ĐBQH: Cần có Đề án tổng thể để triển khai khám sức khỏe miễn phí hiệu quả từ 2026

Phải nâng cao năng lực y tế cơ sở

Theo ĐBQH Phạm Thu Xanh, việc triển khai khám sức khỏe định kỳ, sàng lọc miễn phí cho người dân từ năm 2026 là chủ trương lớn, có ý nghĩa quan trọng trong bảo vệ, chăm sóc sức khỏe nhân dân. Tuy nhiên, để bảo đảm tính khả thi, cần nhìn thẳng vào những khoảng trống về thể chế, năng lực hệ thống và điều kiện triển khai.

Bà dẫn chứng, Nghị quyết số 72 của Bộ Chính trị ban hành ngày 9/9/2025 đã đề ra nhiều giải pháp đột phá. Ngay sau đó, Chính phủ ban hành Nghị quyết 282 nhằm cụ thể hóa và phân công nhiệm vụ cho các bộ, ngành, địa phương. Bộ Y tế cũng đã tham mưu xây dựng Luật Phòng bệnh và có hiệu lực từ ngày 1/7/2026.

ĐBQH Phạm Thu Xanh - Đoàn ĐBQH TP Hải Phòng phát biểu tại Tổ.

Luật đã quy định rõ việc khám sức khỏe định kỳ, sàng lọc miễn phí theo nhóm đối tượng và lộ trình ưu tiên, đồng thời xác định 6 nguồn kinh phí thực hiện, gồm ngân sách nhà nước, bảo hiểm y tế, người sử dụng lao động và các nguồn hợp pháp khác. Tuy nhiên, theo đại biểu, vấn đề đặt ra là Luật chỉ có hiệu lực từ giữa năm 2026, sau đó cần thêm nghị định hướng dẫn, trong khi mục tiêu là triển khai ngay trong năm.

Một điểm nghẽn lớn khác là năng lực của y tế cơ sở. Sau khi tổ chức lại theo mô hình chính quyền hai cấp, nhiều trạm y tế được sáp nhập, một trạm quản lý nhiều điểm. Trong khi đó, yêu cầu mỗi trạm có 4 bác sĩ là khó thực hiện trong ngắn hạn. Dù một số địa phương đã tăng cường nhân lực cho tuyến cơ sở, nhưng việc triển khai đồng bộ trên toàn quốc là thách thức lớn. Điều này có thể ảnh hưởng đến chất lượng sàng lọc, chẩn đoán, thậm chí gây quá tải nếu tổ chức khám diện rộng.

Bên cạnh đó, hệ thống hồ sơ sức khỏe điện tử vẫn chưa được triển khai đồng bộ. Theo đại biểu, nếu chỉ dừng ở các đợt khám sức khỏe, dữ liệu thu được chỉ mang tính thời điểm, không đủ để quản lý sức khỏe lâu dài. Trong khi đó, hồ sơ sức khỏe điện tử sẽ giúp theo dõi liên tục, giảm chi phí và hỗ trợ hoạch định chính sách dựa trên dữ liệu.

Cần đề án tổng thể và "xương sống" dữ liệu y tế quốc gia

Để khắc phục những điểm nghẽn nêu trên, ĐBQH Phạm Thu Xanh đề xuất Chính phủ giao Bộ Y tế xây dựng một đề án tổng thể, đồng thời sớm ban hành nghị định hướng dẫn Luật Phòng bệnh, làm cơ sở triển khai thống nhất trên toàn quốc.

Theo đó, việc tổ chức khám sức khỏe miễn phí cần thực hiện theo quy trình bài bản. Trước hết, các địa phương cần rà soát dân cư theo độ tuổi, tiền sử bệnh, yếu tố nguy cơ để phân nhóm: nguy cơ cao, trung bình và khỏe mạnh, từ đó xây dựng danh sách quản lý sức khỏe toàn dân theo hộ gia đình.

Từ 2026 sẽ triển khai khám sức khỏe miễn phí cho người dân theo nhóm đối tượng và lộ trình ưu tiên.

Tiếp đến, Bộ Y tế cần chuẩn hóa các gói khám trước thời điểm Luật có hiệu lực, bao gồm gói cơ bản, gói theo độ tuổi, giới và nguy cơ. Mục tiêu là khoảng 70% dịch vụ được thực hiện tại tuyến y tế cơ sở, chỉ chuyển tuyến trên với các trường hợp cần thiết, qua đó giảm áp lực và chi phí.

Đại biểu cũng nhấn mạnh việc tổ chức khám theo lịch, phân luồng đối tượng, ưu tiên người cao tuổi, người có bệnh nền và lao động chính. Đặc biệt, 100% kết quả khám phải được cập nhật vào hệ thống hồ sơ sức khỏe điện tử, bảo đảm liên thông giữa các cơ sở y tế và với bảo hiểm y tế.

Trên cơ sở đó, đại biểu đề xuất xây dựng kiến trúc tổng thể dữ liệu y tế quốc gia, thống nhất chuẩn dữ liệu, danh mục dùng chung và mã định danh sức khỏe duy nhất cho mỗi người dân, gắn với căn cước công dân và VNeID. Đồng thời, cần xây dựng trục liên thông dữ liệu y tế quốc gia và nền tảng tích hợp dữ liệu, bảo đảm các cơ sở y tế bắt buộc cập nhật và chia sẻ thông tin. Việc gắn nghĩa vụ cập nhật dữ liệu với thanh toán bảo hiểm y tế được xem là giải pháp hiệu quả để bảo đảm tuân thủ.

Liên quan đến bệnh án điện tử, đại biểu cho biết dù nhiều cơ sở y tế đã có nền tảng công nghệ thông tin và một số bệnh viện lớn đã triển khai thành công, nhưng tuyến huyện và các cơ sở nhỏ vẫn gặp nhiều khó khăn, đặc biệt về kinh phí.

Một bất cập đáng chú ý là chi phí công nghệ thông tin chưa được tính vào giá dịch vụ y tế, khiến các đơn vị thiếu nguồn lực đầu tư. Ngoài ra, việc sử dụng nhiều phần mềm khác nhau cũng gây khó khăn trong kết nối, liên thông dữ liệu. Từ thực tế này, ĐBQH Phạm Thu Xanh đề nghị cần có cơ chế tài chính phù hợp, bổ sung chi phí công nghệ thông tin vào giá viện phí, đồng thời có chỉ đạo thống nhất về chuẩn dữ liệu và phần mềm.