'Đê chắn sóng' di cư

Những người di cư tại một Trung tâm tiếp nhận người di cư trên đảo Lampedusa, hòn đảo cực nam của Italia. (Ảnh: Xinhua)

Khi xung đột tại Trung Đông không ngừng leo thang, các quốc gia châu Âu càng quyết tâm dựng lên những “con đê” vững chắc trước cơn bão di cư chực chờ đổ bộ-cơn bão mang theo nguy cơ với an ninh và hệ thống phúc lợi xã hội.

Một sự chuyển biến trong tư duy quản trị của các nhà lãnh đạo châu Âu về vấn đề di cư đang được bộc lộ. Trong 3 tháng đầu năm 2026, hàng loạt quyết sách được đưa ra ở tầm quốc gia và khu vực theo hướng xử lý mạnh tay hơn với người di cư bất hợp pháp. Di cư không chỉ còn là câu chuyện nhân đạo mà ngày càng được nhìn nhận như khía cạnh quan trọng trong tổng thể chính sách bảo đảm an ninh quốc gia, ổn định xã hội.

Cụ thể, tháng 2/2026, chính phủ cánh hữu Italia đề xuất siết chặt các quy định về di cư, trao quyền cho các bộ trưởng cấm nhập cảnh bằng đường biển trong những trường hợp đặc biệt.

Tại Đức, Quốc hội thông qua kế hoạch cải cách Hệ thống tị nạn chung châu Âu (GEAS) ở trong nước, với mục tiêu tăng cường kiểm soát và quản lý hiệu quả tình trạng di cư trái phép. Còn ở tầm khu vực, Nghị viện châu Âu (EP) thông qua một danh sách mới các quốc gia an toàn để hồi hương người di cư trái phép, cùng các trung tâm tiếp nhận người di cư ở các nước thứ ba.

Sau 10 năm kể từ cuộc khủng hoảng di cư tồi tệ hồi năm 2015-2016, ám ảnh quá khứ tồi tệ đang trỗi dậy và đe dọa Lục địa già. Truyền thông Đức đưa tin, nếu chiến sự ở Trung Đông kéo dài, một cuộc khủng hoảng nhân đạo có thể đe dọa Iran và các nước láng giềng, kéo theo các dòng người di cư tương tự hồi năm 2015.

Những năm gần đây, người Iran thường xuyên nằm trong nhóm nộp đơn xin tị nạn cao tại châu Âu. Vòng xoáy xung đột tại Trung Đông đang phơi bày tình trạng dễ bị tổn thương của châu Âu trước những áp lực đan xen đến từ khủng hoảng năng lượng, biến động kinh tế, một loạt thách thức an ninh như khả năng trả đũa quân sự, làn sóng di cư, hiểm họa khủng bố…

Châu Âu đang đứng trước một nghịch lý là cần lao động nhập cư để lấp lỗ hổng nhân lực khi dân số già hóa nhanh chóng và tỷ lệ sinh thấp, nhưng tâm lý bài nhập cư vẫn luôn âm ỉ trong lòng các nước ở khu vực, chỉ cần một vụ bạo lực cũng đủ để thổi bùng lên ngọn lửa phản đối.

Thực tế cho thấy, các đảng cực hữu với tư tưởng chống nhập cư ngày càng trỗi dậy mạnh mẽ. Mới đây, Ủy ban châu Âu (EC) chính thức công bố chương trình nghị sự mới về chống khủng bố mang tên ProtectEU. Bước đi này có ý nghĩa quan trọng khi chiến sự ở Trung Đông lan rộng và châu Âu là một mục tiêu tấn công của các nhóm khủng bố, cực đoan-vốn ngày càng tinh vi trong cách thức hoạt động.

Tháng 6/2026, Hiệp ước mới về di cư và tị nạn của Liên minh châu Âu (EU) sẽ có hiệu lực. Dù được coi là bước tiến lịch sử của khối trong ứng phó vấn đề di cư, Hiệp ước này vẫn vấp phải không ít tranh cãi. Các tổ chức nhân quyền cho rằng, việc đẩy nhanh sàng lọc, trục xuất, hồi hương sẽ làm suy giảm quyền tiếp cận tị nạn của những người đang chạy trốn chiến tranh, đói nghèo và có quyền được bảo vệ theo luật pháp quốc tế. Yếu tố địa lý cũng là một vấn đề. Những “cửa ngõ” quen thuộc với dòng người di cư trái phép như Hy Lạp, Tây Ban Nha, Italia chắc chắn sẽ phải chịu áp lực lớn trong việc tiếp nhận, xử lý hồ sơ và hồi hương người bị từ chối tị nạn.

Di cư bất hợp pháp là vấn đề cố hữu, đặt châu Âu trong thế giằng co giữa một bên là nghĩa vụ nhân đạo quốc tế với một bên là trách nhiệm bảo đảm an ninh, ổn định, an sinh xã hội.

Dẫu vậy, trước nguy cơ hiện hữu của làn sóng di cư ồ ạt đến từ vùng chiến sự Trung Đông, áp lực chính trị trong nước ngày một gia tăng, cùng bài học kinh nghiệm từ cuộc khủng hoảng di cư lịch sử năm 2015, các chính phủ châu Âu buộc phải chủ động xây dựng “đê chắn sóng” bảo vệ quốc gia và khu vực.

MINH HẰNG