa phong phú, phản ánh quá trình thích ứng, khám phá, chinh phục của cộng đồng cư dân với môi trường biển - đảo.

Nhờ vị trí địa lý thuận lợi cùng truyền thống hướng biển, Hội An từ nhiều thế kỷ trước đã trở thành một thương cảng quốc tế sầm uất, nơi gặp gỡ, giao lưu của nhiều nền văn hóa trong khu vực và trên thế giới. Chính trong quá trình đó, các giá trị văn hóa biển - đảo không ngừng được bồi đắp, tiếp biến và trở thành một bộ phận quan trọng trong kho tàng Di sản văn hóa của Hội An nói riêng và vùng duyên hải miền Trung nói chung.

Đội trình diễn bả trạo tại lễ hội cầu ngư ở vùng biển Hội An

Biển đảo Hội An không chỉ là không gian tự nhiên mà còn là không gian sinh tồn, không gian văn hóa gắn kết biển, sông, đảo và đô thị. Chính sự tương tác lâu dài giữa cư dân bản địa với môi trường biển, cùng quá trình giao lưu thương mại quốc tế đã tạo nên một bản sắc văn hóa biển đảo đặc trưng của Hội An. Đây là một thành tố quan trọng cấu thành nên giá trị nổi bật toàn cầu của Di sản văn hóa thế giới Đô thị cổ Hội An và cũng là lĩnh vực nhiều tiềm năng để nghiên cứu sâu về lịch sử, nhân học, văn hóa dân gian và phát triển bền vững.

"Bảo tồn và phát huy giá trị di sản văn hóa biển - đảo Hội An trong bối cảnh phát triển bền vững hiện nay" là một chủ đề trọng tâm nhận được nhiều ý kiến trao đổi tại tọa đàm. Trong đó đáng chú ý là các tham luận: Giải pháp bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa biển đảo Hội An trong bối cảnh thành phố Đà Nẵng sau hợp nhất với tỉnh Quảng Nam của ThS. Bùi Văn Tiếng; Giáo dục ý thức biển đảo Quảng Nam - Đà Nẵng từ tư liệu thơ văn chữ Hán của TS. Nguyễn Hoàng Thân; Một số nhận xét và đề xuất phương hướng bảo vệ, phát huy giá trị các thủy hệ cổ Cù Lao Chàm của ThS. Quảng Văn Quý.

Bên cạnh đó còn có các tham luận như: Văn hóa phi vật thể miền biển Hội An - Những thuận lợi và thách thức trong thời kỳ hội nhập và phát triển của ThS.Nguyễn Thị Thu Hiền; Bảo tồn và phát huy giá trị cảnh quan văn hóa biển Hội An của TS. Nguyễn Thị Vĩnh Linh; Lễ hội Cầu ngư của cư dân xã Tân Hiệp: Phát huy giá trị gắn với hoạt động khai thác du lịch di sản văn hóa trên đảo Cù Lao Chàm của TS. Nguyễn Thăng Long; Cù Lao Chàm - không gian văn hóa trong bối cảnh phát triển bền vững của ThS. Huỳnh Dõng; Khai thác văn minh cua đá Cù Lao Chàm của ThS. Lê Ngọc Thảo.

Trình diễn hát bả trạo tại lễ hội cầu ngư Cù Lao Chàm - Hội An năm 2026

Ông Phạm Phú Ngọc, Giám đốc Trung tâm Bảo tồn Di sản Văn hóa Thế giới cho biết: Trong những năm qua, công tác nghiên cứu nhận diện, bảo tồn và phát huy giá trị di sản văn hóa biển - đảo Hội An được Trung tâm cũng như các cơ quan chuyên môn, các nhà nghiên cứu địa phương và trung ương đặc biệt quan tâm.

Riêng tại Trung tâm đã xuất bản 3 tập sách gồm: “Cù Lao Chàm - Vị thế tiềm năng và triển vọng”; “Thúng chai ở Hội An” và “Biển đảo trong văn hóa văn nghệ dân gian Hội An”. Bên cạnh đó còn có tập san nghiên cứu về Cù Lao Chàm, tín ngưỡng thờ cúng cá Ông, ghe thuyền truyền thống; các phim tư liệu và nhiều bài viết nghiên cứu, tham luận tham gia các tọa đàm, hội thảo…

Đặc biệt năm 2019, Trung tâm đã phối hợp với Trường Đại học Khoa học xã hội và nhân văn - Đại học quốc gia Hà Nội tổ chức hội thảo "Cù Lao Chàm: Đa dạng tài nguyên thiên nhiên, văn hóa và phát triển bền vững”.

Đây là những minh chứng giàu sức thuyết phục cho thấy những nỗ lực chuyên môn của Trung tâm trong nghiên cứu biển đảo Hội An, trong đó có các giá trị văn hóa biển đảo.

Ngoài các công trình nghiên cứu, tổ chức hội thảo và xuất bản ấn phẩm của Trung tâm, còn có rất nhiều công trình, chuyên khảo, luận án, bài viết khoa học của các viện nghiên cứu, trường đại học, các nhà nghiên cứu, tổ chức trong nước và quốc tế nghiên cứu về lịch sử - văn hóa Hội An, trong đó có nhắc đến, khái quát về văn hóa biển đảo Hội An.

Nghề đan võng ngô đồng ở đảo Cù Lao Chàm (Hội An) đã được ghi danh vào Danh mục Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia

Mặc dù công tác nghiên cứu, bảo tồn và phát huy văn hóa biển, đảo Hội An thời gian qua đạt nhiều kết quả đáng ghi nhận, song nhìn một cách khách quan vẫn chưa thật sự toàn diện, còn nhiều khoảng trống cần tiếp tục nghiên cứu, nhận diện. Đặc biệt, trong bối cảnh đô thị hóa, phát triển du lịch, biến đổi khí hậu cùng những thay đổi về kinh tế - xã hội, không ít giá trị văn hóa biển, đảo đang đối mặt với nguy cơ mai một, biến đổi, đòi hỏi các giải pháp bảo tồn và phát huy phù hợp.

Điều đó đặt ra yêu cầu cần có thêm các diễn đàn khoa học để trao đổi, chia sẻ thông tin, tư liệu và những kết quả nghiên cứu mới. Qua đó, góp phần nhận diện đầy đủ hơn các giá trị đặc trưng của văn hóa biển - đảo Hội An, đồng thời đề xuất những giải pháp bảo tồn, phát huy hiệu quả, phù hợp với bối cảnh hiện nay.

“Những tham luận, ý kiến trao đổi và góc nhìn đa chiều tại tọa đàm sẽ là nguồn tư liệu quý giá, góp phần bổ sung cơ sở khoa học cho công tác nghiên cứu, bảo tồn và phát huy các giá trị di sản văn hóa của Hội An trong thời gian tới”, ông Phạm Phú Ngọc, Giám đốc Trung tâm BTDSVHTG Hội An khẳng định.