Để di sản vươn mình cùng thời đại

Từ không gian phố cổ, hồ Hoàn Kiếm đến Hoàng thành Thăng Long, Văn Miếu - Quốc Tử Giám, những giá trị truyền thống không còn nằm yên trong mái ngói tường rêu, trên những nét chạm khắc, trong tư liệu, mà thực sự bước ra phố, đối thoại với người dân và du khách. Cách làm này khiến cho di sản vừa được bảo tồn vừa vươn mình cùng thời đại.

Đánh thức di sản giữa lòng đô thị

Nếu như mọi năm các hoạt động này diễn ra tại một số di tích nổi tiếng thì năm nay đã được mở ra rộng khắp địa bàn thành phố, mang đến cái nhìn đa chiều, trải nghiệm phong phú và đến gần hơn với truyền thống cho Nhân dân Thủ đô và du khách.

Dịp Tết 2026, Hà Nội tổ chức hàng loạt hoạt động để "đánh thức" di sản (Ảnh: Hoàng Thành)

Giữa không gian phố cổ giàu chiều sâu lịch sử, chương trình “Tết Việt - Tết Phố” 2026 đã mở ra hành trình đưa Tết cổ truyền trở về đúng nghĩa: Một không gian văn hóa sống, gắn với cộng đồng và đời sống đô thị. Người xem không chỉ được trải nghiệm sự mô phỏng mà như được quay ngược thời gian, tham gia và chứng kiến tận mắt những gì đã diễn ra tại Thăng Long - Hà Nội nhiều năm về trước.

Di tích số 22 Hàng Buồm được “đánh thức” như trung tâm tái hiện không gian Tết truyền thống và chợ Tết vùng đồng bằng Bắc Bộ.

Bước qua cánh cửa gỗ nhuốm màu thời gian, người xem như ngược dòng trở về ký ức. Không gian nhà cổ với mái ngói rêu phong, hệ cột gỗ lim liên kết bằng mộng, không dùng đinh sắt - biểu trưng cho tư duy kiến trúc bền vững của người Việt được phục dựng công phu. Bàn thờ gia tiên đặt trang trọng ở vị trí trung tâm, mâm ngũ quả, bánh chưng xanh, hương trầm bảng lảng gợi nhắc đạo lý “uống nước nhớ nguồn”.

Không gian Tết xưa trong phố cổ (Ảnh: TITC)

Phiên chợ Tết xưa hiện lên sinh động với gian viết thư pháp, tranh treo Tết, sản phẩm sơn mài Hạ Thái, nón làng Chuông… Không chỉ gợi ký ức, không gian ấy còn khẳng định giá trị của làng nghề truyền thống trong đời sống hiện đại.

Tại Ngôi nhà Di sản 87 Mã Mây, không gian sinh hoạt của một gia đình Hà Nội xưa được tái hiện, cùng nghệ thuật gọt, tỉa hoa thủy tiên - thú chơi tao nhã của người Tràng An. Trung tâm Giao lưu Văn hóa Phố cổ Hà Nội (50 Đào Duy Từ) mở cửa không gian Tết truyền thống, với đêm “Nhạc ta nhà phố” tạo nên sự giao thoa giữa âm nhạc dân gian và hơi thở đương đại.

Đặc biệt, chuỗi nghi lễ truyền thống được phỏng dựng tại Đình Kim Ngân và trên các tuyến phố cổ, gồm lễ mở cửa Ô Quan Chưởng, rước hoa, cáo yết Thành Hoàng, dựng cây nêu… kết hợp trình diễn kỵ xạ, trang phục truyền thống, tạo nên bức tranh văn hóa sống động giữa lòng đô thị.

Lễ mở cửa Ô Quan Chưởng (Ảnh: Thanh Tùng/ TTXVN)

Tại Hoàng thành Thăng Long, chuỗi hoạt động Tết đặc sắc đã mang đến hành trình đón xuân giàu chiều sâu. Đường hoa “Bình minh khát vọng” được sắp đặt như một tác phẩm nghệ thuật đương đại, sử dụng hoa như “chất liệu mềm của thời gian”, tôn vinh kiến trúc và trục không gian di sản. Bưởi Diễn, quất, đào, lúa trổ bông xen cài cúc họa mi, thược dược, hướng dương… tạo nên trải nghiệm văn hóa nơi mỗi bước chân là một cách “đọc” lại di sản.

Tại khu vực đón tiếp (Nhà 19C), không gian Tết dân gian của gia đình thị dân kinh thành được tái hiện đầy đủ với phong tục thờ cúng gia tiên, treo tranh Tết, câu đối, gói bánh chưng, xin chữ, mừng tuổi… Không gian trưng bày cổ kính, đậm dấu ấn phố phường đất kinh kỳ xưa.

Khu vực sân điện Kính Thiên (Nhà N14) giới thiệu Nghi lễ Tết cung đình thời Lê Trung hưng, với chuỗi nghi lễ từ lễ Tiến Lịch, Tiến Xuân ngưu, dựng nêu đến lễ Chính đán. Lễ hạ nêu mùng 7 tháng Giêng và lễ khai xuân mùng 9 tháng Giêng tiếp tục được tổ chức trang trọng, tri ân tiên tổ, tôn vinh giá trị Thăng Long.

Nghệ nhân Nhân dân 100 tuổi Nguyễn Thị Khướu tham gia chương trình "Nhạc ta nhà phố" (Ảnh: Khánh Hòa/TTXVN)

Triển lãm “Tết trong ký ức” tại Nhà D67 và trưng bày “Di sản văn hóa Việt Nam - Sức sống từ truyền thống đến hiện đại” giúp công chúng nhìn lại những mùa xuân gian khó mà đầy lạc quan, đồng thời nhận diện hành trình bảo tồn di sản trong bối cảnh mới.

Tại Văn Miếu - Quốc Tử Giám, Hội chữ Xuân Bính Ngọ 2026 trở thành điểm hẹn văn hóa đầu năm. Bên cạnh xin chữ, du khách tham gia không gian đọc sách, trò chơi dân gian, thưởng thức quan họ, ca trù, chèo… Các trưng bày “Dấu xưa Văn hiến 4”, “Ngựa về phố”, “Sử đá lưu danh” tiếp tục khẳng định chiều sâu giá trị di tích trong dòng chảy văn hiến Thăng Long.

Biến di sản thành tài sản của cộng đồng

Đáng chú ý, từ ngày 20 đến 22-2-2026, 17 điểm di tích, danh thắng do thành phố quản lý được mở cửa miễn phí, trong đó có Hoàng thành Thăng Long, Văn Miếu - Quốc Tử Giám, Đền Ngọc Sơn, Nhà tù Hỏa Lò, Cổ Loa, Làng cổ Đường Lâm, chùa Hương… Quyết định này không chỉ chăm lo đời sống tinh thần Nhân dân, mà còn khẳng định chủ trương đưa di sản đến gần cộng đồng.

Việc "đánh thức di sản" tạo nên sự hào hứng, phấn khởi đón xuân, tìm về truyền thống của người Hà Nội và du khách (Ảnh: Hoàng Thành)

Kết quả, theo các thống kê, từ ngày mồng 1 Tết đến ngày mồng 6 tháng Giêng, chùa Hương đón 169.020 người, tăng hơn so với cùng kỳ 54.786 người (tăng 148%). Riêng ngày mùng 6 tháng Giêng, chùa Hương đón 33.125 lượt du khách.

Đến hết ngày mùng 3 Tết, Văn Miếu - Quốc Tử Giám đón 66.000 lượt khách. Riêng các ngày mở cửa miễn phí (từ mùng 4 đến mùng 6 tháng Giêng), Văn Miếu đón lượng khách kỷ lục 260.000 lượt.

Tại Hoàng thành Thăng Long, ngày mùng 2 Tết đón hơn 8.000 khách, mùng 3 Tết là gần 10.000 lượt khách và kỷ lục tính riêng ngày mùng 6 tháng Giêng, trong ngày cuối kỳ nghỉ, khu di sản đón gần 35.000 lượt khách.

Từ ngày mùng 1 Tết đến ngày mùng 6 tháng Giêng, chùa Hương đón 169.020 người, tăng 148% so với cùng kỳ. Riêng ngày mùng 6 tháng Giêng, chùa Hương đón 33.125 lượt du khách.

Những nếp xưa phố cũ sống động trong lòng đời sống hiện đại (Ảnh: TITC)

Chuỗi hoạt động dịp Tết cho thấy cách Hà Nội đang cụ thể hóa chủ trương bảo tồn gắn với phát triển bền vững. Di sản không còn là không gian “đóng băng”, mà trở thành nền tảng cho du lịch văn hóa, kinh tế sáng tạo và giáo dục truyền thống.

Việc mở cửa miễn phí các di tích cũng giúp di sản thực sự trở thành tài sản chung. Người dân được tiếp cận, thụ hưởng giá trị văn hóa, từ đó thêm yêu, thêm tự hào về nơi mình sống. Di sản không còn xa cách, mà hiện diện trong đời sống thường nhật.

Trong bối cảnh Nghị quyết 80 của Bộ Chính trị nhấn mạnh bảo tồn di sản gắn với phát triển sáng tạo, Hà Nội đã cho thấy hướng đi phù hợp: bảo tồn nhưng không đóng khung, làm mới nhưng không đánh mất bản sắc.

Để di sản vươn mình cùng thời đại, cần sự đồng hành của chính quyền, nghệ nhân, cộng đồng và thế hệ trẻ. Tết Bính Ngọ 2026 đã chứng minh rằng khi di sản được “đánh thức” đúng cách, nó không chỉ sống lại, mà còn tỏa sáng.

Giữa sắc xuân Hoàn Kiếm, giữa nhịp sống đô thị hiện đại, những nghi lễ xưa, mái nhà cổ, đường hoa, câu chữ thư pháp… đã kể câu chuyện về một Hà Nội biết trân trọng quá khứ để kiến tạo tương lai.

Khi di sản trở thành niềm tự hào, trở thành nguồn lực nội sinh, văn hóa Thăng Long - Hà Nội được trân trọng, giữ gìn, tiếp nối và phát triển, Thủ đô sẽ tiếp tục vươn mình - văn hiến, sáng tạo và bền vững trong dòng chảy thời đại.

Hương Thu