Đẩy mạnh ứng dụng khoa học, công nghệ trong sản xuất nông nghiệp

Những năm gần đây, KH&CN được ứng dụng rộng rãi trong sản xuất nông nghiệp từ chuyển giao tiến bộ kỹ thuật, phát triển giống cây trồng, vật nuôi có năng suất, chất lượng cao đến xây dựng các mô hình sản xuất an toàn, hữu cơ, bền vững; bảo tồn và phát triển các giống đặc sản địa phương, đẩy mạnh cơ giới hóa. Việc ứng dụng công nghệ trong tưới tiết kiệm, phòng, chống dịch bệnh, bảo quản, chế biến nông sản và truy xuất nguồn gốc sản phẩm cũng từng bước được triển khai. Trong bối cảnh biến đổi khí hậu ngày càng phức tạp, kết hợp nguồn gen bản địa với các tiến bộ về chọn giống, kỹ thuật canh tác và quản lý sản xuất góp phần nâng cao khả năng thích ứng, phát huy lợi thế tự nhiên và đa dạng sản phẩm theo từng vùng.

Hạt dẻ Trùng Khánh nổi tiếng với hương vị thơm ngon, cho giá trị kinh tế cao và được bảo hộ chỉ dẫn địa lý từ năm 2011. Tuy nhiên,  phương pháp gieo hạt truyền thống khiến cây chậm cho quả, năng suất và chất lượng không ổn định, tiềm ẩn nguy cơ suy giảm nguồn gen quý. Để khắc phục hạn chế này, giai đoạn 2018 - 2022, Sở KH&CN phối hợp với Viện Nghiên cứu Lâm sinh ứng dụng kỹ thuật ADN đánh giá di truyền, tuyển chọn cây dẻ trội làm cây đầu dòng, xây dựng vườn giống, hoàn thiện quy trình nhân giống bằng phương pháp ghép. Năm 2023, Sở KH&CN ký hợp đồng với Công ty TNHH Nasan Green triển khai dự án ứng dụng KH&CN sản xuất giống dẻ, phục vụ mở rộng diện tích trồng dẻ Trùng Khánh. Dự án xây dựng vườn giống quy mô 500 cây, vườn ươm rộng 500 m² hiện cung cấp ra thị trường hơn 20.000 cây giống/năm, giá bán trung bình 60.000 đồng/cây. Nhờ áp dụng kỹ thuật ghép, cây dẻ cho quả sớm hơn 3 - 4 năm so với gieo hạt, giữ được đặc tính tốt của cây mẹ và đạt tỷ lệ sống sau trồng trên 90%. Việc chủ động nhân giống góp phần bảo tồn nguồn gen, tạo nguồn cây giống phục vụ mở rộng diện tích và nâng cao giá trị kinh tế của đặc sản địa phương.

Trong chăn nuôi, KH&CN được ứng dụng từ cải thiện chất lượng con giống đến áp dụng quy trình chăm sóc, nuôi dưỡng an toàn sinh học và phòng, chống dịch bệnh. Cuối năm 2023, Đề tài bảo tồn và phát triển nguồn gen gà xương đen, thịt đen bản địa được triển khai tại 3 xã: Trường Hà, Bảo Lâm, Nam Quang với tổng kinh phí hơn 1,8 tỷ đồng. Trong đó ngân sách sự nghiệp khoa học của tỉnh hỗ trợ hơn 1,3 tỷ đồng, người dân đối ứng 500 triệu đồng. Đến nay, mô hình phát triển được hơn 200 con gà giống, gần 900 con gà thương phẩm.

Ông Hoàng Văn Bé (ở giữa), xóm Hòa Mục, xã Trường Hà chủ động sản xuất được đàn bố mẹ hạt nhân, tự ấp nở, cung cấp con giống cho thị trường.

Ông Hoàng Văn Bé, xóm Hòa Mục, xã Trường Hà được chọn làm điểm sản xuất tại chỗ con giống gà xương đen, thịt đen bản địa, cho biết: Gà Mông có thân hình săn chắc, vóc dáng thon gọn, chân cao, thịt thơm ngon, cân nặng trung bình từ 1,2 - 1,5 kg/con, phù hợp với điều kiện chăn nuôi của địa phương, ít dịch bệnh. Tham gia mô hình, gia đình được hỗ trợ con giống, thức ăn, thuốc thú y, kỹ thuật chăn nuôi an toàn sinh học… Đến nay, tôi chủ động sản xuất được đàn bố mẹ hạt nhân, tự ấp nở, cung cấp con giống cho thị trường. 

Theo Sở KH&CN, tính đến tháng 8/2026, tỉnh theo dõi, quản lý 102 nhiệm vụ KHCN và đổi mới sáng tạo, gồm 31 nhiệm vụ đang triển khai, 29 nhiệm vụ tuyển chọn, 42 nhiệm vụ đã nghiệm thu, tiếp tục được theo dõi để duy trì, nhân rộng kết quả. Công tác quản lý từng bước chuyển từ chú trọng quy trình sang đánh giá sản phẩm đầu ra, địa chỉ ứng dụng và hiệu quả thực tiễn. 

Trong số 31 nhiệm vụ đang triển khai, có 30 nhiệm vụ xây dựng mô hình thử nghiệm, thí điểm hoặc khảo nghiệm, đạt 97,37%. Các nhiệm vụ được phê duyệt giai đoạn 2025 - 2026 đều có hoạt động ứng dụng vào thực tiễn ngay trong quá trình thực hiện. Nhiều mô hình nông nghiệp mang lại hiệu quả rõ rệt. Điển hình như mô hình thâm canh, cải tạo chè Đoỏng Pán với quy mô trên 10 ha giúp năng suất tăng khoảng 150% so với phương thức truyền thống; giá chè chế biến đạt 350.000 - 550.000 đồng/kg, cao hơn khoảng 2 lần trước khi triển khai nhiệm vụ. Nhiệm vụ bảo tồn, phát triển nguồn gen lợn đen Lục Khu xây dựng mô hình gồm 32 lợn nái sinh sản, 4 lợn đực giống, 322 lợn thương phẩm. Các mô hình góp phần giải quyết yêu cầu thực tế của sản xuất, bảo tồn giống bản địa, nâng cao năng suất và gia tăng giá trị nông sản.

Tuy nhiên việc ứng dụng KH&CN trong nông nghiệp trên địa bàn tỉnh gặp không ít khó khăn. Sản xuất ở nhiều nơi còn nhỏ lẻ, phân tán; nguồn lực đầu tư đổi mới công nghệ hạn chế; khả năng tiếp cận kỹ thuật mới của một bộ phận nông dân chưa đồng đều. Chi phí đầu tư ban đầu cao, trong khi thị trường tiêu thụ nông sản chưa ổn định khiến người dân dè dặt khi chuyển đổi phương thức sản xuất.

Đoàn công tác Sở Khoa học và Công nghệ kiểm tra mô hình nghiên cứu bảo tồn và phát triển nguồn gen gà xương đen, thịt đen bản địa tại xã Trường Hà.

Phó Giám đốc Sở KH&CN Nông Thành Thân cho biết: Thời gian tới, Sở tập trung kiểm soát 58 đề tài triển khai từ năm 2020 đến nay nhằm bảo đảm các nhiệm vụ đạt mục tiêu, tạo ra quy trình kỹ thuật và công thức chuẩn, góp phần nâng cao giá trị sản phẩm. Đề nghị chính quyền địa phương phối hợp giám sát tiến độ, rà soát thế mạnh nông nghiệp, lựa chọn sản phẩm chủ lực để ưu tiên ứng dụng KH&CN, phục vụ phát triển kinh tế - xã hội đến năm 2030. 

Đẩy mạnh chuyển giao kỹ thuật phù hợp với điều kiện từng địa phương; xây dựng mô hình trình diễn để người dân trực tiếp tham gia, đánh giá hiệu quả trước khi nhân rộng; làm tốt công tác đào tạo, tập huấn  gắn với kỹ năng ứng dụng công nghệ, quản lý quy trình sản xuất, nâng cao chất lượng nông sản. Khuyến khích doanh nghiệp đầu tư vào nông nghiệp công nghệ cao, tăng cường liên kết giữa sản xuất, chế biến, tiêu thụ; hỗ trợ hợp tác xã ứng dụng công nghệ số trong quản lý vùng trồng, truy xuất nguồn gốc và kết nối thị trường. Triển khai các chính sách vốn, tín dụng, chuyển giao công nghệ, hạ tầng sản xuất phù hợp, tạo điều kiện cho những hộ sản xuất quy mô nhỏ tiếp cận tiến bộ kỹ thuật.

Về lâu dài, ứng dụng KH&CN cần gắn với chuyển đổi số, kinh tế tuần hoàn, sử dụng hiệu quả tài nguyên. Việc tận dụng phụ phẩm nông nghiệp làm phân bón hữu cơ, thức ăn chăn nuôi; phát triển mô hình tiết kiệm nước, giảm sử dụng hóa chất và thích ứng với biến đổi khí hậu sẽ góp phần giảm chi phí, bảo vệ môi trường, nâng cao sức chống chịu của ngành nông nghiệp.

Đẩy mạnh ứng dụng KH&CN là hướng đi cần thiết để chuyển từ tư duy sản xuất nông nghiệp sang phát triển kinh tế nông nghiệp.  Khi tiến bộ kỹ thuật được áp dụng phù hợp với điều kiện sản xuất, gắn với nhu cầu thị trường và liên kết chặt chẽ trong chuỗi giá trị, nông sản địa phương có thêm cơ hội nâng cao chất lượng, sức cạnh tranh, phát huy lợi thế đặc sản và tạo sinh kế ổn định cho người dân.