Để chính sách ngoại ngữ 'chạm' tới nơi khó khăn: Từ bục giảng bước vào thế giới phẳng

Muôn vàn nỗi lo của giáo viên trước “cánh cửa” hội nhập

N.T.N (sinh viên năm nhất của Trường Cao đẳng Sư phạm Trung ương, Hà Nội) cho biết, hiện tại, ngoài giờ học chính ở trên trường, em phải đăng ký thêm những lớp học tiếng Anh, Ielts. N chia sẻ em khá lo lắng những thay đổi về việc học và dạy ngoại ngữ tại các trường mầm non trong thời gian tới, đặc biệt khi tiếng Anh sẽ trở thành một ngôn ngữ thứ hai được ứng dụng rộng rãi trong nhà trường, việc giáo viên dạy được “song ngữ” sẽ là một lợi thế.

Ngược lại với N.T.N, cô T.T.H (38 tuổi) đang giảng dạy Ngữ văn tại một trung tâm ở Hà Nội chia sẻ, hiện tại, cô vẫn còn gặp khó khăn khi cập nhật những kiến thức mới để tránh bị tụt hậu. Cô T.T.H đã dành thời gian bổ sung kiến thức về công nghệ như ChatGPT, Gemini, Copilot, Grammarly, Canva AI… để thiết kế những bài giảng sinh động, hấp dẫn, thú vị hơn cho các em học sinh. Tuy nhiên, do đã nhiều năm quen với cách dạy truyền thống, nên cô vẫn còn lúng túng khi sử dụng những công nghệ này.

Sắp tới, khi tiếng Anh sẽ trở thành ngôn ngữ thứ hai trong nhà trường, cô T.T.H cho biết sẽ đăng ký những khóa học ngoại ngữ để bắt kịp xu thế giáo dục. Cô chia sẻ: “Đây là một thách thức lớn đối với giáo viên bộ môn (trừ giáo viên tiếng Anh), chúng tôi phải mất thời gian lấy lại những kiến thức căn bản tiếng Anh vì đã lâu không sử dụng. Sau đó, cần tiếp tục nâng cao trình độ để ứng dụng tiếng Anh vào giảng dạy cho các em học sinh”.

Quyết định số 2371/QĐ-TTg ngày 27/10/2025 của Thủ tướng Chính phủ phê duyệt Đề án “Đưa tiếng Anh trở thành ngôn ngữ thứ hai trong trường học” là một định hướng chính sách lớn, tác động trực tiếp và lâu dài đến đội ngũ giáo viên trong hệ thống giáo dục quốc dân. Quyết định 2371/QĐ-TTg xác định rõ vai trò nòng cốt của đội ngũ này trong việc thực hiện mục tiêu đưa tiếng Anh trở thành ngôn ngữ thứ hai. Nhà nước tập trung vào việc phát triển, chuẩn hóa và nâng cao chất lượng giáo viên tiếng Anh, thông qua khảo sát năng lực, đào tạo lại, bồi dưỡng chuyên môn, phương pháp giảng dạy và ứng dụng công nghệ. Ngoài ra, các giáo viên bộ môn khác được khuyến khích nâng cao trình độ tiếng Anh. Lộ trình đưa tiếng Anh thành ngôn ngữ thứ hai trong nhà trường sẽ được triển khai có trọng tâm, trọng điểm và phù hợp với điều kiện thực tiễn của từng địa phương, cơ sở giáo dục.

Vào cuối năm 2025, Quyết định số 2732/QĐ-TTg ngày 16/12/2025 phê duyệt Đề án “Tăng cường dạy và học ngoại ngữ giai đoạn 2025 - 2035, định hướng đến năm 2045”. Thực hiện quan điểm của Đảng và Nhà nước về việc dạy và học ngoại ngữ, cũng như việc dạy và học bằng ngoại ngữ ở các cấp học và trình độ đào tạo, mục tiêu nhằm nâng cao năng lực sử dụng ngoại ngữ cho người học ở tất cả các cấp học để đáp ứng yêu cầu giao tiếp, học tập, tiếp cận tri thức và hội nhập quốc tế, xây dựng một thế hệ trẻ có khả năng ngoại ngữ tốt, góp phần nâng cao năng lực cạnh tranh của nguồn nhân lực Việt Nam. Bên cạnh tiếng Anh, Quyết định 2732/QĐ-TTg nhấn mạnh giảng dạy đa dạng các ngôn ngữ như tiếng Lào, Campuchia, Hàn Quốc...

Việt Nam đang bước vào thời đại hội nhập, việc giao lưu, quan hệ với quốc tế ngày càng được đẩy mạnh. Nhu cầu nâng cao chất lượng đội ngũ nhân lực cả về chuyên môn, khả năng sử dụng công nghệ, ngoại ngữ đang trở thành vấn đề cấp thiết. Vì vậy, giáo dục công nghệ số, ngoại ngữ cần phải được chú trọng ngay từ trong nhà trường. Đội ngũ giáo viên trở thành “đầu tàu” then chốt để truyền tải, giảng dạy ngoại ngữ cho các em từ cấp bậc mầm non đến đại học.

Bên cạnh thuận lợi, vẫn còn đó những thách thức cho giáo viên như việc bắt đầu học lại kiến thức tiếng Anh, đồng thời trau dồi những kĩ năng về ứng dụng công nghệ, AI... để đáp ứng nhu cầu của học sinh. Nhiều giáo viên, đặc biệt các giáo viên lớn tuổi, giáo viên ở vùng sâu, vùng xa vẫn còn loay hoay, lúng túng về vấn đề này.

Cần nâng cao đào tạo và phát triển đội ngũ giáo viên

Trong bối cảnh chuyển đổi số quốc gia và đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục, công nghệ số đã trở thành công cụ không thể thiếu trong dạy học, quản lý giáo dục và phát triển năng lực học sinh. Giáo viên không chỉ cần biết sử dụng thiết bị công nghệ mà còn phải có năng lực tích hợp công nghệ vào hoạt động sư phạm một cách hiệu quả, an toàn.

Chia sẻ với truyền thông, GS.TS Huỳnh Văn Sơn - Hiệu trưởng Trường Đại học Sư phạm TP HCM nhận định, giai đoạn 2026 - 2035 được xác định là thời kỳ tăng tốc hiện đại hóa giáo dục, thực thi các mục tiêu của Chiến lược phát triển giáo dục đến năm 2030, tầm nhìn 2045.

Nghị quyết 71 của Bộ Chính trị cũng nhấn mạnh yêu cầu bố trí đủ biên chế, nâng cao chất lượng đào tạo, bồi dưỡng đội ngũ nhà giáo và cán bộ quản lý. Toàn ngành bước vào thời kỳ vừa triển khai sâu Chương trình giáo dục phổ thông 2018, vừa thúc đẩy chuyển đổi số mạnh mẽ, vừa mở rộng hội nhập. Việc tăng cường đào tạo sư phạm và phát triển đội ngũ giáo viên được xem là nhiệm vụ chiến lược của ngành Giáo dục trong giai đoạn này.

Hiện nay, việc đào tạo và phát triển đội ngũ giáo viên đang đối mặt với một số thách thức như mất cân đối cung - cầu. Một số môn học như tiếng Anh, tin học, âm nhạc, mỹ thuật vẫn thiếu giáo viên; giữa các vùng miền, đặc biệt vùng khó khăn, chất lượng đội ngũ còn chênh lệch. Ngoài ra, việc đào tạo và bồi dưỡng chưa thật sự gắn với nhu cầu thực tế và cập nhật yêu cầu năng lực số.

Lấy ví dụ trước khi triển khai Chương trình giáo dục phổ thông 2018, tiếng Anh chỉ bắt buộc dạy từ cấp THCS, ở cấp tiểu học tiếng Anh là môn tự chọn. Khi triển khai chương trình mới từ năm học 2020 - 2021 mới bắt buộc dạy tiếng Anh từ lớp 3. Các lớp 1, 2 nếu có điều kiện triển khai chỉ theo hình thức dạy tăng cường, tự chọn.

Tuy nhiên, chỉ việc dạy tiếng Anh bắt buộc từ lớp 3 đã là thách thức lớn đối với nhiều địa phương trên cả nước. Theo thống kê của Bộ GD&ĐT, cả nước còn thiếu trên 20 nghìn giáo viên các môn tiếng Anh, Tin học, Mỹ thuật, Âm nhạc..., trong đó thiếu nhiều nhất là giáo viên tiếng Anh.

Thực tiễn cũng cho thấy năng lực tiếp cận và ứng dụng công nghệ số của đội ngũ giáo viên hiện nay còn nhiều bất cập và thiếu đồng đều. Không ít giáo viên gặp khó khăn trong việc sử dụng các nền tảng số, xây dựng học liệu điện tử, tổ chức kiểm tra - đánh giá học sinh trong môi trường số, cũng như thích ứng với sự phát triển nhanh chóng của các công nghệ mới như trí tuệ nhân tạo và phân tích dữ liệu học tập.

Đặc biệt, tại nhiều địa phương vùng nông thôn, miền núi và vùng cao, giáo viên còn gặp nhiều trở ngại trong việc tiếp cận và làm chủ công nghệ hiện đại; tình trạng thiếu hụt giáo viên tiếng Anh diễn ra khá phổ biến. Chẳng hạn, ở huyện Mèo Vạc hiện chỉ có duy nhất một giáo viên tiếng Anh; tại tỉnh Cao Bằng, gần 70% trường phổ thông ở khu vực miền núi vẫn chưa đạt chuẩn về trang thiết bị công nghệ phục vụ việc dạy và học ngoại ngữ.

Thực trạng này cho thấy, để nâng cao mặt bằng chung chất lượng đào tạo và giảng dạy tiếng Anh trong nhà trường, cần thiết phải triển khai một cuộc cải cách toàn diện về công tác đào tạo, tuyển dụng và chính sách đãi ngộ đối với giáo viên, đặc biệt là đội ngũ giáo viên giảng dạy các môn học bằng tiếng Anh. Trong đó, việc nâng cao năng lực ngoại ngữ và khả năng tiếp cận, ứng dụng công nghệ số cho giáo viên là yêu cầu cấp bách, nhằm đáp ứng các mục tiêu đổi mới và phát triển của ngành Giáo dục trong bối cảnh hiện nay.

Hương Ngọc