Chuyên gia: Muốn kinh tế tăng trưởng hai con số, phải gỡ 'nút thắt' trong thực thi chính sách

Nghị quyết 68 của Bộ Chính trị xác định kinh tế tư nhân là một động lực quan trọng của nền kinh tế, được nhiều chuyên gia đánh giá là bước chuyển lớn về tư duy phát triển. Tư duy đã chuyển biến song khâu thực thi lại gặp rất nhiều vấn đề.

Vì vậy, để hiện thực hóa mục tiêu tăng trưởng kinh tế hai con số cần tháo gỡ nút thắt" lớn nhất là thể chế, mở đường cho thực thi chính sách hiệu quả hơn.

Doanh nghiệp vẫn đối mặt với nhiều rào cản từ thủ tục hành chính. (Ảnh: Lê Hương)

Theo các chuyên gia, doanh nghiệp vẫn gặp nhiều rào cản từ thủ tục hành chính, điều kiện kinh doanh, kiểm tra chuyên ngành và hệ thống quy định còn chồng chéo, thiếu ổn định, khó dự báo.

Trao đổi với chúng tôi, ông Đậu Anh Tuấn, Phó Tổng thư ký, Trưởng Ban Pháp chế Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) doanh nghiệp hiện phản ánh khoảng 900 khó khăn, vướng mắc trong quá trình thực thi pháp luật.

Ngoài ra, việc giải quyết thủ tục hành chính giữa các địa phương vẫn thiếu thống nhất về quy trình và cách thực hiện. Bên cạnh đó là sự khác biệt giữa việc thực hiện thủ tục hành chính giữa các địa phương, cả về quy trình cũng như chưa có sự thống nhất.

Theo ông Đậu Anh Tuấn, dư địa tăng trưởng lớn nhất của Việt Nam trong giai đoạn tới, cải cách thể chế chính là yếu tố then chốt. Và cải cách thể chế ở đây không chỉ là sửa một vài thủ tục, cắt một vài giấy phép, hay giảm một vài điều kiện kinh doanh về mặt số lượng.

"Điều quan trọng hơn là phải thay đổi cách tiếp cận: từ tư duy quản lý sang tư duy phục vụ và kiến tạo; từ tiền kiểm nặng nề sang hậu kiểm dựa trên rủi ro; từ “không quản được thì cấm” sang quản lý thông minh, minh bạch và có trách nhiệm giải trình”, ông Tuấn nhận định.

Ông Đậu Anh Tuấn, Phó Tổng thư ký, Trưởng Ban Pháp chế Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) cho rằng cải cách thể chế chính là yếu tố then chốt. (Ảnh: Lê Hương)

Nhiều tiến triển trong cắt giảm điều kiện kinh doanh

Thời gian qua, tiến trình cải cách đã ghi nhận nhiều kết quả tích cực. Theo thống kê của VCCI, sau khi Luật Đầu tư được sửa đổi, số ngành, nghề kinh doanh có điều kiện đã giảm từ 227 xuống còn 198. Chính phủ hiện tiếp tục đặt mục tiêu cắt giảm thêm 56 ngành, nghề, đưa tổng số xuống còn 142.

Song song với đó, chỉ trong thời gian ngắn, Chính phủ đã ban hành 11 nghị quyết liên quan đến cắt giảm điều kiện kinh doanh và cải cách thủ tục hành chính. Điểm đáng chú ý là yêu cầu cải cách không chỉ dừng ở việc giảm số lượng điều kiện kinh doanh mà hướng tới hiệu quả thực chất, tạo thuận lợi hơn cho hoạt động sản xuất, kinh doanh.

Những cách làm mang tính đối phó, như gộp hai ngành, nghề kinh doanh có điều kiện thành một để giảm số lượng một cách cơ học, cũng đã được lãnh đạo Chính phủ yêu cầu chấn chỉnh. Điều này cho thấy quyết tâm xây dựng môi trường kinh doanh minh bạch, thông thoáng thay vì chạy theo thành tích cắt giảm về mặt số lượng.

Bên cạnh đó, việc Thủ tướng yêu cầu các bộ, ngành chỉ tổ chức đối thoại với doanh nghiệp khi đã chuẩn bị đầy đủ phương án trả lời và giải quyết từng kiến nghị cụ thể cũng được đánh giá là tín hiệu tích cực. Cách tiếp cận này góp phần nâng cao chất lượng đối thoại, lấy hiệu quả xử lý vấn đề làm thước đo thay vì tổ chức các cuộc gặp mang tính hình thức.

Ông Nguyễn Hải Minh, Phó Chủ tịch Hiệp hội Doanh nghiệp châu Âu tại Việt Nam (EuroCham) cho rằng Việt Nam đang chứng kiến tốc độ cải cách thể chế và hoàn thiện pháp luật rất nhanh. Theo ông, quá trình này vừa mang lại những tín hiệu tích cực, vừa bộc lộ những bất cập cần tiếp tục điều chỉnh.

"Điểm tích cực là khi phát hiện vướng mắc thì cơ quan quản lý sẵn sàng tháo gỡ ngay. Dù trên thực tế vẫn còn nhiều vấn đề, nhưng xét tổng thể, cộng đồng doanh nghiệp vẫn nhìn nhận đây là sự chuyển biến theo hướng tích cực", ông Minh nói trong cuộc trao đổi với chúng tôi.

Doanh nghiệp vẫn đối mặt với nhiều rào cản từ thủ tục hành chính. (Ảnh: Lê Hương)

Theo Phó Chủ tịch EuroCham, trong giai đoạn chuyển mình, nếu chờ rà soát đầy đủ mọi quy định trước khi ban hành thì quá trình cải cách sẽ mất rất nhiều thời gian và dễ rơi vào tình trạng trì trệ như trước. "Doanh nghiệp cũng cần thích ứng với cách làm mới, tức là chấp nhận triển khai nhanh, nếu phát sinh sai sót thì kịp thời sửa đổi, kể cả đối với các quy định pháp luật", ông nói.

Cần cơ chế giám sát độc lập

Ở góc độ hoàn thiện cơ chế thực thi, ông Phan Đức Hiếu, Đại biểu hoạt động chuyên trách tại Ủy ban Kinh tế và Tài chính của Quốc hội cho rằng, một trong những điểm yếu hiện nay là doanh nghiệp chưa có một đầu mối rõ ràng để phản ánh và xử lý các vướng mắc phát sinh trong quá trình thực hiện thủ tục hành chính.

“Khi vướng mắc xảy ra, doanh nghiệp không biết phải phản ánh tới đâu, cơ chế lắng nghe và giải quyết chưa hiệu quả. Vì vậy, cần thành lập một Tổ công tác đặc biệt có địa chỉ cụ thể, gồm các chuyên gia ở địa phương hoặc trung ương. Tổ này không chỉ có nhiệm vụ ghi nhận mà phải có thẩm quyền lắng nghe và xử lý trực tiếp các vướng mắc về thủ tục cho doanh nghiệp và người dân. Qua đó, người dân biết rõ ai đang xử lý và xử lý như thế nào, giúp cán bộ thực thi cũng yên tâm hơn", Ông Hiếu nói tại Hội thảo “Tăng trưởng hai con số - Động lực từ doanh nghiệp” do Báo Nhân Dân tổ chức mới đây.

Theo ông, bài học trong hơn 20 năm cải cách cho thấy việc cắt giảm điều kiện kinh doanh luôn phải đi kèm cơ chế kiểm soát chặt chẽ nhằm ngăn tình trạng những điều kiện đã được bãi bỏ lại xuất hiện dưới những hình thức khác.

Doanh nghiệp vẫn đối mặt với nhiều rào cản từ thủ tục hành chính. (Ảnh: Lê Hương)

Đồng quan điểm, TS. Nguyễn Minh Thảo, Trưởng ban Nghiên cứu môi trường kinh doanh và năng lực cạnh tranh, Viện Chiến lược và Chính sách kinh tế - tài chính (Bộ Tài chính) cũng cho biết tại Hội thảo, cuộc rà soát độc lập khoảng 6.000 điều kiện kinh doanh vào năm 2016 đã tạo nền tảng để các bộ, ngành cắt giảm khoảng 30% số điều kiện kinh doanh hiện hành.

Theo bà Thảo, kinh nghiệm này cho thấy vai trò đặc biệt quan trọng của một cơ chế giám sát độc lập. Khi việc rà soát được thực hiện bởi một tổ chức khách quan, cộng đồng doanh nghiệp sẽ có điều kiện phản ánh đầy đủ những bất cập trong thực tiễn, đồng thời tạo sức ép để các cơ quan quản lý chủ động và quyết liệt hơn trong cải cách.

“Từ bài học thực tế đó, đối với cơ chế giám sát hiện nay, một đơn vị giám sát độc lập đóng vai trò cốt lõi. Khi một tổ chức độc lập đứng ra thực hiện và giám sát toàn bộ quá trình này, nó sẽ tạo ra một cơ chế giám sát chéo hữu hiệu. Lúc đó, cộng đồng doanh nghiệp sẽ có cơ hội cất lên tiếng nói phản hồi, còn các cơ quan quản lý nhà nước cũng sẽ chủ động, quyết liệt hơn trong việc rà soát. Chỉ khi thiết lập được một cơ chế như vậy, công tác rà soát cắt giảm điều kiện kinh doanh mới đi vào thực chất, đáp ứng được sự kỳ vọng và mong mỏi lớn từ cộng đồng doanh nghiệp.” bà Thảo nhấn mạnh.

Theo các chuyên gia, quyết tâm cải cách đã được thể hiện bằng nhiều chính sách cụ thể. Tuy nhiên, hiệu quả cuối cùng vẫn phụ thuộc vào quá trình thực thi ở từng bộ, ngành và địa phương. Chỉ khi việc cắt giảm điều kiện kinh doanh diễn ra thực chất, đi kèm cơ chế giám sát hiệu quả, cải cách thể chế mới có thể trở thành động lực tăng trưởng bền vững cho khu vực doanh nghiệp.