Đẩy mạnh cơ giới hóa, nâng cao hiệu quả thu gom rác

Hà Nội đang từng bước thay thế phương thức thu gom rác thủ công bằng phương tiện cơ giới, hiện đại. Ảnh: Internet

Thay đổi cách làm cũ để đáp ứng yêu cầu mới

Quá trình đô thị hóa nhanh cùng sự gia tăng dân số khiến lượng rác thải sinh hoạt tại Hà Nội liên tục tăng trong những năm gần đây. Theo Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Nội, năm 2025, lượng chất thải rắn sinh hoạt phát sinh khoảng 8.500 tấn/ngày; trong đó khoảng 7.600 tấn được thu gom, vận chuyển và xử lý tập trung.

Tuy nhiên, phía sau những con số này vẫn còn không ít bất cập như việc thu gom rác ở nhiều địa bàn chủ yếu dựa vào lao động thủ công, xe gom hở và phương tiện cũ. Hình ảnh nước rỉ rác chảy xuống đường, mùi hôi phát tán tại điểm tập kết hay rác tồn đọng trong các ngõ nhỏ vẫn xuất hiện ở không ít nơi. Trong bối cảnh Hà Nội đang hướng tới xây dựng vùng phát thải thấp và phát triển đô thị xanh, phương thức thu gom rác truyền thống ngày càng bộc lộ hạn chế, đòi hỏi phải thay đổi phương thức để đáp ứng yêu cầu mới.

Trưởng phòng Quản lý chất thải rắn (Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Nội) Nguyễn Văn Quý cho biết, Thành phố đặt mục tiêu đến năm 2030, từng bước thay thế phương tiện thủ công bằng phương tiện cơ giới; xóa bỏ các điểm tập kết rác hở; xây dựng hệ thống trung chuyển đạt chuẩn kỹ thuật, có hệ thống ép rác, kiểm soát mùi và nước rỉ rác. Việc đổi mới phương tiện gắn với mục tiêu sử dụng năng lượng xanh, giảm phát thải khí nhà kính.

Thực hiện định hướng này, nhiều doanh nghiệp môi trường đã chủ động đầu tư công nghệ và phương tiện hiện đại. Trong đó, Công ty TNHH MTV Môi trường đô thị Hà Nội (URENCO) đầu tư hơn 76 tỷ đồng cho hệ thống xe cuốn ép rác, xe quét hút, xe rửa đường và phun sương hiện đại. Công ty cổ phần Dịch vụ môi trường Thăng Long đầu tư khoảng 46 tỷ đồng mua xe chở rác tải trọng lớn, xe cỡ nhỏ và hơn 100 xe điện phục vụ thu gom trong các ngõ nhỏ.

Không chỉ dừng ở việc thay mới phương tiện, Hà Nội còn đẩy mạnh ứng dụng công nghệ số trong quản lý môi trường. Các phương tiện thu gom, vận chuyển được tích hợp GPS, camera giám sát nhằm kiểm soát hành trình, tối ưu hóa lộ trình vận chuyển và nâng cao chất lượng dịch vụ.

Năm 2025, Thành phố đã triển khai thí điểm đổi mới công tác thu gom, vận chuyển rác tại các phường trong khu vực nội đô lịch sử. Riêng URENCO đã đưa vào sử dụng khoảng 2.900 thùng composite thay thế xe gom hở tại 12 phường, đồng thời đầu tư thêm 31 phương tiện mới tích hợp hệ thống giám sát hiện đại. Những thay đổi này bước đầu giúp nhiều tuyến phố sạch hơn, giảm tình trạng rác tồn đọng và hạn chế phát tán mùi hôi.

Mắt xích quan trọng xây dựng Hà Nội xanh

Theo Tổng Giám đốc URENCO Phạm Văn Đức, cơ giới hóa là xu hướng tất yếu để nâng cao năng suất lao động và cải thiện điều kiện làm việc cho công nhân môi trường. Quan trọng hơn, việc sử dụng phương tiện hiện đại giúp quy trình thu gom rác khép kín hơn, hạn chế ô nhiễm thứ cấp trong quá trình vận chuyển.

Còn Phó Tổng Giám đốc Công ty cổ phần Dịch vụ môi trường Thăng Long Tô Thanh Tùng cho rằng, khi xe điện và các phương tiện cơ giới dần thay thế xe gom thô sơ, hiệu quả thu gom được nâng lên rõ rệt. Không chỉ môi trường sạch hơn mà người dân cũng dần hình thành thói quen bỏ rác đúng giờ, đúng nơi quy định.

Ý nghĩa lớn nhất của cơ giới hóa nằm ở việc hình thành quy trình thu gom, vận chuyển rác khép kín. Nếu như trước đây rác thường rơi vãi, nước rỉ rác chảy ra đường thì nay các xe cuốn ép, xe điện chuyên dụng đã giúp giảm tình trạng này. Đây cũng là bước đi phù hợp với định hướng phát triển đô thị xanh, thông minh mà Thành phố đang triển khai.

Minh chứng rõ nhất là việc đưa vào vận hành Nhà máy điện rác Sóc Sơn và Nhà máy điện rác Seraphin đã tạo bước chuyển lớn trong công nghệ xử lý rác, nâng tỉ lệ xử lý rác bằng công nghệ đốt phát điện đạt 85 - 92%. Các dự án Nhà máy đốt rác phát điện AMACCAO - Thành Công tại Xuân Sơn và mở rộng Nhà máy điện rác Sóc Sơn sẽ tiếp tục được triển khai... Mục tiêu đến cuối năm 2027, 100% rác thải sinh hoạt được xử lý bằng công nghệ tiên tiến, chấm dứt chôn lấp trực tiếp.

Tuy vậy, quá trình cơ giới hóa vẫn đối mặt không ít khó khăn. Theo ông Nguyễn Văn Quý, nhiều địa phương còn lúng túng trong công tác đấu thầu, xây dựng đơn giá dịch vụ; một số doanh nghiệp môi trường năng lực hạn chế, chưa mạnh dạn đầu tư đổi mới phương tiện thu gom, vận chuyển rác. Cụ thể, nhiều địa bàn vẫn sử dụng xe đẩy tay thô sơ, phương tiện thu gom chưa đáp ứng yêu cầu “kín, sạch, không rơi vãi”, tồn tại tới 1.777 điểm tập kết rác hở gây ô nhiễm môi trường.

Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Nội Nguyễn Minh Tấn cho biết, để cơ giới hóa phát huy hiệu quả, điều quan trọng là phải có sự vào cuộc đồng bộ của chính quyền, doanh nghiệp và người dân. Các địa phương cần kiên quyết loại bỏ phương tiện thu gom không đạt chuẩn, đẩy nhanh đầu tư hạ tầng trung chuyển hiện đại và ứng dụng công nghệ số trong quản lý môi trường. Hơn nữa, cơ giới hóa phải đi liền với thay đổi nhận thức cộng đồng. Khi người dân hình thành thói quen bỏ rác đúng giờ, đúng nơi quy định, hệ thống thu gom hiện đại mới vận hành hiệu quả.