Để 'đi bão' văn minh hơn

Tối 26/8, đội tuyển Việt Nam bảo vệ thành công ngôi vô địch ASEAN Cup. Trong niềm hân hoan tột độ, nhiều người hâm mộ bóng đá mang cờ đỏ sao vàng, tràn xuống đường phố Hà Nội, TP.HCM và nhiều tỉnh, thành ăn mừng xuyên đêm.

Phần lớn cổ động viên "đi bão" trong không khí vui vẻ, văn minh. Tuy nhiên, một bộ phận nhỏ lại có hành vi quá khích, vi phạm trật tự, an toàn giao thông.

Tại Nghệ An, Phòng CSGT Công an tỉnh đã lập biên bản vi phạm hành chính 60 trường hợp, tạm giữ 30 môtô liên quan các hành vi vi phạm trật tự, an toàn giao thông trong quá trình cổ vũ, ăn mừng chiến thắng của đội nhà.

Ở Đắk Lắk, một nhóm thiếu niên đi xe đạp điện không đội mũ bảo hiểm, cầm cờ, hò hét trên đường lúc rạng sáng. Nhận thấy các em còn nhỏ tuổi, nhận thức pháp luật và an toàn giao thông hạn chế, lực lượng chức năng không lập biên bản xử phạt mà tuyên truyền, nhắc nhở và yêu cầu mỗi em thực hiện 20 lần "thụt dầu" để tăng tính giáo dục, răn đe.

Còn tại TP.HCM, một nhóm thanh thiếu niên "đi bão" gây ồn ào, ảnh hưởng trật tự cũng được hướng dẫn dọn vệ sinh, thu gom rác tại các khu phố và làm sạch khu vực đài tưởng niệm các Anh hùng liệt sĩ trên địa bàn.

Những trường hợp này chỉ là số ít, song cũng đặt ra câu hỏi về cách thể hiện niềm vui, ý thức công dân và cách giáo dục người trẻ sau những phút phấn khích của một trận bóng.

"Đi bão" văn minh

Trao đổi với Tri Thức - Znews, PGS.TS Bùi Hoài Sơn, Ủy viên chuyên trách Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội, nhận định những hành vi quá khích như lạng lách, đánh võng, đua xe, gây rối trật tự khi "đi bão" chỉ thuộc về một bộ phận rất nhỏ và không nên để những hình ảnh đó che khuất vẻ đẹp của hàng triệu cổ động viên văn minh.

Đối với những người trẻ vi phạm, ông Sơn ủng hộ tinh thần xử lý theo hướng không chỉ làm cho họ "sợ bị phạt", mà quan trọng hơn là giúp họ hiểu sai ở đâu và hành vi đó có thể gây hậu quả như thế nào đối với người khác.

Những hoạt động như tham gia dọn vệ sinh, làm một công việc có ích cho cộng đồng được tổ chức trên tinh thần giáo dục, tự nguyện hoặc trong khuôn khổ pháp luật phù hợp, có thể tạo ra hiệu ứng nhận thức tốt hơn nhiều so với một lời nhắc nhở đơn thuần.

"Một người vừa có hành vi gây mất trật tự nơi công cộng, sau đó trực tiếp góp phần làm sạch chính không gian cộng đồng ấy, có thể hiểu rõ hơn mối liên hệ giữa tự do cá nhân và trách nhiệm xã hội", ông chia sẻ.

Nhóm thanh niên được Công an phường Thủ Dầu Một (TP.HCM) hướng dẫn thu gom rác, dọn vệ sinh tại các khu phố vì gây náo loạn khi đi bão hôm 26/8. Ảnh: Công an phường Thủ Dầu Một.

Tuy nhiên, PGS.TS Bùi Hoài Sơn cũng khẳng định cần rất thận trọng với khái niệm "phạt". Xử lý vi phạm hành chính phải được thực hiện đúng hình thức, đúng thẩm quyền và đúng pháp luật. Ông cũng cho rằng nên phát triển mạnh hơn các biện pháp mang tính giáo dục phục hồi.

Với thanh thiếu niên vi phạm lần đầu, mức độ chưa nghiêm trọng, bên cạnh chế tài theo quy định có thể tổ chức các buổi học ngắn về an toàn giao thông; cho xem những tình huống, hậu quả thực tế của đua xe, lạng lách; yêu cầu viết cam kết; phối hợp với gia đình, nhà trường; tham gia hoạt động cộng đồng phù hợp nếu pháp luật cho phép. Với hành vi nguy hiểm, cố tình tái phạm, đua xe trái phép, chống người thi hành công vụ thì phải xử lý nghiêm để bảo vệ xã hội.

"Thể thao sẽ mất đi một phần vẻ đẹp nếu chúng ta không còn những khoảnh khắc hàng triệu con người cùng reo hò, ôm lấy nhau và tự hào về màu cờ sắc áo. Điều chúng ta cần làm là tạo ra những cách thức văn minh để năng lượng ấy được giải phóng", ông nhận định.

Ông Sơn gợi ý ở nhiều đô thị, có thể nghiên cứu những không gian cổ vũ tập trung, quảng trường, phố đi bộ, sân vận động, fan zone với màn hình lớn, âm nhạc, hoạt động văn hóa, giao thông công cộng thuận tiện và lực lượng hướng dẫn. Sau trận đấu, có thể duy trì các chương trình âm nhạc, giao lưu cầu thủ, hoạt động cộng đồng để dòng cảm xúc không lập tức chuyển thành việc hàng chục nghìn xe máy cùng tràn xuống đường.

Khi có một "sân khấu" hợp lý cho niềm vui, nhu cầu thể hiện bằng những hành vi nguy hiểm cũng sẽ giảm đi.

PGS.TS Bùi Hoài Sơn cho rằng những hành vi quá khích khi "đi bão" chỉ thuộc về một bộ phận rất nhỏ, không nên để những hình ảnh đó che khuất vẻ đẹp của hàng triệu cổ động viên văn minh. Ảnh minh họa: Duy Hiệu.

Đồng thời, ông Sơn cho rằng sâu xa hơn vẫn là giáo dục. Gia đình không nên chỉ dặn con rằng "đừng đi bão", mà cần nói với con về trách nhiệm đối với chính mình và người khác. Nhà trường không nên coi văn hóa giao thông hay văn hóa thể thao chỉ là những khẩu hiệu ngoại khóa, mà có thể đưa những tình huống rất cụ thể vào giáo dục kỹ năng sống: chiến thắng thì ăn mừng thế nào, gặp đám đông thì ứng xử ra sao, vì sao một hành vi tưởng là vui có thể gây nguy hiểm cho người vô tội.

Truyền thông và mạng xã hội cũng có vai trò rất lớn. Cần giảm sự hấp dẫn của những clip lạng lách, bốc đầu, đốt pháo, gây rối được dựng thành những màn "thể hiện bản lĩnh"; đồng thời lan tỏa mạnh hơn hình ảnh những cổ động viên đẹp, những gia đình cùng xuống phố, những người trẻ nhường đường cho xe cấp cứu, thu gom rác sau cuộc vui, giúp đỡ người gặp sự cố.

Văn hóa được hình thành không chỉ bằng những điều chúng ta lên án mà còn bằng những điều chúng ta lựa chọn để tôn vinh.

"Tôi rất mong chúng ta từng bước hình thành một quan niệm mới trong giới trẻ: cổ vũ văn minh cũng là một cách yêu nước. Mang lá cờ Tổ quốc trên vai không chỉ là quyền được thể hiện niềm tự hào; nó còn nhắc mỗi người rằng hành vi của mình lúc ấy cũng đang góp phần tạo nên hình ảnh của đất nước", ông Sơn chia sẻ.

Cần nghiêm minh nếu cần

Ở góc độ pháp luật, luật sư Hoàng Hà, Đoàn luật sư TP.HCM, cho biết "đi bão" để ăn mừng chiến thắng bóng đá không phải hành vi vi phạm pháp luật. Vấn đề nằm ở cách ăn mừng.

Trong thực tế, một bộ phận người tham gia có thể vi phạm các quy định về giao thông như không đội mũ bảo hiểm, vượt đèn đỏ, chở quá số người, đi ngược chiều, sử dụng rượu bia, tụ tập thành đoàn gây cản trở giao thông, rú ga, nẹt pô, lạng lách, đánh võng, bốc đầu hoặc tổ chức đua xe trái phép. Những hành vi này có thể bị xử phạt theo Nghị định 168/2024/NĐ-CP, thậm chí bị tịch thu phương tiện hoặc tước giấy phép lái xe tùy trường hợp.

Luật sư Hoàng Hà cho rằng ranh giới cần đặc biệt lưu ý là khi việc ăn mừng chuyển thành hành vi gây rối, cản trở giao thông nghiêm trọng, đập phá, chống đối người thi hành công vụ hoặc đua xe trái phép. Khi đủ dấu hiệu cấu thành, người thực hiện không còn chỉ bị xử phạt hành chính mà có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự, chẳng hạn về tội Gây rối trật tự công cộng theo Điều 318 hoặc tội Đua xe trái phép theo Điều 266 Bộ luật Hình sự.

Vì vậy, niềm vui bóng đá được pháp luật tôn trọng, nhưng không thể biến niềm vui của mình thành nguy hiểm hoặc sự bất an cho người khác.

Luật sư Hoàng Hà cho rằng cần đặc biệt lưu ý ranh giới giữa việc ăn mừng với hành vi gây rối. Ảnh minh họa: Duy Hiệu.

Luật sư Hoàng Hà cho rằng cách xử lý mềm của lực lượng chức năng đối với những trường hợp còn nhỏ tuổi, vi phạm lần đầu, mức độ nguy hiểm chưa lớn là đáng ghi nhận về mục tiêu giáo dục. Pháp luật khi xử lý người chưa thành niên cũng đặt nặng yêu cầu giáo dục, giúp họ nhận thức sai phạm và hạn chế việc áp dụng chế tài nặng. Điều 134 Luật Xử lý vi phạm hành chính hiện hành thể hiện rất rõ nguyên tắc này.

Tuy nhiên, ông cho rằng cần phân biệt giữa biện pháp giáo dục và hình thức xử phạt. Ví dụ, "thụt dầu" không phải hình thức xử phạt vi phạm hành chính được pháp luật quy định. Việc dọn rác, phục vụ cộng đồng cũng không thể tùy nghi dùng để thay thế chế tài giao thông.

Từ năm 2026, Luật Tư pháp người chưa thành niên có quy định biện pháp "thực hiện công việc phục vụ cộng đồng", nhưng đây là biện pháp xử lý chuyển hướng trong tư pháp hình sự, phải đúng đối tượng, thẩm quyền và trình tự luật định.

"Vì vậy, với vi phạm nhẹ, lần đầu, tôi ủng hộ cách giáo dục gần gũi, nhưng phải bảo đảm tự nguyện, tôn trọng nhân phẩm và đúng pháp luật. Ngược lại, những trường hợp lạng lách, đua xe, chống người thi hành công vụ, tái phạm hoặc gây nguy hiểm cho người khác thì cần xử lý nghiêm theo Nghị định 168/2024/NĐ-CP, thậm chí truy cứu trách nhiệm hình sự nếu đủ dấu hiệu", luật sư Hoàng Hà nói.

Khoảnh khắc CĐV TP.HCM vỡ òa trong đêm Việt Nam làm nên lịch sử Người hâm mộ bóng đá ở TP.HCM trải qua một đêm "không ngủ" ăn mừng đội tuyển Việt Nam làm nên lịch sử với chức vô địch Đông Nam Á thứ 2 liên tiếp.