ĐBQH thảo luận về phạm vi bồi thường thiệt hại trong quản lý thuế

Theo dự thảo luật, Nhà nước có trách nhiệm bồi thường thiệt hại trong trường hợp thực hiện hành vi trái pháp luật trong hoạt động quản lý thuế và các khoản thu khác theo quy định của Luật Quản lý thuế. 

Bao quát hành vi trái pháp luật để bảo vệ người nộp thuế

Tán thành phương án Chính phủ trình, đại biểu Trần Văn Đăng (Đoàn ĐBQH tỉnh Bắc Ninh) cho rằng việc dẫn chiếu đến Luật Quản lý thuế sẽ góp phần bảo đảm tính công khai, minh bạch và thống nhất của hệ thống pháp luật.

Đại biểu Trần Văn Đăng - Đoàn ĐBQH tỉnh Bắc Ninh. Ảnh: Media Quốc hội

Theo đại biểu, Luật Trách nhiệm bồi thường của Nhà nước hiện hành chỉ quy định một số nhóm hành vi cụ thể như áp dụng thuế, phí, lệ phí trái pháp luật; thu, truy thu hoặc hoàn thuế trái pháp luật. Trong khi đó, pháp luật về quản lý thuế hiện nay xác định theo nguyên tắc cơ quan, công chức quản lý thuế có hành vi trái pháp luật gây thiệt hại thì phải bồi thường, việc giải quyết bồi thường được thực hiện theo Luật Trách nhiệm bồi thường của Nhà nước.

Đại biểu Trần Văn Đăng cho rằng cách tiếp cận này giúp mở rộng khả năng bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của người dân, doanh nghiệp. Theo đó, hành vi gây thiệt hại trái pháp luật đến đâu thì xem xét trách nhiệm bồi thường đến đó, thay vì chỉ giới hạn trong những trường hợp đã được liệt kê.

Dẫn số liệu từ thực tiễn 8 năm thi hành luật, đại biểu cho biết lĩnh vực thuế chỉ phát sinh 3 vụ việc phải bồi thường, liên quan đến các hành vi không khấu trừ thuế, thu tiền chậm nộp thuế và không tính tiền chậm nộp thuế. Đây đều là những hành vi không được quy định cụ thể trong luật hiện hành nhưng vẫn được xác định thuộc nhóm hành vi áp dụng thuế trái pháp luật.

"Thực tế cho thấy phương pháp liệt kê khó có thể bao quát hết các tình huống phát sinh. Quy định theo hướng khái quát sẽ hạn chế nguy cơ bỏ sót các hành vi vi phạm mới", đại biểu nêu quan điểm.

Đại biểu Nguyễn Thị Hồng Hạnh - Đoàn ĐBQH TP Hồ Chí Minh. Ảnh: Media Quốc hội

Đồng tình với đề xuất này, đại biểu Nguyễn Thị Hồng Hạnh (Đoàn ĐBQH TP Hồ Chí Minh) nhấn mạnh trách nhiệm bồi thường của Nhà nước được xác định dựa trên ba căn cứ gồm: có hành vi trái pháp luật của người thi hành công vụ, có thiệt hại thực tế xảy ra và có mối quan hệ nhân quả giữa hành vi với thiệt hại.

Theo đại biểu, điều quan trọng là bảo đảm mọi hành vi công vụ trái pháp luật gây thiệt hại đều được xem xét công bằng, minh bạch. Không thể để xảy ra tình trạng cùng là hành vi trái pháp luật trong quản lý thuế nhưng trường hợp này được bồi thường, trường hợp khác lại không chỉ vì chưa được liệt kê trong luật. Đại biểu cũng cho rằng không nên vì lo ngại tác động đến ngân sách nhà nước mà thu hẹp phạm vi bồi thường, bởi pháp luật đã có cơ chế xác định trách nhiệm hoàn trả của người thi hành công vụ gây thiệt hại.

Lo ngại khoảng trống pháp lý và vòng dẫn chiếu giữa các luật

Ở chiều ngược lại, nhiều đại biểu cho rằng việc quy định quá khái quát có thể làm phát sinh khó khăn trong quá trình áp dụng.

Đại biểu Nguyễn Trường Giang (Đoàn ĐBQH tỉnh Lâm Đồng) nhận định các hành vi làm phát sinh trách nhiệm bồi thường trong Điều 17 đều là những hành vi trái pháp luật gây thiệt hại thực tế và ở nhiều lĩnh vực khác đã được luật quy định tương đối cụ thể. Trong khi đó, riêng lĩnh vực quản lý thuế lại được thiết kế theo hướng dẫn chiếu sang luật khác.

Đại biểu Nguyễn Trường Giang - Đoàn ĐBQH tỉnh Lâm Đồng. Ảnh: Media Quốc hội

Theo đại biểu, nếu Luật Trách nhiệm bồi thường của Nhà nước dẫn chiếu sang Luật Quản lý thuế, trong khi Luật Quản lý thuế lại dẫn trở lại pháp luật về trách nhiệm bồi thường của Nhà nước thì có thể hình thành "vòng dẫn chiếu", gây khó khăn trong việc xác định hành vi cụ thể thuộc diện được bồi thường.

Từ đó, đại biểu đề nghị nếu thực tiễn phát sinh thêm các hành vi cần bồi thường thì nên quy định trực tiếp vào khoản 9 Điều 17 để bảo đảm người dân, doanh nghiệp cũng như cơ quan thực thi dễ nhận diện và áp dụng.

Đại biểu Trần Thị Kim Nhung - Đoàn ĐBQH tỉnh Quảng Ninh. Ảnh: Media Quốc hội

Cùng quan điểm, đại biểu Trần Thị Kim Nhung (Đoàn ĐBQH tỉnh Quảng Ninh) cho rằng lý do sửa đổi nhằm bảo đảm tính đồng bộ với Luật Quản lý thuế chưa thực sự thuyết phục, bởi luật này không quy định cụ thể phạm vi bồi thường mà chủ yếu dẫn chiếu sang pháp luật về trách nhiệm bồi thường của Nhà nước.

Theo đại biểu, việc thay thế các nhóm hành vi cụ thể bằng một quy định chung có thể khiến phạm vi trách nhiệm bồi thường trở nên khó xác định hơn. Do đó, nếu sửa đổi theo hướng mở rộng hoặc thu hẹp phạm vi bồi thường thì cần đánh giá tác động toàn diện, đặc biệt là tác động đối với ngân sách nhà nước, trách nhiệm hoàn trả và quá trình tổ chức thực hiện.

Tham gia thảo luận, đại biểu Phạm Văn Hòa (Đoàn ĐBQH tỉnh Đồng Tháp) cho rằng các quy định về trách nhiệm bồi thường nên được tập trung trong một đạo luật để bảo đảm tính minh bạch, thuận lợi cho người dân và doanh nghiệp tra cứu, áp dụng. Trong khi đó, đại biểu Nguyễn Khánh Ngọc (Đoàn ĐBQH TP Đà Nẵng) đề nghị nếu muốn mở rộng phạm vi bồi thường thì cần sửa trực tiếp các quy định về phạm vi bồi thường trong từng lĩnh vực quản lý hành chính, tố tụng và thi hành án.