Đế chế AI Memphis của Elon Musk là tâm chấn của phản ứng dữ liệu

Hiện nay, làn sóng phản đối các cơ sở của SpaceXAI, mang tên Colossus và Colossus II, đang trở thành "hình mẫu" để nhiều cộng đồng trên khắp nước Mỹ tham khảo trong việc phản đối các dự án AI.

Tuần này, Thống đốc bang New York Kathy Hochul đã ký ban hành lệnh tạm dừng trong một năm việc xây dựng các trung tâm dữ liệu AI tại bang này, động thái khiến Tổng thống Mỹ Donald Trump, đồng minh của Elon Musk lên tiếng chỉ trích.

Trong khi đó, tuần trước, Thống đốc bang New Jersey Mikie Sherrill đã ký ban hành đạo luật yêu cầu các đơn vị vận hành trung tâm dữ liệu phải chịu phần chi phí điện hợp lý, thay vì chuyển gánh nặng sang người dân và doanh nghiệp.

Hai năm sau khi Elon Musk đưa Greater Memphis thành trung tâm AI, nhiều cư dân địa phương cho biết họ phải sống chung với tiếng ồn và khí thải. Ảnh: CNBC

Nhiều đề xuất chính sách, cuộc biểu tình và vụ kiện khác cũng đang diễn ra trên khắp nước Mỹ, trong đó không ít trường hợp trực tiếp nhắc đến Memphis và SpaceXAI - đơn vị được sáp nhập vào nhà thầu quốc phòng SpaceX của Musk hồi tháng 2.

"Khi nhìn vào tiền lệ mà Colossus tạo ra, đó không phải là một tiền lệ tốt. Đây thực sự là một ví dụ điển hình về những điều không nên làm ở phần lớn các nơi khác trên nước Mỹ. Tuy nhiên, xét theo góc độ kinh doanh, họ vẫn được tưởng thưởng", ông Jigar Shah, cựu Giám đốc Văn phòng Chương trình Cho vay thuộc Bộ Năng lượng Mỹ và là doanh nhân lâu năm trong lĩnh vực năng lượng, nhận định.

Tháng 6 vừa qua, SpaceX thực hiện thành công đợt IPO lập kỷ lục, trong đó AI cùng hai cơ sở Colossus I và II được xem là trọng tâm trong câu chuyện tăng trưởng của công ty.

Google, Anthropic và Reflection AI đều đã ký thỏa thuận thuê năng lực tính toán dư thừa tại Colossus và Colossus II, với tổng giá trị các hợp đồng lên tới 2,32 tỷ USD mỗi tháng.

Tuy nhiên, người dân địa phương lại không cảm nhận được những lợi ích tương tự. Nhiều người nói với CNBC rằng SpaceXAI không hề tham vấn cộng đồng trước khi khởi công, dù rõ ràng các trung tâm dữ liệu này sẽ tác động sâu rộng đến các khu dân cư lân cận.

Sự phản đối đối với các trung tâm dữ liệu không chỉ nhằm vào xAI mà còn hướng tới những dự án của Microsoft, Meta, Google, OpenAI cùng nhiều "ông lớn" công nghệ khác.

SpaceX đang xây dựng một nhà máy điện tuabin khí khổng lồ ở Southaven, Mississippi để cung cấp điện cho các trung tâm dữ liệu của họ trong khu vực. Ảnh: CNBC

Theo khảo sát của Gallup thực hiện hồi tháng 5, 7/10 người Mỹ phản đối việc xây dựng trung tâm dữ liệu AI tại khu vực mình sinh sống, trong đó 48% phản đối mạnh mẽ.

Ngay cả Elon Musk cũng thừa nhận sự e ngại của người dân đối với các nhà máy điện và trung tâm dữ liệu AI. "Rất ít người muốn có một nhà máy điện ngay sau vườn nhà mình. Nếu muốn tăng gấp đôi lượng điện tiêu thụ của nước Mỹ, chúng ta cũng sẽ phải xây thêm số lượng nhà máy điện tương ứng. Và hầu hết các cộng đồng đều không hào hứng với điều đó", Musk nói trong cuộc phỏng vấn với CEO JPMorgan Jamie Dimon trước thềm IPO của SpaceX.

SpaceXAI đã mua hơn 1.100 mẫu Anh đất tại Greater Memphis để xây dựng các trung tâm dữ liệu phục vụ mô hình AI Grok. Sự bùng nổ của AI tạo sinh khiến nhu cầu về điện, đất và nước cho các trung tâm dữ liệu tăng mạnh, nhưng các dự án này lại không tạo nhiều việc làm sau khi đi vào hoạt động.

Những gì xảy ra tại Memphis đang trở thành bài học cho nhiều địa phương tại Mỹ. Một số thành phố đã siết quy hoạch để tránh lặp lại kịch bản tương tự, trong khi nhiều chính trị gia ủng hộ các dự án trung tâm dữ liệu cũng vấp phải phản ứng từ cử tri.

Theo Musk, Colossus I được hoàn thành chỉ sau 122 ngày. Trong năm đầu vận hành, SpaceXAI đóng 25 triệu USD tiền thuế, đứng thứ hai tại hạt Shelby sau FedEx. Tuy nhiên, chính quyền Memphis cũng thừa nhận SpaceX vẫn chưa hoàn thành một số cam kết, trong đó có dự án nhà máy tái chế nước.

Trong khi đó, nhiều cư dân cho biết hóa đơn điện, nước tăng kể từ khi SpaceXAI xuất hiện, dù Công ty Memphis Light Gas & Water khẳng định việc điều chỉnh giá không liên quan đến trung tâm dữ liệu.

Cư dân Southaven đã khởi kiện tập thể SpaceX với cáo buộc Colossus II gây ô nhiễm tiếng ồn. Tương tự, người dân sống gần trung tâm dữ liệu của Microsoft tại bang Wisconsin cũng đệ đơn kiện vì lý do này.

Trung tâm dữ liệu Colossus của SpaceXAI tại Memphis, Tennessee vào ngày 17 tháng 6 năm 2026. Ảnh: CNBC

Ở một diễn biến khác, NAACP kiện SpaceXAI vì cho rằng công ty vận hành hàng chục tua-bin khí đốt không đủ giấy phép, vi phạm Đạo luật Không khí Sạch. Các tổ chức môi trường cảnh báo những tua-bin này có thể phát thải lượng lớn khí gây ô nhiễm và bụi mịn PM2.5.

Tuy nhiên, Bộ Tư pháp Mỹ đã đề nghị bác đơn kiện, cho rằng công nghệ của SpaceXAI có vai trò quan trọng đối với an ninh quốc gia. Phía SpaceX khẳng định các tua-bin hiện nay chỉ là giải pháp tạm thời và sẽ được thay thế bằng hệ thống đạt chuẩn.

Theo NAACP, các dự án AI quy mô lớn đang tập trung tại những khu vực vốn chịu nhiều ô nhiễm công nghiệp, khiến người dân tiếp tục gánh thêm áp lực môi trường. Nhiều cư dân cho biết họ khó chuyển đi vì giá trị nhà giảm và rất ít người muốn mua nhà nằm cạnh các siêu trung tâm dữ liệu.